Beth fydd hanes Trump?

Mae perygl i bopeth yn y blogiad hwn ddyddio'n wael yn fuan iawn, ond mae'n edrych yn debygol iawn y bydd Joe Biden yn ennill yr etholiad arlywyddol yn America. Rwy'n deall bod pobl yn nerfus am y syniad bod yr arolygon barn yn anghywir, ar ôl i Trump wneud yn well na'r disgwyl yn 2016, ond, yn fy marn i, mae o hyd yn rhy hawdd gor-ddysgu gwersi'r etholiad diwethaf. Yn hynny o beth, mae'r un mor debygol mai Biden fydd yn gwneud yn well na'r disgwyl â'r ffordd arall rownd.

Llawn mor bwysig â'r gwahaniaeth rhwng cefnogaeth y ddau ymgeisydd yw bod bron pob arolwg barn yn rhoi mwy na 50% o'r bleidlais i Biden. Hyd yn oed pan oedd Hillary Clinton ar ei hanterth yn y polau yn 2016, ni ddaeth erioed yn agos at hanner y bleidlais. Nid oes llawer o bobl ar ôl sydd heb benderfynu sut i bleidleisio, ac mae hynny'n lleihau'r ansicrwydd yn sylweddol. Mae'r ras wedi bod yn rhyfeddol o sefydlog, mewn gwirionedd, er popeth sydd wedi digwydd yn ystod 2020. Mae pobl yn wirioneddoli hoffi Biden, rhywbeth sy'n sicr bad oedd yn wir am Clinton (ac, ysywaeth, mae'n anodd osgoi'r casgliad amlwg bod misogynistiaeth yn esbonio llawer o'r gwahaniaeth).

Y pryder mwyaf, wrth gwrs, yw bod Trump am geisio dwyn yr etholiad. Yn wir, nid oes amheuaeth o gwbl am hynny: mae wedi datgan ei fwriad yn blaen (dyma reol hawdd ond gwirioneddol ddi-ffael i chi: pan mae Trump yn addo rhywbeth da, mae'n gelwydd; ond pan mae'n cyhoeddi ei fod am wneud rhywbeth sy'n swnio'n ddrwg, dyna'r amser i gredu bob gair (a disgwyliwch gwaeth eto). Nid bod yn smala yw hyn: dyma'n llythrennol yr unig ffordd gywir i ddehongli'r dyn).

Cwestiwn arall yw a fydd yr ymdrech honno'n llwyddiannus. Y gobaith mwyaf yw bod Biden mor bell ar y blaen bod unrhyw ymgais coup yn ofer (mae'n warthus, wrth gwrs, bod angen i'r Democratiaid sicrhau buddugoliaeth swmpus er mwyn gallu ennill o gwbl). Ond hyd yn oed os yw'r coup yn aflwyddiannus, bydd yr ymdrech yn digwydd, a bydd diffyg cywilydd Trump a'i blaid yn gwthio'r system i'r eithaf.  Mae'r dyddiau wedi'r etholiad am fod yn fler a brawychus y naill ffordd neu'r llall. Bydd cyfrifoldeb mawr ar y cyfryngau. Yn anffodus, maent wedi cael trafferth delio â Trump dros y blynyddoedd diwethaf, felly bydd rhaid gobeithio eu bod wedi dysgu gwersi a pharatoi'n well y tro hwn. Er enghraifft amlwg, dylent sylweddoli nad oes rhaid darlledu nac ail-adrodd unrhyw Weriniaethwr sy'n ceisio hawlio buddugoliaeth cyn bod unrhyw ganlyniadau i gyfiawnhau hynny.

Gan gymryd mai Biden fydd yr arlywydd wedi 20 Ionawr (boed angen i lusgo Trump yn gorfforol allan o'r Tŷ Gwyn neu beidio), a bod y Democratiaid yn ail-ennill y Senedd, bydd yn rhaid iddynt flaenoriaethu trwsio democratiaeth y wlad (i'r graddau i'r fath beth fodoli yn America erioed). Er popeth arall fydd ar eu plât, fel y pandemig, chwalfa economaidd, anghydraddoldeb affwysol a system iechyd chwerthinllyd o fethedig, mae'n hollol, hollol, hollol hanfodol eu bod yn cael gwared, yn syth bin, ar bob un rhwystr sy'n ei gwneud yn anodd i bobl bleidleisio. Nid oes unrhyw beth pwysicach na galluogi pob oedolyn yn y wlad i bleidleisio'n rhwydd. a sicrhau nad oes modd i'r Gweriniaethwyr erydu'r hawl sylfaenol honno drachefn yn y dyfodol. Bydd rhaid hefyd gwneud Washington DC yn dalaith, a chynnig refferendwm ar y mater (gydag annibyniaeth neu setliadau eraill fel opsiynau, wrth gwrs) i diriogaethau fel Ynysoedd Americanaidd y Wyryf, Guam ac Ynysoedd Gogledd Mariana, a Samoa Americanaidd. Dyna'r peth moeol i'w wneud beth bynnag, ond byddai hefyd yn cywiro, i raddau o leiaf, allu'r Gweriniaethwyr i reoli'r Senedd gyda chefnogaeth lleiafrif o boblogaeth y wlad. Mae'n adrodd cyfrolau nad oes sicrwydd, hyd yn oed eleni, y bydd y Democratiaid yn cipio'r ddeddfwrfa honno er bod disgwyl iddynt fod ymhell ar y blaen yn y bleidlais boblogaidd.

Bydd angen hefyd cael gwared ar system anacronistig y coleg etholiadol, wrth gwrs, ond bydd hynny bron yn amhosibl oherwydd byddai'n golygu diwygio'r cyfansoddiad. Ond un peth fydd yn dechnegol hawdd fydd cywiro sefyllfa anghylaniadwy'r Goruchaf Lys, lle mae'r Gweriniaethwyr wedi llwyddo, trwy dwyll a rhagrith, i sicrhau mwyafrif eithafol o asgell-dde. Rhaid i Ddemocratiaid dderbyn mai'r unig ffordd o adfer y system ac o warchod normau yw i ychwanegu barnwyr, rhywbeth y mae modd ei wneud gyda mwyafrif syml yn y Senedd. Byddai hynny'n ymfflamychol yn wleiyddiol, ond nid oes dewis. 

Bydd gan y Democratiaid ffenestr o ddwy flynedd ar y mwyaf i gyflawni hyn i gyd. Nid gormodiaith yw dweud bod parhad America fel gwlad ddemocrataidd yn y fantol, ac y byddai gan hynny oblygiadau brawychus i weddill y byd hefyd. Nid yw'r Gweriniaethwyr hyd yn oed yn smalio erbyn hyn bod modd iddynt ddarbwyllo mwyafrif y boblogaeth i'w cefnogi. Plaid ethno-genedlaetholgar gwyn ydyw, a'i hunig bwrpas yw atal cefnogwyr y blaid arall rhag pleidleisio, ac i ddibynnu ar y llysoedd, y maent wedi'u llenwi â hacks ffyddlon, i rwystro a gwahardd popeth ar agenda'r Democratiaid ar yr ychydig achlysuron hynny pan fydd y blaid honno wedi ennill buddugoliaeth digon sylweddol i grafu mwyafrifoedd yn y ddwy ddeddfwrfa. Bydd gan y Democratiaid o fis Ionawr hyd at yr etholiadau canol-tymor nesaf ymhen dwy flynedd i sicrhau mai'r unig ffordd bosibl i'r Gweriniaethwyr ennill grym fydd trwy ddenu cefnogaeth mwyafrif o'r boblogaeth, er mwyn gorfodi'r blaid honno newid. Ar ôl hynny bydd yn rhy hwyr. 

Beth am dynged Trump ei hun? Bydd yn gwadu'r canlyniad, yn amlwg, dim ots pa mor agos fydd pethau, oherwydd mae'r dyn yn narsisist pathetig, ond mae'n wirioneddol bosibl bod rhaid iddo ennill yr etholiad yma er mwyn osgoi carchar. Nid oes ryfedd felly ei fod mor despret. Mae'n hollol hanfodol, yn fy marn i, bod Trump, ei blant, a phob person llwgr arall o'u cwmpas, yn cael eu herlyn a'u dedfrydu i garchar. Yn anffodus, ar ôl ennill grym, greddf y Democratiaid fydd 'edrych ymlaen, nid am yn ôl', gan bortreadu hynny fel y peth nobl, llesol, niwtral a phragmataidd i'w wneud. Mae'r reddf honno'n gwbl gyfeiliornus, a'r gwrthwyneb sy'n wir: y llwybr nobl, llesol, niwtral a phragmataidd yw sicrhau bod pobl llwgr yn cael eu cosbi. Os nad oes modd i arlywydd Gweriniaethol gael ei erlyn tra bod y Gweriniaethwyr mewn grym (oherwydd nad oes ganddynt gywilydd o gwbl), na chwaith pan mae'r Democratiaid mewn grym (oherwydd pryder am gael eu cyhuddo o 'fod yn wleidyddol'), byddai'n golygu trwy ddiffiniad nad oes posibl i unrhyw arlywydd Gweriniaethol gael ei erlyn am unrhyw beth, waeth pa mor ddifrifol ei droseddau. Mae'n hollol amlwg nad yw sefyllfa fel hyn yn gynaliadwy. Roedd buddugoliaeth Trump yn 2016 yn symptom o gymdeithas sydd wedi torri, ond mae'r dyn hefyd yn dangos yn glir sut mae'r gymdeithas honno wedi torri, sef bod gan oligarciaid llwgr rwydd hynt i wneud fel y mynnent. Mae hynny, ac anghydraddoldeb yn gyffredinol wrth gwrs, yn broblem arall bydd yn rhaid i Biden a'r Democratiaid ei datrys ar frys. 

