Agnosticiaeth yn fras yw'r safbwynt ei bod yn amhosibl gwybod y naill ffordd na'r llall; fel arfer, defnyddir y term yng nghyd-destun y cwestiwn ynghylch bodolaeth duw. Mae pobl agnostig felly'n honni eu bod yn ymatal rhag mynegi barn am fodolaeth unrhyw fod goruwchnaturiol, oherwydd mae'n amhosibl bod yn sicr a yw'n absennol ai peidio.
Ar yr olwg gyntaf mae hynny'n ymddangos fel safbwynt rhesymol, cytbwys a goluedig. Rwy'n amau mai ymgais i ymddangos felly yw un o brif gymhellion y sawl sy'n ei arddel. Yn fy marn i, fodd bynnag, mae agnosticiaid yn euog o geisio ymbellhau oddi wrth y label "anffyddiaeth" er nad oes llawer o wahaniaeth ymarferol rhyngddynt ac anffyddwyr fel fi.
Un camargraff sydd gan lawer yw mai safbwynt anffyddwyr yw'r canlynol: "rwy'n gwybod nad yw duw'n bodoli". Ond prin iawn yw'r anffyddwyr sy'n dweud hynny. Mae Richard Dawkins wedi cynnig graddfa o safbwyntiau diwinyddol, o 1 i 7: 1 yw sicrwydd 100% bod duw'n bodoli, a 7 yw sicrwydd 100% nad ydyw. Rhif 6 yr wyf i'n ei arddel, a Dawkins hefyd: "nid wyf yn gwybod i sicrwydd, ond mae'n annhebygol iawn bod duw'n bodoli ac felly rwy'n byw fy mywyd fel pe na bai'n bod". Nid ydym yn dweud ein bod yn gwybod i sicrwydd 100% nad oes yna dduw, ond y pwynt yw ei bod yn amhosibl gwrthbrofi bodolaeth unrhyw beth yn bendant. Y cyfan rydym yn ei ddweud yw mai'r unig beth synhwyrol i'w wneud yn absenoldeb unrhyw dystiolaeth gadarnhaol yw tybio bod duw'n absennol. Dyma pam ei bod yn hurt bod cymaint o bobl grefyddol yn ceisio mynnu mai ein lle ni yw profi absenoldeb duw. Na: nid felly mae pethau'n gweithio.
Ble mae gosod pobl sy'n diffinio'u hunain fel agnosticiaid ar y raddfa yma felly? Rwy'n gobeithio bod pawb yn cytuno y cawn ddiystyru rhif 4, sef y dybiaeth bod rhaid i'r tebygolrwydd fod yn 50%-50% union os nad oes sicrwydd llwyr y naill ffordd na'r llall. Os oes unrhyw un yn arddel y safbwynt yma, rhaid gofyn sut y maent yn dod i ben: enwch unrhyw greadur neu gymeriad mytholegol, neu dyfeisiwch un newydd, ac er cysondeb mae'n rhaid iddynt dderbyn mai tebygolrwydd ei fodolaeth yw 50%. Mae'n rhagrithiol ac anghyson honni bod yn ansicr ynghylch bodolaeth duw heb wneud yr un peth parthed tylwyth teg, Sion Corn, Pegasws, Odin, Zeus, iwnicorniaid, yr anghenfil spagéti ehedog, Bigfoot, lepreconiaid, Vishnu, Isis, tebot Russell, neu Quetzalcoatl. Yr unig ddewis felly yw unai derbyn bod bodolaeth duw yn hynod annhebygol, neu roi eich hunain mewn sefyllfa lle rydych mor feddwl-agored mae'ch ymennydd yn syrthio allan. Mae'r nifer o bethau gwahanol y mae modd eu dychmygu heb dystiolaeth yn anfeidrol, yn llythrennol. Un "posibilrwydd" yn unig yw duw, ac nid oes rheswm o gwbl i'w drin yn wahanol i'r holl bethau eraill anweledig y mae modd eu hamgyffred.