Fel mae'n digwydd, ni fuaswn yn synnu gweld Trump yn cyhoeddi dechrau ei ymgyrch ar gyfer 2024 yn fuan iawn (gan gymryd mai colli fydd ei dynged y tro hwn). Nid oherwydd bod ganddo obaith - na hyd yn oed y bwriad - o ennill ymhen pedair blynedd, ond er mwyn ei alluogi i alw unrhyw ymdrechion i'w ddwyn i gyfraith fel hit job gwleidyddol. 

Mae'n glir beth ddylai ddigwydd, felly. Ond ai dyna fydd yn digwydd, mewn gwirionedd? Fel rwyf wedi'i nodi o'r blaen, er fy mhesimistiaeth am gyfeiriad y byd yn gyffredinol, mae'n hanfodol ein bod yn parhau i osod ein disgwyliadau yn uchel. Mae perygl i dderbyn o flaen llaw ei bod yn annhebygol y bydd Trump yn mynd o flaen ei well fod yn broffwydoliaeth sy'n gwireddu'i hun. Rwy'n credu bod y tebygolrwydd y bydd yn cael ei erlyn yn llai na'r hanner, ond un peth sy'n gwneud i mi feddwl bod mwy o siawns na mae sinigiaid savvy yn ei gydnabod yw'r ffaith bod ymddygiad Trump yn yr wythnosau nesaf yn debygol o blymio i ddyfnderoedd is eto. Mae'n bosibl bydd y cyfuniad o geisio hawlio buddugoliaeth yng ngwyneb pob ffaith i'r gwrthwyneb, a'r difrod bwriadol fydd yn ei achosi i'r hyn sy'n weddill o'r llywodraeth ffederal mewn tantrwm sbeitlyd, ar ben y ffaith bydd llawer o bobl sy'n gwybod gormod yn troi'n ei erbyn oherwydd na fydd rheswm rhagor i fod yn deyrngar iddo, yn ddigon i ddymchwel y mur gwleidyddol sy'n ei amddiffyn. Yn hynny o beth, y peth doethaf i Trump ei wneud, er ei les ei hun, fyddai i ildio'n wylaidd a chadw'i ben lawr. Oherwydd ei dwpdra a'i narsistiaeth, fodd bynnag, dyna'r union beth sy'n hollol sicr na fydd yn gallu ei wneud. Ei dwpdra sydd wedi ei alluogi i godi mor uchel. Byddai'n briodol a hyfryd dros ben petai'r twpdra hwnnw'n peri iddo golli'r cyfan.

Tynged Trump

Mae yna gryn ddyfalu, eto, bod ymchwiliad y Special Counsel Robert Mueller i ymgyrch arlywyddol Donald Trump yn dirwyn i ben. Dylid cymryd adroddiadau fel hyn â dogn helaeth o halen, gan fod pobl wedi bod yn dweud pethau tebyg ers blwyddyn a mwy. Ar ben hynny, nid yw'n glir sut, yn union, y bydd yr ymchwiliad yn gorffen.

Beth bynnag fydd yn 'yr adroddiad terfynol', os yn wir y cawn un, mae'n amlwg erbyn hyn bod ymgyrch Trump wir wedi rhannu gwybodaeth â chyd-lynu â Rwsia mewn quid pro quo. Gan mai am Donald Trump yr ydym yn sôn, nid yw'n syndod mai arian oedd y sail: roedd yn gobeithio cael caniatâd i adeiladu gwesty ym Mosgo, gan gytuno, petai'n ennill, i ddiddymu sancsiynau yn erbyn Rwsia petai'n ennill (sy'n obsesiwn i Putin). Rydym yn gwybod bod Trump wedi bod yn ddibynnol ar arian Rwsiaidd, o ffynonellau amheus dros ben, ers blynyddoedd maith. I bob pwrpas, mae wedi bod yn fodlon gadael i Rwsiaid llwgr ei ddefnyddio fel modd o wyngalchu arian.

Trwy ddogfennau llys, mae Mueller eisoes wedi rhoi darlun eithaf clir i ni o'r hyn a ddigwyddodd. Os bydd casgliadau terfynol yn cael eu rhyddhau, rwy'n eithaf hyderus y byddent yn cynnwys llawer iawn mwy, a bydd y cyfan yn hynod ddamniol. Ysywaeth, mae bron yn sicr na fydd yn erlyn Trump ei hun. Wedi dweud hynny, rwy'n credu bod lle i obeithio y bydd Mueller yn mynd ar ôl rhai o'i blant, a'i fab-yng-nghyfraith Jared Kushner, gan ddisgrifio holl droseddau Trump yn uniongyrchol ond heb ei arestio. Ond y gwir yw nad oes unrhyw un ond Mueller ei hun yn gwybod sut mae hyn am orffen.

Wrth gwrs, mae yna fwy na digon yn hysbys yn barod i gyfiawnhau uchelgyhuddo'r arlywydd. Ond plaid Trump yw'r GOP bellach, ac mae'n annhebygol y bydd modd darblwyllo digon o Weriniaethwyr i gael gwared arno doed a ddelo. Mewn geiriau eraill, er fy mod yn tueddu i feddwl y bydd casgliadau Mueller yn ddifrifol, nid yw hynny'n golygu o reidrwydd y bydd ei blaid yn troi arno. Mae'n anodd dweud gyda phethau fel hyn; roedd y GOP yn cefnogi Nixon yn daer nes y funud y penderfynasant newid eu meddyliau. Ond rwy'n credu bydd Trump yn goroesi nes etholiad 2020.

Rwy'n credu bod Trump mewn dyfroedd dyfnion serch hynny. Nid oherwydd Mueller, ond oherwydd yr holl ymchwiliadau eraill sydd ar y gweill, gan gynnwys rhai Rhanbarth Deheuol Efrog Newydd (SDNY). Nhw sydd wedi bod yn erlyn Michael Cohen, ac sydd bellach yn craffu ar y Trump Organisation. Yn wahanol i Mueller, mae rhyddid ganddynt i fynd ar ôl pob math o dor-cyfraith, ac maent yn sicr wedi canfod tystiolaeth bod cwmni Trump yn euog o hynny, yn mynd yn ôl degawdau. Nid gormodiaith yw dweud mai sefydliad troseddol yw'r Trump Organisation o'r top i'r gwaelod. Rhed Trump y cwmni fel teulu maffia i bob pwrpas, ac mae'n hen bryd i'r awdurdodau graffu arno'n iawn. Mae'r ffaith bod cymaint o'r llygredd yma wedi bod yn gyfrinach agored ers cyhyd yn adrodd cyfrolau damniol am yr union system economaidd a gwleidyddol sydd wedi caniatáu i Trump (a phobl fel Paul Manafort) ffynnu yn y lle cyntaf.

A dweud y gwir, rwy'n credu yn y diwedd y daw'n amlwg mai ennill yr arlywyddiaeth oedd y camgymeriad gwirionaf a wnaeth Trump erioed. Mae'n debygol iddo ymuno â'r ras yn y lle cyntaf am resymau ariannol a llwgr, heb gredu y byddai'n ennill. Fel mae pethau, mae wedi sicrhau bod dulliau amheus ei fusnes o dan chwyddwydr y gyfraith o ddifrif o'r diwedd, fel y dylent fod wedi bod mor bell yn ôl â'r 1980au.

Yn ôl confensiwn, nid yw arlywyddion yn cael eu herlyn yn gyfreithiol tra maent yn y swydd. Hyd yn oed wedyn, pan mae arlywyddion a swyddogion wedi torri'r gyfraith, mae yna duedd warthus i 'faddau' iddynt ar ôl iddynt adael y swydd. Efallai, felly, na ddylwn fod yn rhy obeithiol, ond mae wir yn bosibl y bydd rhaid i Trump ennill etholiad 2020 er mwyn aros allan o'r carchar.  Ond gan dybio bod Trump am golli etholiad 2020, gallwn ddychmygu senario lle bydd yn cael ei arestio'n fuan ar ôl gadael y swydd, a'r Trump Organisation yn cael ei gau i lawr yn gyfan gwbl. Dyna ddylai ddigwydd, o leiaf, am resymau strategol yn ogystal ag egwyddorol. Petai'n osgoi cyfiawnder, byddai'n gadarnhad bod system ddemocrataidd America wir wedi dadfeilio'n barhaol.

Anallu'r cyfryngau i ymdopi â Trump a'r dde

Mae wedi bod yn amlwg ers amser maith bellach mai un o fanteision mawr y dde eithafol yw eu gallu i ddefnyddio'r cyfryngau prif lif i'w dibenion eu hunain. Nid oes unrhyw beth cyfrwys am y peth; mae anallu'r cyfryngau i ddysgu gwersi syml yn gwneud y peth yn hawdd. Dro ar ôl tro ar ôl tro, rhoddir rhwydd hynt i'r dde eithafol fframio dadleuon a llywio'r drafodaeth gyhoeddus.

Ers degawdau, mae'r dde wedi bwlio'r cyfryngau a'u cyhuddo'n ddi-baid o ffafrio'r chwith. I'r BBC a phapurau newydd America (gallwn efallai eithrio papurau newydd Llundain, sy'n agored iawn eu tueddiadau golygyddol), nid oes unrhyw beth yn bwysicach nag ymddangos yn 'niwtral' a 'chytbwys'. Eu hymateb i'r feirniadaeth gan y dde, felly, yw i fynd allan o'u ffordd i roi 'chwarae teg' i'r ochr honno. Dagrau pethau yw nad yw hynny'n gwneud unrhyw beth i dawelu cwyno'r dde. Os rywbeth, mae'n eu hannog i barhau i gwyno'n uwch, gan fod yr ymateb yn dangos bod y dacteg yn llwyddo. Nid yw'n bosibl eu bodloni, ac mae rhaid i'r BBC a'r New York Times ddysgu mai ofer yw ymdrechu.

Rhaid iddynt hefyd ddysgu nad yw 'niwtraliaeth' a 'chydbwysedd' yn rhinweddau bob tro. Yn aml iawn (ac efallai'n amlach y dyddiau hyn nag yn y gorffennol), mae un ochr yn gywir a'r ochr arall yn anghywir. Mewn achosion felly - y 'ddadl' ffug ynghylch newid hinsawdd, er enghraifft - mae niwtraliaeth yn nod sylfaenol anonest. Adrodd y gwir ddylai fod yn bwysig, ac mae hynny'n golygu mai ystyr 'cydbwysedd' fel y'i deallir gan ormod o'n cyfryngau yw cyflwyno celwydd a dryswch heb fod angen. Mewn geiriau eraill, pan mae un ochr yn honni ei bod yn bwrw glaw, a'r ochr arall yn mynnu ei bod yn sych, nid swyddogaeth newyddiadurwyr yw adrodd pwy ddywedodd beth yn gytbwys. Dylent fynd i edrych drwy'r ffenest a darganfod pa un sy'n dweud celwydd, a dweud hynny'n blaen.

Yn yr un modd, mae'n ffaith blaen a syml bod y Blaid Weriniaethol yn America yn sylfaenol anonest a chreulon. Mae hen ddigon o le i feirniadu'r Democratiaid (ac mae'n bwysig i'r chwith wneud hynny), ond nid oes cymhariaeth rhwng y ddwy blaid o gwbl. Eto i gyd, am bob sgandal neu newyddion drwg am y Gweriniaethwyr, greddf y cyfryngau yw ceisio cydbwyso hynny â'r un faint o faw am y Democratiaid. Yn ôl y cyfryngau, dyma sut mae bod yn wrthrychol.

Dylai fod yn amlwg erbyn hyn bod yr agwedd yma'n gwbl anonest. Dylid adrodd y newyddion heb unrhyw ystyriaeth i ba ochr sy'n cael ei niweidio. Weithiau, mae realiti plaen yn adlewyrchu'n waeth ar un ochr nag ar y llall, am y rheswm syml bod yr ochr honno'n ymddwyn yn llawer iawn gwaeth ac felly'n llawn haeddu cael eu portreadu'n waeth.

Cyndynrwydd y cyfryngau i dderbyn yr egwyddor syml hon oedd y rheswm dros eu hobsesiwn abswrd â gweinydd ebost preifat Hillary Clinton yn ystod ymgyrch arlywyddol 2016. Roedd Clinton yn haeddu ychydig bach o feirniadaeth am ddefnyddio hwnnw, ond ni ddylai fod wedi bod ymysg y mil uchaf o faterion pwysicaf yr etholiad. Problem y cyfryngau oedd swmp rhyfeddol y sgandalau a'r problemau ar ochr Donald Trump, a phrinder y pethau hynny ar ochr Clinton (gallasent fod wedi rhoi mwy o sylw i feirniadaeth y chwith o'i pholisïau, ond mae'n siwr byddai hynny'n gofyn gormod o lawer). Nid oedd modd iddynt adlewyrchu realiti'r sefyllfa heb bortreadu Trump yn waeth na hi.

Eu 'datrysiad' i hynny oedd creu cydbwysedd ffug trwy chwythu stori di-nod yr ebostion y tu hwnt i bob rheswm. Wrth gwrs, trwy hoelio cymaint o sylw ar un (non-)stori benodol, roedd yn anochel mai honno ddaeth i ddiffinio'r etholiad i bob pwrpas. Roedd gormod o sgandalau ac erchyllterau go iawn ar ochr Trump i'r un ohonynt dreiddio'n iawn i feddyliau'r pleidleiswyr hynny nad ydynt yn gaeth i'r newyddion. Yr unig beth yr oedd y bobl hynny'n gwybod am y ras oedd bod Clinton wedi gwneud rhywbeth amheus gyda'i hebost. Dyma enghraifft ryfeddol o obsesiwn y cyfryngau gydag ymddangos yn niwtral yn arwain at y gwrthwyneb llwyr. Trwy fynd allan o'u ffordd i gydbwyso pethau, fe grëwyd darlun hollol wyrdroedig a chelwyddus o'r realiti, gan wneud cam anferth â'u darllenwyr a'u gwylwyr.

Mae'r agwedd yma gan y cyfryngau'n golygu ei bod yn hawdd i'r dde anonest lywio a fframio'r agenda i'w dibenion eu hunain. Cafwyd enghraifft syrffedus arall o hyn yn y dyddiau cyn yr etholiadau diweddar yn America, pan benderfynodd y Gweriniaethwyr bod angen dyfeisio bwgan er mwyn dychryn eu cefnogwyr i fynd allan i bleidleisio. Y bwgan hwnnw oedd 'carafan' o bobl yn ffoi trais (o Honduras yn bennaf), yn cerdded gyda'i gilydd ar draws Mecsico gyda'r bwriad o geisio lloches yn ffurfiol ar ôl cyrraedd ffin UDA. Mae cyfraith ryngwladol yn rhoi pob hawl iddynt wneud hyn, ond aeth peiriant y dde ati'n ddiwyd i boeri allan pob math o gelwyddau ffiaidd amdanynt, gan alw'u gorchwyl yn invasion. Ar ben hynny, yn anhygoel, cyhoeddodd Trump y byddai'n anfon milwyr i 'warchod' y ffin. Stynt pur er ei ddibenion etholiadol ei hun oedd hynny, ac i unrhyw arlywydd Democrataidd byddai camddefnyddio lluoedd arfog grymusaf y byd fel hyn yn sgandal farwol ynddi'i hun.

Stori ffug oedd hon. Roedd y ffoaduriaid 1,000 o filltiroedd i ffwrdd o'r ffin; dim ond canran fechan ohonynt sy'n debygol o gyrraedd UDA yn y pen draw, ac ni fydd hynny am wythnosau lawer eto. Ysywaeth, nid yw'r cyfryngau prif lif wedi dysgu eto nad oes rhaid llyncu'r abwyd. Plastrwyd y carafan dros dudalennau blaen y New York Times a darllediadau CNN, wrth iddynt ddilyn agenda ffug y dde yn ufudd.

Os oedd stori wirioneddol i'w chael fan hyn, honno oedd parodrwydd y Gweriniaethwyr i raffu celwyddau hiliol amrwd, ac mae'n hanfodol bwysig bod y cyfryngau'n dysgu mai'r peth gonest a gwrthrychol i'w wneud yw fframio'r adroddiad yn y termau hynny. Nid y carafan ei hun oedd y stori o gwbl, ond anonestrwydd rhonc y Gweriniaethwyr, a dyna oedd angen ei wneud yn glir yn y pennawd.

Gallwn ddangos yn glir mai dyma'r ffordd gywiraf a thecaf o ddisgrifio beth oedd yn digwydd. Roedd yn amlwg, ar y pryd, dros wythnos cyn etholiadau Tachwedd y 6ed, y byddai'r stori wedi diflannu erbyn y diwrnod canlynol. A dyna'n union a ddigwyddodd: drannoeth yr etholiadau (ac ers hynny), nid oedd sôn am y carafan ar Fox News nac mewn unrhyw ddatganiadau gan y Gweriniaethwyr. Roedd y nonsens wedi cyflawni'i bwrpas. Dyna gyhoeddi'n glir fel cloch nad oedd y Gweriniaethwyr eu hunain mewn gwirionedd yn ystyried y stori'n bwysig chwaith.

Mae'r cyfryngau'n dewis peidio gweld trwy dactegau fel hyn. Maent yn dewis gadael iddynt gael eu defnyddio i ledaenu propaganda noeth.

Wrth gwrs, mae pleidiau gwleidyddol wedi plygu'r gwir a gwneud defnydd o gelwyddau ers i bleidiau gwleidyddol ddod i fodolaeth fel cysyniad. Ond mae'r Gweriniaethwyr a'u hefelychwyr ar y dde yn mynd â hynny i eithafion newydd, ac mae rhaid addasu. Nid yw ail-adrodd neu ddyfynnu'r celwydd yn y pennawd, neu mewn trydariad, cyn cywiro'r honiadau yn wythfed paragraff y stori, yn ddigon da o gwbl. Nid yw'r rhan fwyaf o bobl yn darllen ymhellach na'r pennawd, felly lledaenu'r celwyddau yw hynny.

Yr enghraifft amlycaf o hyn ym Mhrydain yn ddiweddar oedd y celwyddau di-baid cyn refferendwm 2016 yn honni y byddai gadael yr Undeb Ewropeaidd yn golygu arbedion o £350m yr wythnos. Roedd llawer iawn mwy yn clywed y celwydd yn cael ei ail-adrodd yn y pennawd nag oedd yn dyfalbarhau er mwyn dysgu am y gwir yn nes ymlaen yn yr adroddiadau. Roedd y difrod wedi'i wneud.

Mae angen hefyd i gyfryngau America roi'r gorau i wastraffu amser gyda swyddogion o'r llywodraeth pan mae rheiny mor agored eu dirmyg tuag at ffeithiau plaen am y byd. Mewn difrif, beth yw pwrpas gofyn cwestiynau i bobl fel Sarah Sanders neu Kellyanne Conway? Holl bwynt papurau newydd a rhaglenni newyddion yw egluro beth sy'n digwydd yn y byd i'w cynulleidfa. Unig amcan Sanders a Conway yw creu niwl a dryswch. Wrth adrodd ar stori newyddion, mae'r gynulleidfa am wybod llai ar ôl clywed beth sydd gan Sanders a Conway i'w ddweud nag oeddent gynt. Rwy'n golygu'n llythrennol bod trafferthu â hwy'n mynd yn groes i holl ethos newyddiadura.

Hyd yn oed cyn Trump, rwyf wedi bod yn ddrwgdybus o'r sesiynau gydag Ysgrifennydd y Wasg yn y Tŷ Gwyn. Ond erbyn hyn, gyda Sarah Sanders yn mynd drwy'i phethau, ac ar ôl saga Jim Acosta rai dyddiau'n ôl, mae'n hollol amlwg y dylai sefydliadau newyddion America roi'r gorau i'w mynychu. O leiaf, nid oes pwrpas o fath yn y byd iddynt ddanfon eu newyddiaduron mwyaf profiadol ac adnabyddus. Swydd i gyw-newyddiadurwr neu intern yw gwrando ar y nonsens yna erbyn hyn. Dyna'r lle olaf un y mae stori o bwys gwirioneddol am weld golau dydd.