Nid wyf yn siwr ble'n union fyddai Ifan yn gosod ei hun ar y raddfa, ond go brin ei fod o'r farn bod bodolaeth duw yr un mor debygol â'i absenoldeb. Mae hynny'n gadael 5 a 6, sy'n ddau safbwynt y mae modd eu galw'n "anffyddiaeth". Mae'n debyg ei fod yn cytuno â mi hyd yn hyn, ond mae ganddo bryder:
Rydw i’n deall y dadleuon am y pot te yn y gofod, a Siôn Corn a’r tylwyth teg, ond dydw i ddim yn meddwl eu bod nhw’n dal dŵr yn achos bodolaeth duw. Dydw i ddim yn cyfeirio at unrhyw dduw penodol fan hyn - dyw diffyg tystiolaeth i’r gwrthwyneb ddim yn ddadl gall dros eistedd ar y ffens yn achos Allah neu’r Duw Cristnogol. Ond rydyn ni’n gwybod cyn lleied am y bydysawd a sut y daeth i fod, mae gwrthod yn llwyr y posibilrwydd y gallai cread y bydysawd fod yn weithred fwriadol yn ymddangos braidd yn fyrbwyll i fi. Does yna ddim unrhyw fath o gytundeb ymysg gwyddonwyr ynglŷn â beth ddaeth cyn yr ‘Ergyd Fawr’. Iawn, mae bodolaeth duw yn un posibilrwydd hynod o annhebygol, ond beth bynnag yw’r esboniad terfynol am fodolaeth y bydysawd (os ddaw ateb byth) mae’n siŵr y bydd yn un hynod o annhebygol hefyd. Mae’r ddynoliaeth yn rhy anwybodus i ddiystyru unrhyw beth ar hyn o bryd. Dyw hynny ddim yn golygu ei fod yn haeddu unrhyw ystyriaeth arbennig cyn bod theorïau mwy tebygol wedi eu harchwilio’n llawn, wrth gwrs.Os yw'r ddynoliaeth yn diystyru unrhyw bosibilrwydd, mae hynny dim ond oherwydd nad oes unrhyw dystiolaeth berthnasol o'i blaid ar gael hyd yma. Mae'r ateb i'r ddadl hon yn ddigon tebyg i'r hyn a ddywedais uchod: mae yna nifer anfeidrol o chwedlau neu esboniadau posibl y mae modd eu hamgyffred i esbonio'r Creu. Os ydyw'n fyrbwyll disytyru un "posibilrwydd" sydd heb unrhyw dystiolaeth o'i blaid (sef bod rhyw fath o dduw wedi creu'r bydysawd), yna mae'n rhaid ei fod yn fyrbwyll diystyru popeth arall hefyd, megis bod popeth wedi'i disian allan gan grwban anferth cosmig brynhawn Iau diwethaf (gyda'n holl atgofion ac ati wedi'u plannu'n barod). Mae yna fwy i'w ddweud am natur tystiolaeth a beth fyddai, yn hypothetig, yn bodloni anffyddiwr bod duw'n bodoli, ond rwyf am adael hynny ar gyfer cofnod ar wahan.
Mae Ifan yn derbyn bod bodolaeth duw'n annhebygol, felly ar ôl popeth rydym o'r un farn wedi'r cyfan. Mae hynny'n golygu mai'r cyfan rydym yn ei wneud yw dadlau'n semantig ynghylch beth i alw'n hunain. Heb dystiolaeth i awgrymu fel arall, rydym ill dau'n byw ein bywydau fel pe na bai yna dduw'n bodoli. Gan mai ystyr anffyddiaeth yw diffyg ffydd, mae'n ymddangos yn derm priodol iawn i ddisgrifio'r ddau ohonom mewn gwirionedd. Dylai Ifan ei gofleidio.