A bod yn onest, mae gennyf amheuon a yw hi hyd yn oed yn bosibl i wrthsefyll celwyddau'r dde'n efffeithiol, hyd yn oed pe dilynir y cyfarwyddiadau uchod i gyd. Mae'r Gweriniaethwyr yn blaid awtocrataidd a gwrth-ddemocrataidd yn ei hanfod erbyn hyn, a bydd hynny'n parhau, a'n parhau i waethygu, dim ots beth fydd tynged Trump. Y gwir yw bod y dde eithafol yn ei chael hi'n hawdd iawn i ddenu sylw, yn enwedig gan eu bod yn rheoli'r wlad rymusaf a welodd y byd erioed.

Rwyf wedi dweud o'r blaen bod angen i ni roi'r gorau i dybio bod llwyddiant y dde'n golygu eu bod yn graff (mae'r demtasiwn yma'n rhyfeddol o gyffredin ymysg newyddiadurwyr, gan nad ydynt yn gallu amgyffred y posibilrwydd eu bod yn cael eu chwarae fel ffidl gan dwpsod; mae ego'n mynnu bod rhaid i Trump a Bannon a'u tebyg fod yn gyfrwys a chraff). Nid oes unrhyw beth anodd o gwbl am dactegau'r dde mewn gwirionedd.

Mae anghymesuredd annheg yma: mae'n haws i'r ffyliaid dorri'r system nag ydyw i bawb arall dacluso ar eu holau. Gall babi gachu'i hun mewn eiliad, ond mae'n cymryd llawer iawn mwy o amser i'r oedolyn lanhau. Pan mae Trump yn rhechu'i gelwydd gwirion diweddaraf, nid oes modd ei anwybyddu. Mae'r gallu i ddweud celwydd amlwg hurt a gorfodi pawb i'w gymryd o ddifrif yn fynegiant o bŵer amrwd; un o brosiectau pennaf y dde yw tanseilio'r syniad o realiti a rennir gan bawb, a throi gwirionedd yn rhywbeth a benderfynir trwy rym. Mae'r sefyllfa'n frawychus, ac mae'n anodd gwybod sut mae eu rhwystro, ond rwy'n grediniol bod modd delio â'r broblem yn fwy effeithiol o lawer nag mae'r cyfryngau wedi gwneud hyd yn hyn.

Beth wnaeth America i'w brodorion

Mae Bury My Heart At Wounded Knee yn un o'r llyfrau anoddaf i mi'i ddarllen erioed. Nid oherwydd nad yw'n dda, ond am fod y straeon di-ddiwedd am sefyllfa amhosibl yr amryw lwythau brodorol yn America yn y 19eg ganrif mor ddidrugaredd o dorcalonnus.

Am rai canrifoedd wedi dyfodiad yr Ewropeaid ar ddiwedd y 15eg ganrif, roedd agwedd y brodorion tuag at y mewnfudwyr yn rhyfeddol o groesawgar ar y cyfan. Ond wrth gwrs erbyn dechrau'r 19eg ganrif roedd y boblogaeth wyn wedi cynyddu'n sylweddol, gyda llawer iawn mwy i ddod. Yn y 1830au, gyda'r Indian Removal Act, mynnwyd yn syml y dylid gorfodi llwythau brodorol y dde-ddwyrain i symud i'r gorllewin o'r Mississippi. Dyma amser y Llwybr Dagrau.

Mae prif ffocws y llyfr ar y cyfnod o ddechrau'r 1860au hyd at 1890. Dyma pryd aeth llywodraeth America ati o ddifrif i ddefnyddio dulliau milwrol i gael gwared ar 'broblem' y brodorion. Erbyn hynny roedd y llif o bobl wyn i'r gorllewin yn ddi-baid, llawer ohonynt wedi'u denu gan y gobaith o ddarganfod aur. Roedd gwrthdaro'n anochel, wrth i'r gwynion fynd ati i fynnu mwy a  mwy o dir y brodorion, trwy dwyll a thrais. Cynigwyd iawndal tila dros ben i'r amryw lwythau brodorol, i'w cymell i adael eu tiroedd traddodiadol a symud i warchodfeydd dieirth ac anial. Er bod gwrthod yn golygu wynebu cyrch milwrol i'w gorfodi, dyna wnaeth y rhan fwyaf. Ac er ambell eithriad nodedig - brwydr Little Bighorn, er enghraifft - roedd canlyniadau'r cyrchoedd hynny'n anorfod a chreulon.

Nid cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith bod hyn wedi digwydd wrth i'r Rhyfel Cartref ddod i ben; roedd angen rhywbeth newydd i gadw milwyr yr undeb yn brysur. Er eu bod newydd ymladd rhyfel i ryddfreinio pobl croenddu rhag system gaethwasiaeth y de, roedd yr un milwyr yn union yn hapus i ymgymryd â phrosiect glanhau ethnig.

Ac mae'n bwysig disgrifio'r hyn a ddigwyddodd yn yr union dermau hynny. Hil-laddiad yw'r hyn a wnaeth UDA er mwyn cyflawni ei 'thynged amlwg', ac nid hen hen hanes mohoni. Mae yna bobl yn fyw heddiw sy'n cofio pobl a fu fyw trwy'r cyfnod y mae'r llyfr yn ei ddisgrifio.

Trwy gyd-ddigwyddiad, rwyf newydd fod yn darllen casgliad o Selected Prose RS Thomas, sy'n cynnwys cyfieithiad Saesneg o adolygiad o Bury My Heart At Wounded Knee a gyhoeddodd y bardd yn wreiddiol yn Barn. Nid yw'r gwreiddiol gennyf wrth law, ond dyma ddarn o'r cyfieithiad:

On almost every occasion, it was the soldiers who fired the first shot, even though the Indians sent envoys of peace under a white flag to try to make peace. All this shows that the Americans had every intention of driving the Indians from their native lands. Some of the white men's actions can only be explained by stating that that they considered the Indians as less than human.

Bu sawl cyflafan. Yr hil-laddiad hwn oedd prif ysbrydoliaeth Hitler. Hyd heddiw, nid yw'r hyn a wnaed yn cael ei gydnabod yn ddigonol na'n cael ei ddisgrifio'n gywir. Mae darllen llyfr Dee Brown yn teimlo'n feichus ar brydiau, ond dyna'n union pam y dylid gwneud.

Pa mor bwysig oedd Cambridge Analytica mewn gwirionedd?

Mae'r stori am ddulliau amheus Cambridge Analytica yn arwyddocaol, ond mae ambell beth am yr ymateb sy'n fy nghorddi. Yn un peth, sgandal am Facebook yw hon yn fwy na dim, ac mae'n hen bryd i arferion gwarchod data'r cwmni hwnnw dderbyn y sylw haeddiannol.

Ond yn bwysicach, rwy'n eithaf siwr nad yw dylanwad gwleidyddol y dulliau hyn mor allweddol ag y honnir. Wedi'r cyfan, roedd Cambridge Analytica'n gweithio ar ran Ted Cruz cyn Trump, ac roedd ymgyrch hwnnw'n fethiant. Dylid cofio hefyd bod gan gwmnïau fel hyn gymhelliad ariannol i or-ddweud eu heffeithiolrwydd (a chymhelliad wedyn i'w dan-ddweud pan ddaw sgandal fel hon i'r amlwg).

Ymateb cefnogwyr Trump i'r stori yw 'pa ots?', ac mae hynny'n ddealladwy. Y bobl sydd leiaf tebygol o boeni am yr holl beth yw'r union rai a gafodd eu targedu; pam cwyno am weld hysbysebion o blaid gwleidydd roeddent yn ei gefnogi?

Fel yn achos yr honiadau am gynllwynio â Rwsia, mae'r sawl sy'n dymuno esbonio Trump trwy roi'r bai ar Cambridge Analytica'n twyllo'u hunain. Ffenomen Americanaidd yw Trump; nid cael eu twyllo wnaeth ei gefnogwyr. Roeddent yn hoffi'r hyn roedd y dyn yn ei gynrychioli, sef patriarchaeth macho a hiliol.

Hiraeth o fath gwahanol sy'n gyrru'r duedd i wrthod derbyn nad ffactorau allanol arweiniodd at fuddugoliaeth Trump. Trwy geisio rhoi'r bai i gyd ar CA neu Vladimir Putin, mae nifer o sylwebyddion y canol prif lif fel petaent yn grediniol bod modd cael gwared ar Trump, smalio na ddigwyddodd ei arlywyddiaeth erioed, a dychwelyd i nirfana honedig 2015. Mewn gwirionedd, wrth gwrs, symptom o ffenomen sydd wedi bod yn berwi'n araf o dan yr wyneb ers blynyddoedd maith yw Trump. Gellir gofyn a oedd cymorth Rwsia, neu CA, yn ddigon i wthio Trump dros y llinell, ond mae'n gwestiwn llawer iawn llai pwysig na 'pam roedd bron 63 miliwn o Americanwyr yn hapus i bleidleisio dros dwpsyn hiliol?' Mae'r holl ganolbwyntio ar gwestiynau ymylol yn teimlo fel esgus i osgoi wynebu'r ffaith nad oedd pethau gystal â hynny cyn Trump wedi'r cyfan.

Ta-ta Billy Graham

Mae'r efengylwr Billy Graham wedi marw o'r diwedd. Nid oes unrhyw beth fel marwolaeth i ddenu gor-ganmoliaeth. Dyma, er enghraifft, oedd gan Barack Obama i'w ddweud:

Billy Graham was a humble servant who prayed for so many - and who, with wisdom and grace, gave hope and guidance to generations of Americans.

— Barack Obama (@BarackObama) February 21, 2018

Mae'n debyg bod disgwyl i ni barchu Graham am fod yn 'anwleidyddol' ei genhadaeth. Er nad oedd, efallai, mor adweithiol a cheidwadol â rhai efengylwyr amlwg eraill (gan gynnwys ei fab ei hun, Franklin), nid yw hynny'n dweud rhyw lawer. Roedd yn ddyn ofnadwy o adweithiol a cheidwadol yr un fath.

Fel televangelist arloesol, daeth yn ddyn cyfoethog dros ben trwy dwyllo pobl, ac ef a flaenarodd y tir ar gyfer yr efengylwyr gwaeth byth a ddaeth ar ei ol. Roedd yn wenwynig o wrth-semitig, a homoffobig. Roedd yn daer o blaid cyflawni troseddau rhyfel, gan annog Richard Nixon i ddefnyddio arfau niwclear i ddinistrio argaeau yn ystod rhyfel Fietnam.

Mae'n derbyn cryn glod am fod yn gymharol flaengar ynghylch hil, ond nid yw'n ei haeddu. Roedd yn dweud pethau neis-neis tocenistaidd o dro i dro, ac, ar y cyfan, roedd yn tueddu i wrthod i'w gynulleidfaoedd gael eu gwahanu ar sail lliw croen. Ond os oedd yn ymgyrchu o gwbl o blaid cydraddoldeb, rhoi'r pwyslais ar 'ennill calonnau' unigolion a wnaeth yn hytrach nag ar newid polisïau'r llywodraeth. Nid oedd yn cefnogi unrhyw gamau pwrpasol a phenodol i gyflawni unrhyw beth o bwys. Roedd yn ystyried ei hun yn gyfaill i Martin Luther King Jr, ond fe wnaeth gymaint i lesteirio gwaith hwnnw ag a wnaeth i'w helpu.

Mae tabŵ yn erbyn dweud pethau angharedig am bobl sydd newydd farw, ond rhagrith fyddai peidio. Roeddwn yn credu mai dyn ofnadwy ydoedd tra roedd yn fyw, ac mae'r holl farwnadau cyfoglyd yn golygu mai dyma'r union amser i dynnu sylw at y ffeithiau amdano.

Cer i grafu, George W Bush

Rwyf wrthi'n darllen llyfr o'r enw Trump Revealed  ar hyn o bryd. Mae'n cadarnhau rhywbeth oedd eisoes yn amlwg, sef na ddylai ymddygiad twp (ond hyderus), egotistig, rhagfarnllyd a thwyllodrus yr Arlywydd Trump fod yn syndod o gwbl i unrhyw un. Fel hyn mae'r dyn wedi bod erioed, yn ddi-ffael. Mae Trump yn greadur anarferol, sef dyn heb unrhyw rinweddau, yn llythrennol, o gwbl.

Fel sydd efallai'n amlwg o'r blog, mae'r niwed sy'n cael ei achosi gan Trump yn dipyn o obsesiwn gennyf. Roedd ei ethol yn drychineb. Eto i gyd, fel rwyf wedi'i ddweud o'r blaen, mae'n bwysig cofio nad ymddangos yn sydyn o wagle a wnaeth y dyn. Symptom ydyw, nid gwraidd y broblem ei hun, ac mae angen i bobl roi'r gorau i obeithio y byddai cael gwared ar Trump (trwy ba bynnag ddull) rywsut yn caniatáu i ni gario ymlaen fel pe na bai ei arlywyddiaeth wedi digwydd o gwbl.

Dyma pam cefais fy ngwylltio gan sylwadau George W Bush yr wythnos diwethaf. Nid oherwydd eu bod yn anghywir; i'r gwrthwyneb. Maent yn gyfoglyd o ragrithiol, gan mai Bush ei hun sy'n gyfrifol am y smonach presennol i raddau helaeth. Nid oes modd gor-ddweud y difrod a wnaethpwyd gan gyfnod hwnnw fel arlywydd. Ef oedd yn gyfrifol am gamgymeriad geo-wleidyddol mwyaf trychinebus a di-angen yr hanner canrif diwethaf. Trwy ddechrau rhyfel Irác, fe achosodd lanast yn y Dwyrain Canol, ac wrth ddefnyddio celwyddau noeth er mwyn ei gyfiawnhau fe wnaeth fwy na neb i erydu ymddiriedaeth y bobl yn eu llywodraeth. Ar ben hynny, roedd yn annog y defnydd o artaith, roedd yn rhagfarnllyd, ac fe aeth ati'n fwriadol ac agored i danseilio'r gwirionedd ei hun fel cysyniad.

Nid oes unrhyw beth yn newydd am Trump, felly. Braenarwyd y tir ar ei gyfer gan Bush. Yn wir, wrth ddilyn cyfeiriad y Blaid Weriniaethol yn gyffredinol ers dyddiau Nixon, gwelir bod ymddangosiad rhywun fel Trump fwy neu lai'n anochel. Mae'r blaid yn ei chyfanrwydd yn drewi.

Mae Trump hyd yn oed yn waeth na'r hyn a gafwyd gynt, ond rwy'n ffieiddio'n llwyr at y nostalgia diweddar am Bush. Dyma wir berygl arlywyddiaeth Trump: y cyfan fydd angen i'r Gweriniaethwyr ei wneud yn y dyfodol er mwyn ymddangos yn dderbyniol yw bod yn well na'r fuckwit presennol. Dyna fydd y safon. Dyma pam rwy'n argyhoeddedig bod y niwed presennol am bara am ddegawdau; yn wir, mae'n berffaith bosibl nad Trump fydd yr isafbwynt.

Trump a Putin

Yn fuan iawn wedi buddugoliaeth Donald Trump ym mis Tachwedd, cyhoeddwyd erthygl wych yn y New York Review Of Books â'r teitl 'Autocracy: Rules for Survival'. Rwyf wedi dychwelyd at yr ysgrif sawl tro dros y misoedd diwethaf. Roedd yr awdur, Masha Gessen, yn berffaith iawn i ddweud mai ffolineb llwyr oedd y gobaith y byddai Trump yn callio ar ôl ymgartrefu yn y Tŷ Gwyn.

Yn fy marn i, hi yw'r sylwebydd gorau un ar bwnc Trump a Vladimir Putin. Mae'n besimistig ynghylch y niwed mae Trump yn ei achosi, a'n un o feirniaid pennaf Putin, ond mae'n ein cymell ar yr un pryd i wrthsefyll y demtasiwn i ddyfeisio neu gofleidio theorïau cynllwyn di-sail i gysylltu'r ddau ddyn.

Mae'n enedigol o Rwsia, ac roedd yn newyddiadura yn y wlad honno wrth i'w system ddemocrataidd ifanc gael ei datgymalu. Mae bellach wedi ffoi i America, felly mae ei phrofiad yn ei rhoi mewn safle delfrydol i roi'r hyn sy'n digwydd yno (a'r gorllewin) yn ei gyd-destun.

Fe gyhoeddodd fywgraffiad o Putin yn 2012. Fe ddarllenais y gyfrol yn ddiweddar, a'r peth trawiadol yw bod Putin wedi cyrraedd y brig bron trwy ddamwain. Ystyr teitl y llyfr yw nad yw Putin, mewn gwirionedd, yn ddyn hynod o gwbl. Mae'n demtasiwn i ystyried ein gelynion (ac mae Putin yn sicr yn elyn) yn fwy galluog nag ydynt mewn gwirionedd, ond mynna Gessen (sydd wedi'i gyfarfod) ei fod yn ddyn diflas, syml, ac ychydig yn dwp. Os yw'n feistr ar grefft, yna canfod ffyrdd o bocedu symiau anferth o arian trwy ddulliau llwgr yw honno. Mae'n bosibl iawn mai Vladimir Putin yw'r person cyfoethocaf yn y byd ar hyn o bryd.

Nid yw Gessen yn gwadu am eiliad bod Rwsia wedi ymyrryd yn yr etholiad (ac etholiadau eraill ledled y gorllewin). Gwyddom i sicrwydd eu bod wedi dwyn a rhyddhau e-byst mewnol y DNC ac ymgyrch Clinton, a chydlynu ymgyrchoedd propaganda a newyddion ffug arlein. Nod y Kremlin yn hyn i gyd, fwy na thebyg, yw creu helynt a drwgdybiaeth, a thanseilio hygrededd systemau gwleidyddol y gorllewin rhyddfrydol. Dadl Gessen yw bod twf theorïau cynllwyn sy'n mynd ymhellach na hynny heb dystiolaeth yn symptom ynddo'i hun o'r union niwed mae Putin yn ceisio'i wneud i'n cyfundrefnau sifig. Mae awtocratiaeth yn ffynnu pan mae'r gwirionedd ei hun fel cysyniad yn cael ei danseilio. Mae Trump eisoes wedi meddianu'r cyhuddiad 'fake news'; y peth olaf y dylai'i wrthwynebwyr ei wneud yw rhoi sail i'w gwynion.

Rheswm arall i osgoi obsesiynu'n ormodol ynghylch y cysylltiadau honedig â Rwsia, yn ôl Gessen, yw bod hynny'n cuddio'r ffaith mai ffenomen Americanaidd yw Trump. Symptom yw'r dyn, wedi'r cyfan; nid ymddangos o nunlle (neu o'r tu allan) a wnaeth ei fath ef o ymgyrch. Mae miliynau o'i gefnogwyr yn teimlo'n chwerw a drwgdybus, a hynny am resymau perffaith Americanaidd (sef hiliaeth, i raddau helaeth). Hyd yn oed petai modd dangos bod ymgyrch Trump wedi llwyddo i ddwyn yr etholiad diolch yn benodol i gynllwyn pwrpasol gan y Kremlin, beth wedyn? Wedi'r cyfan, fe ofynnodd Trump yn gyhoeddus i Rwsia hacio e-byst Clinton dros flwyddyn yn ôl. Nid yw'n eglur beth fyddai canfod cyd-weithio mwy cyfrinachol yn ei ychwanegu i'r stori, sydd eisoes yn ddigon brawychus.

Ar ben hyn oll, mae Putin yn hapus iawn i gael ei bortreadu fel mastermind holl-ddylanwadol, gan fod hynny'n ei droi'n ffigwr pwysicach (a llawer galluocach) nag ydyw mewn gwirionedd. Fel rwyf wedi'i ddweud o'r blaen, mae ceisio esbonio'r byd trwy greu theorïau cynllwyn cywrain sy'n plethu popeth yn reddf grefyddol. Am wn i, mae llawer yn teimlo cysur o deimlo bod rhywun, yn rhywle, yn rheoli pob dim, hyd yn oed os yw'r person hwnnw'n ddihiryn. Efallai bod Putin fel y Diafol yn syniad mwy apelgar na'r gwir, sef bod popeth yn llanast. A dyna, rwy'n amau, fydd casgliad yr holl ymchwiliadau sydd ar y gweill i'r cysylltiadau rhwng Trump a Rwsia: cyfleyddiaeth, blerwch a thwpdra.

Pwy sy'n nawddoglyd?

Mae pawb sy'n cefnogi Donald Trump yn hiliol. Pawb, yn ddi-eithriad.

Mae'r datganiad uchod yn aml yn ennyn ymateb chwyrn, a hynny gan lawer o ryddfrydwyr yn ogystal â chefnogwyr y ffasgydd oren twp. Efallai mai'r mwyaf cyffredin yw gofyn yn rhethregol 'felly mae bron hanner poblogaeth America'n hiliol?' fel petai'r cwestiwn ei hun yn abswrd a bod ateb yn gadarnhaol yn golygu colli hygrededd yn anorfod. Ond 'ydyn' yw'r ateb yr un fath. Nid yw'r ffaith bod canran sylweddol o'r boblogaeth yn arddel daliadau hiliol yn gwneud y daliadau hynny'n llai hiliol.

Rwy'n credu bod llawer hefyd yn camddeall y cyhuddiad. Nid yw dweud bod rhywun yn hiliol o reidrwydd yn golygu eu bod yn casáu pawb â chroen tywyll. Mae hiliaeth yn ffenomen gynilach na hynny (er mae'n llai cynnil bellach nag yr oedd flwyddyn yn ôl, gan fod buddugoliaeth Trump wedi rhoi 'caniatâd' i bobl arddel eu hiliaeth yn fwy agored yn hytrach na chadw'n dawel).

Fel rheol, mynnir mai dadrithiad economaidd oedd yn bennaf gyfrifol am ganlyniad yr etholiad. Nid yw hynny'n hollol anghywir, o reidrwydd; fe chwaraeodd ran, yn enwedig mewn taleithiau ôl-ddiwydiannol fel Michigan ac Ohio. Ond mae'n anghyflawn, a hefyd yn gamarweiniol o gofio bod cefnogwyr Trump, ar gyfartaledd, yn gyfoethocach na rhai Clinton. Y gwir plaen yw bod arolygon academaidd wedi dangos dro ar ôl tro mai'r hyn sy'n esbonio'r canlyniad orau yw 'pryderon' ynghylch amrywiaeth ethnig. Os oes un peth sy'n rhagweld cefnogaeth unigolyn tuag at Trump, yna'u safbwyntiau am hil yw hwnnw. Mae'r patrwm yn hollol glir.

Nid yw'r syniad bod cyni economaidd yn troi pobl yn hiliol yn dal dŵr beth bynnag. Fe all wneud y rhagfarn sydd eisoes yn llechu ynddynt yn fwy amrwd, am wn i, ond mae hynny'n amlwg yn golygu bod yr hiliaeth yn bodoli'n dawel yn barod. Yn ogystal, roedd ymgyrch Trump ei hun mor amrwd hiliol, mae'n berffaith synhwyrol dweud bod pawb oedd yn fodlon anwybyddu hynny'n hiliol hefyd, hyd yn oed os oedd ganddynt flaenoriaethau eraill.

Cwyn cyffredin yw bod galw cefnogwyr Trump i gyd yn hiliol yn nawddoglyd. Mae'n anodd gwadu hynny mewn gwirionedd. Mae hiliaeth yn dwp, felly mae'n dilyn bod galw pobl yn hiliol gyfystyr â'u galw'n dwp. Ni wadaf chwaith fy mod yn llawn dirmyg tuag at gefnogwyr Trump i gyd, er fy mod ar yr un pryd yn cydymdeimlo i raddau helaeth â syniadau Chris Arnade ynghylch y 'rhes flaen' a'r 'rhes gefn'. Mae Arnade yn dadlau'n gryf yn erbyn datganiadau fel yr un sy'n agor y blogiad hwn. Ond onid yw dadansoddi ymddygiad cefnogwyr Trump mewn termau anthropolegol a sosio-economaidd hefyd yn nawddoglyd, os nad hyd yn oed yn fwy felly? Fel petaem ni bobl addysgiedig yn deall y trueiniaid hyn yn well na hwy eu hunain. Rwy'n credu ei bod yn amhosibl osgoi bod yn nawddoglyd y naill ffordd na'r llall fan hyn. Weithiau mae'r gwir ei hun yn nawddoglyd.

Cwyn arall yw bod galw cefnogwyr Trump yn hiliol yn annhebygol iawn o'u darbwyllo i droi'u cefnau arno a throi'n rhyddfrydwyr da. Mae'n siwr bod hynny'n gywir (er yn achos y rhan fwyaf ohonynt, rhaid gofyn a oes unrhyw beth all newid eu meddyliau?). Eto i gyd, erys y ffaith eu bod yn hiliol, ac mae anwybyddu hynny'n beryglus. Yr hiliaeth ei hun yw'r broblem. Mae mynd i'r afael â dirywiad sosio-economaidd yn orchwyl hanfodol ynddi'i hun, ond mater ar wahan yw hwnnw (a Trump yw'r person gwaethaf un i ddatrys y broblem honno beth bynnag).

Os mai'r nod yw newid meddyliau cefnogwyr Trump, mae angen osgoi eu galw'n hilgwn er mai dyna ydynt mewn gwirionedd (fel y dysgodd Clinton wedi helynt y 'basket of deplorables'). Y broblem felly yw bod dweud y gwir weithiau'n strategaeth annoeth. Nid yw hynny'n sefyllfa anghyffredin. Er enghraifft, wrth drafod â chreadyddion, mae nifer o anffyddwyr yn awgrymu nad oes rhaid ymwrthod â Duw er mwyn credu mewn esblygiad. Mae rhai o'r anffyddwyr yn credu hynny'n ddidwyll, ond diau mai strategaeth sydd ar feddwl y rhan fwyaf. Mae'n hynod annhebygol bod ffwndamentalwyr Cristnogol yn mynd i droi'n anffyddwyr mewn chwinciad, felly mae'n gwneud synnwyr i geisio'u darbwyllo bod modd iddynt ddal eu gafael ar ryw fath o dduw tra'n diosg rhai o'u hathrawiaethau mwy eithafol. Ond y gwir yw nad yw esblygiad theistaidd yn gwneud y mymryn lleiaf o synnwyr mewn gwirionedd, ac mae rhaid dewis: Duw ynteu esblygiad. Rwy'n cael trafferth cyfaddawdu â'r gwirionedd am resymau strategol, a hynny'n rhannol oherwydd ei fod yn...nawddoglyd. Dyna reswm arall, am wn i, na allwn i fod yn wleidydd.

Osgoi'r demtasiwn i ystyried ein gelynion gwleidyddol yn athrylithwyr strategol

Fel rwyf wedi'i ddweud droeon, mae yna esboniad syml a chyffredinol sy'n esbonio popeth am Donald Trump: mae'n ddyn eithriadol o dwp. Am y rheswm hwnnw, mae angen i bawb stopio dweud bod popeth sy'n tasgu o'i geg neu'i fysedd yn ymgais fwriadol i dynnu'n sylw oddi ar faterion eraill. Y cyfan sydd ei angen er mwyn deall beth sy'n digwydd yw i ni gydnabod bod arlywydd newydd America'n blentyn 70 oed hollol anwybodus a chroen-denau heb ronyn o hunan-ddisgyblaeth. Wedi i ni werthfawrogi hynny, nid oes angen cyflwyno unrhyw hypotheses ychwanegol.

Mae modd deall pam mae cynifer yn parhau i lynu wrth y syniad bod rhaid meddu ar hyn a hyn o ddeallusrwydd a dawn strategol er mwyn cyrraedd y Tŷ Gwyn, ac felly mae'n rhaid bod rhyw fath o method in the madness. Wedi'r cyfan, mae ymgyrchu gwleidyddol, yn enwedig ar lefel arlywyddol, i fod yn hynod anodd. Ond yn achos Trump: nagoedd. Roedd Trump yn ffodus i ddewis amser lle roedd ymddiriedaeth Americanwyr yn eu system wleidyddol wedi plymio i'r fath ddyfnderoedd, felly roedd bwlch yn y farchnad ar gyfer ymgeisydd anghonfensiynol. Ond wedi hynny, y cyfan yr oedd ei angen arno oedd y math o ddiffyg cywilydd sydd ond yn bosibl mewn twpsyn. Yn wir, byddai unrhyw un llai anwybodus wedi methu rhedeg ymgyrch fel ei un ef; byddai'r embaras o ddweud y fath bethau yn y fath ffordd wedi bod yn drech na hwy. Yn yr un modd, nid yw dinistrio system ddemocrataidd a'i throi'n awtocrataeth o reidrwydd yn anodd. Os rywbeth, mae bod yn dwp yn help. Mae yna lawer iawn mwy o ffyrdd o dorri rhywbeth nag o'i gadw'n gyfan.

Temtasiwn gyffredin yw tybio bod ein gelynion gwleidyddol yn fwy deallus nag ydynt mewn gwirionedd. Diffyg parodrwydd i dderbyn bod modd i ynfytyn gael ei afael ar awennau gwlad fel America (a'i sefydliadau gwydn, honedig) sydd i gyfrif yn bennaf am hynny. Efallai hefyd bod yna reddf siwdo-grefyddol debyg i'r hyn sydd ar waith yn achos theorïau cynllwyn, sef dyhead i feddwl bod pethau'n digwydd am resymau pwrpasol. I lawer, mae'r syniad bod polisïau America'n cael eu llywio gan y rhechfeydd hap a damwain sy'n digwydd chwythu trwy feddwl Trump o funud i funud hyd yn oed yn fwy hunllefus na'r syniad bod ganddo gynllun bwriadol, hyd yn oed os yw'r cynllun hwnnw'n ddieflig.

Am resymau tebyg, rwy'n amheus o'r syniad bod popeth mae Trump yn ei wneud yn cael ei lywio gan Vladimir Putin. Mae'r syniad mai prosiect cyfrwys hir-dymor o eiddo Rwsia oedd hwn o'r dechrau'n deg yn gofyn i ni gredu bod Putin yn mastermind. Mae llawer yn credu hynny, am wn i, ond mae'n debygol iawn mai myth ydyw mewn gwirionedd. Fel mae Masha Gessen (y sylwebydd doethaf, yn fy marn i, ar faterion Trump, Putin a'u cysylltiadau honedig) wedi'i ddweud, mae Putin ei hun yn ddyn digon symol ac analluog yn y pen draw. Mae'n graffach na Trump, yn sicr (mae hynny'n wir am bawb), ond dylem osgoi'r demtasiwn i'w ystyried yn ddihiryn cartŵn hollalluog (er ei fod, wrth gwrs, yn ddihiryn). Bu Rwsia'n ymyrryd yn yr etholiad, do, mewn ymdrech i ddirywio hygrededd democratiaeth ryddfrydol, ond hwyluso proses oedd eisoes ar waith oedd hynny. Nid yw'n amhosibl chwaith bod Rwsia'n blacmêlio Trump mewn rhyw ffordd, ond y pwynt yw nad oes angen i hynny fod yn wir er mwyn esbonio beth sy'n digwydd. Nid bod hynny'n gysur o fath yn y byd.

Blogio am anffyddiaeth tra mae'r byd yn mynd i'r gwellt

Blog am anffyddiaeth yw hwn. Gan fod y pwnc hwnnw'n eang iawn, mae'n caniatáu i mi drafod gwleidyddiaeth yn fynych. Yn wir, rwyf wedi dweud droeon nad yw gwrthwynebu crefydd heb drafod gwleidyddiaeth yn gwneud synnwyr. Mae hyrwyddo hawliau sifil, cydraddoldeb, democratiaeth a rhyddid yn ran annatod o anffyddiaeth; yn hanesyddol, crefydd sydd wedi bod yn bennaf gyfrifol am amharu ar y pethau da hynny.

Yn anffodus, mae fy mlogiadau wedi mynd ychydig yn llai rheolaidd yn ddiweddar, ac er bod hynny i raddau helaeth oherwydd y ffaith bod gennyf fabi, rwy'n rhoi llawer o'r bai ar Donald Trump. Pan rwyf wedi blogio tros y flwyddyn ddiwethaf, y ffasgydd twp oren oedd y pwnc yn amlach na pheidio. Ers iddo gyhoeddi'i fwriad i sefyll, mae twf Trumpaeth wedi datblygu'n dipyn o obsesiwn i mi. Rwy'n treulio llawer mwy o amser nag sy'n iach yn darllen am yr hyn sy'n digwydd yn America, a'n colli gobaith yn gyffredinol am gyfeiriad y byd yn ehangach. Ni fynnaf ddiflasu'r ychydig ddarllenwyr sydd gennyf, fodd bynnag, a chan fod Trump ymhob man yn barod, rwy'n ceisio osgoi swnio fel tôn gron am y peth fan hyn (mae fy ffrwd Twitter yn fater arall).

Mae'n wir hefyd bod rôl crefydd yn yr hyn sy'n digwydd yn gymhleth. Petai rhywun wedi dweud wrthyf ddegawd yn ôl y byddai'r dde eithafol yn cipio grym yn America, buasai wedi bod yn rhesymol i mi dybio mai ffwndamentaliaid Cristnogol fyddai wrthi. Ond fel y digwyddodd pethau, nid yw Trumpaeth mor syml â hynny. Mae llawer iawn o bleidleisiwyr Trump yn ffitio'r disgrifiad hwnnw, wrth reswm, ond go brin bod y ffasgydd twp oren ei hun yn gwneud. Nid yw Trump yn ddigon deallus i ffurfio safbwyntiau diwinyddol y naill ffordd na'r llall, ond nid oes cysur yn hynny, gan y bydd yn berffaith hapus i daflu cig coch at y ffwndamentaliaid er mwyn cadw'u cefnogaeth. Hiliaeth a misogynistiaeth - panig ynghylch tranc arfaethedig statws goruchafol y dyn gwyn - yw craidd Trumpaeth mewn gwirionedd, ac er bod crefydd yn chwarae rhan fawr yn hynny, rwy'n gorfod derbyn nad dyna lle mae'r bai i gyd. Ysywaeth, mae llawer o'r 'alt-right', yn enwedig y rhai ifainc, yn ddigon seciwlar.

Efallai bod fy mlaenoriaethau yn newid, felly. Nid yw fy safbwyntiau yngylch crefydd wedi newid o gwbl: lol yw'r cwbl o hyd. Ond yr hyn sy'n fy mhryderu fwy na dim yn y byd erbyn hyn yw dirywiad democratiaeth a thwf y dde adweithiol. Awtocrat yw Trump, ac mae'r difrod a gyflawnodd yn ei wythnos gyntaf, heb sôn am beth sy'n mynd i ddigwydd dros bedair blynedd, yn frawychus. Nid dim ond America sy'n wynebu'r broblem hon, wrth gwrs. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae democratiaeth wedi cilio yn Rwsia, Twrci, Gwlad Thai, a'r Ffilipinau. Mae hyd yn oed gwledydd o fewn yr Undeb Ewropeaidd, fel Hwngari, Gwlad Pwyl, Slofacia a'r Weriniaeth Siec wedi dechrau dilyn trywydd awtocrataidd, ac mae'r dde senoffobig ar gynnydd mewn sawl gwlad orllewinol arall, gan gynnwys Prydain. Ar ben hynny, mae gwledydd nad oedd hyd yn oed yn ddemocrataidd o gwbl yn y lle cyntaf, fel China, wedi dechrau canoli a thynhau grym drachefn yn hytrach na chymryd camau i'r cyfeiriad arall. Mae pethau'n edrych yn dduach o lawer nag yr oeddent ddegawd yn ôl.

Rwyf o hyd wedi gwrthod y syniad bod democratiaeth a rhyddid yn anochel o gynyddu gydag amser, ac rwy'n gofidio bod y degawd presennol yn fy mhrofi'n gywir. Mae gobaith mai blip dros dro - ochenaid olaf yr hen ddyn gwyn blin cyn i rymoedd demograffig ei drechu - yw hyn. Gallaf ddeall y demtasiwn i obeithio y bydd popeth yn gwella ar ôl i'r baby boomers hunanol farw allan ymhen degawd neu ddau. Ond gochelwn rhag disgwyl yn ddiog i'r gwellhad hwnnw ddigwydd yn awtomatig. Mae am fod yn frwydr, ac yn hynny o beth, mae llawer o grefyddwyr rhyddfrydol am fod ar yr un ochr â mi.

Arlywydd Trump

Daeth y dydd. Mae Donald Trump bellach yn arlywydd Unol Daleithiau America. Fe ddywedais drannoeth yr etholiad fy mod yn anobeithio am gyflwr y byd; nid oes unrhyw beth wedi digwydd ers hynny i godi fy nghalon. Os rywbeth, rwy'n argyhoeddedig bod pethau hyd yn oed yn fwy trychinebus nag mae llawer o bobl yn ei sylweddoli. Os oedd unrhyw un dal i gydio yn y ffantasi bod Arlywydd Trump yn mynd i fod yn greadur gwahanol i'r ymgyrchydd Trump, dylai heddiw ddryllio hynny: mae'r dyn wedi bod yn obsesiynu am faint y dorf wrth iddo dyngu llw ddoe, gan gyhuddo'r cyfryngau o ddweud celwydd er ein bod i gyd wedi gweld y lluniau. Mae'r ffaith bod y mater yma mor bitw'n rybudd difrifol ynddo'i hun: os yw'n fodlon neilltuo bron diwrnod cyfan i falu cachu yn gelwyddog am bethau di-nod, mae'n ddychrynllyd meddwl sut fydd pethau pan ddaw materion sylweddol ar yr agenda.

Heb ail-adrodd fy hun yn ormodol, mae'r dyn yn fwli hollol dwp, ansefydlog, narsisitig, llwgr a rhagfarnllyd. Os oes llygedyn o obaith o gwbl, yna hwnnw yw bod ei weinyddiaeth am fod yn eithriadol o ddi-glem a bod eu diffyg crebwyll am eu rhwystro rhag cyflawni llawer o'u hagenda. Nid yw hynny'n gysur i gyd, fodd bynnag, oherwydd mae'r cyfuniad hwnnw o ddiffyg gallu, ar y naill law, a hyder haerllug ar y llaw arall, yn debygol o niwieidio hygrededd sefydliadau a strwythurau sifil y wlad (a'r byd, o ran hynny). Yn wir, mae creu llanast a dryswch yn un o'u prif amcanion.

Ar lawr gwlad, mae Arlywydd Trump am gael effaith anferth ar un maes yn arbennig heb orfod gwneud unrhyw beth: heddlua. Mae adrannau heddlu America eisoes yn hynod asgell-dde, ac mae eisoes yn amlwg bod hiliaeth yn eu mysg yn broblem anferth. Yn fuan iawn, rhywle yn America, mae swyddog heddlu yn mynd i saethu dyn ifanc croenddu di-euog yn farw. Mae hynny wrth gwrs eisoes wedi digwydd sawl tro dros y blynyddoedd diwethaf. Yn yr hinsawdd wleidyddol newydd, fodd bynnag, rwy'n credu ei fod hyd  yn oed yn fwy tebygol, a diolch i'r ffŵl yn y Tŷ Gwyn mae'r ymateb i'r protestio anochel fydd yn dilyn yn sicr o fod yn llanast. Mae'n hawdd dychmygu Trump yn troi'r sefyllfa yn greisis, boed yn fwriadol neu trwy dwpdra, gan beryglu hawliau sifil a lleiafrifoedd ethnig ymhellach eto.

Rhywbeth arall sydd bron yn sicr o ddigwydd yn fuan yw ymosodiad terfysgol gan y Wladwriaeth Islamaidd. Buaswn i'n tybio bod hyn yn flaenoriaeth strategol i IS, gan fod ymateb twp anochel Trump - sef ymosod ar fwslemiaid a datgymalu hawliau sifil - yn sicr o fod yn fuddiol iddynt. Byddaf yn synnu'n fawr os na fydd ymosodiad, neu ymdrech amlwg i gyflawni un, ar dir mawr America erbyn yr haf.

Dyma pam rwy'n sicr bod Trump am fod hyn yn oed yn waeth na'r disgwyl. Mae heddiw - ei ddiwrnod llawn cyntaf, ei fis mêl, heb unrhyw ddigwyddiad cas iddo orfod ymateb iddo - wedi bod yn drychinebus. Dychmygwch, mewn difrif, ei greisis cyntaf. Ac wedyn dychmygwch ei ugeinfed. Doed a ddelo, mae pethau anffodus yn mynd i ddigwydd. Ym mhob un senario rwy'n gallu'i ddychmygu, mae Trump am eu gwneud yn waeth.

Ar ben hynny, wrth gwrs, mae Trump yn mynd i lenwi o leiaf un sedd wag ar Oruchaf Lys America, wedi i'r Gweriniaethwyr, heb gywilydd yn y byd, wrthod gadael i Obama wneud am bron i flwyddyn gyfan. Mae Trump yn sicr o ddefnyddio'r cyfle yma i daflu cig coch at y ffwndamentalwyr eithafol ymysg ei gefnogwyr. Mae'n dweud cyfrolau na fuaswn yn synnu o gwbl petai'n enwebu rhywun fel Roy Moore, ffasgydd theocrataidd o'r iawn ryw.

Cefais fy ngeni ym 1984. Am y tro cyntaf erioed, rwyf wedi dechrau dychmygu fy marwolaeth fy hun mewn rhyfel niwclear. Mae'n annhebygol iawn o hyd, wrth reswm, ond mae'r posibilrwydd wedi rhoi'r gorau i fod yn chwerthinllyd. Mae Rwsia a China ill dau'n fwy tebygol o geisio manteisio a gwthio'u lwc yn y gêm fawr geopoliticaidd, ac mae sawl senario trychinebus, a fu gynt fwy neu lai'n amhosibl diolch i gytundebau amlochrog y mae Trump yn ddirmygus iawn ohonynt, bellach yn gredadwy. Mae Wcraniaid, a hyd yn oed Latfiaid, yn teimlo'n nerfus, ac mae ganddynt resymau i wneud. Mae dyfodol NATO a'r Undeb Ewropeaidd yn edrych yn ddu, ac af mor bell ag awgrymu bod obsesiwn macho Trump â delio â phobl mano a mano, ar draul trafodaethau amlochrog pwyllog a gofalus, yn mynd i beryglu'r Cenhedloedd Unedig hefyd. Mae ei gefnogwyr craidd, wedi'r cyfan, yn casáu'r sefydliad hwnnw â chas perffaith. Pwy a ŵyr?

Dim ond crafu'r wyneb yw hyn. Mae trychinebau ar y gorwel, i bob cyfeiriad. Rwy'n besimistig dros ben.

Pam mae gwirionedd yn bwysig

Darllenais Why Truth Matters gan Ophelia Benson a Jeremy Stangroom yn ddiweddar. Fe'i cyhoeddwyd yn 2006, a beirniadu ôl-foderniaeth academaidd a wna'n bennaf. Mae nifer o athronwyr a beirniaid yn mynnu nad oes y fath beth â gwirionedd gwrthrychol, hyd yn oed ym maes gwyddoniaeth. Y syniad felly yw nad oes rheswm i dderbyn bod honiadau gwyddonwyr ynghylch y byd yn gywirach na chwedlau llwythau brodorol, er enghraifft. Yn wir, byddai gwneud hynny'n drefedigaethol a hiliol a 'tyrannical'. Sonnir yn hytrach am 'wirioneddau' (lluosog), a haerir mai rhesymau cymdeithasol pur sydd i gyfrif am oruchafiaeth un fersiwn dros un arall. Mae awduron Why Truth Matters yn meddwl bod y syniadau hyn yn wirion a pheryglus, ac rwy'n cytuno.

Mae paradocs amlwg yn y ddadl yn erbyn gwirionedd: os nad yw'n bod, nid oes rheswm i dderbyn bod y ddadl ei hun yn gywir chwaith. Ar ben hynny, beth yw pwynt astudio unrhyw beth os nad ydym yn derbyn bod gwirionedd yn bodoli yn y lle cyntaf? Heb rhyw fath o ffrâm allanol, byddai'n amhosibl trafod y peth ag eraill beth bynnag. Siarad heibio'n gilydd fyddai ein tynged, gyda phob unigolyn yn byw yn ei 'realiti' idiosyncratig ei hun. Am y rhesymau hyn, mae Benson a Stangroom yn pledio achos y gwirionedd:

[R]eal inquiry presupposes that truth matters. That it is true that there is a truth of the matter we’re investigating, even if it turns out that we can’t find it. Maybe the next generation can, or two or three or ten after that, or maybe just someone more skilled than we are. But we have to think there is something to find in order for inquiry to be genuine inquiry and not just an arbitrary game that doesn’t go anywhere. We like games, but we also like genuine inquiry. That’s why truth matters. (t.180)

Mae wir yn anodd osgoi'r canfyddiad mai gêm yw hyn i lawer o'r beirniaid ôl-fodernaidd, yn enwedig gan fod cynifer ohonynt yn ysgrifennu mewn arddull mor fwriadol o niwlog ac aneglur. Mae hynny'n cyferbynnu â Why Truth Matters, sy'n gyfrol ddarllenadwy dros ben o ystyried astrusrwydd y pwnc. Mae'n perthyn i'r un genre â llyfrau eraill tebyg megis Fashionable Nonsense gan Alan Sokal a Jean Bricmont (Sokal yw'r ffisegydd a lwyddodd i gyhoeddi papur ffug hollol ddiystyr mewn cyfnodolyn ôl-fodernaidd, gan achosi stwr enwog).

Wrth gwrs, creadur y chwith academaidd yw'r math yma o ôl-foderniaeth. Pan ddywedir heddiw ein bod yn byw mewn oes 'ôl-ffeithiol', fodd bynnag, cyfeirio at y dde eithafol a wnawn yn bennaf. Trwy danseilio 'gwirionedd' o'r chwith, mae'n bosibl bod beirniaid ôl-fodernaidd wedi braenaru'r tir ar gyfer y tactegau a welwn bellach gan neo-ffasgwyr a ffwndamentalwyr crefyddol. Fel mae'n digwydd, mae'r neo-ffasgwyr a ffwndamentalwyr crefyddol hyn yn casáu academyddion asgell-chwith. Awgrymaf felly bod yma wers amlwg: wrth arddel syniadau, dylem eu dychmygu yn nwylo ein gelynion, a'r posibilrwydd y byddent yn cael eu defnyddio yn ein herbyn.

Mae'r rhybuddion wedi bod yno ers tro, yn hynny o beth. Mae creadyddion, er enghraifft, wedi mabwysiadu rhethreg yr ôl-fodernwyr, gan gyhuddo biolegwyr o orthrymu syniadau amgen. 'Teach the controversy' yw eu cri ers degawdau, er nad oes amheuaeth o gwbl mewn gwirionedd bod esblygiad yn wir. Mae'r ymgyrch i wadu bodolaeth newid hinsawdd yn defnyddio tactegau tebyg, sef creu dryswch a niwl ffug. Dylem gofio mai crefydd a syniadau cymdeithasol adweithiol oedd rhai o brif dargedau ôl-foderniaeth ar y dechrau, ond mae'r rhod wedi troi erbyn hyn. Ys dywed Benson a Stangroom:

Take away reasoned argument and the requirement of reference to evidence ... and what can be left other than force of one kind or another? Either rhetorical force, via equivocation, fuzzy emotive vocabulary, straw men, exaggeration, appeals to the community or the nation or the deity; or physical force, via laws and the police. If the postmodernist academic Left is busy asserting that reason is merely a mask for power then who is going to prevent US legislators from simply mandating the teaching of ID or creationism in the secular public schools?  And how will they go about it? With rhetoric and emotive appeals? But the other side, the theist side, is at least as good at that, and often better: evangelists tend to be good rhetoricians. Thus if postmodernism has busily eroded public belief in reason, evidence, logic and argument for the past 40 years or so, as it has, then all too often it is the case that rhetoric is all that's in play. And behold, it wins, even though the other side has the better case. All rhetoric has to do to win convince people; it doesn't have to do it legitimately or reasonably or honestly. (t.171-172)

Eironi'r sefyllfa bresennol yw ei bod yn haws cael gafael ar wybodaeth gywir heddiw nag erioed o'r blaen. Mae'r gwirionedd ar flaenau ein bysedd, bron yn llythrennol. Hawdd fyddai maddau unrhyw un a broffwydodd, yn nyddiau cynnar y rhyngrwyd, bod democrateiddio gwybodaeth fel hyn yn debygol o arwain at boblogaeth eithriadol o wybodus. Teg fyddai disgwyl i'n democratiaeth elwa o'r herwydd, gan y byddai gan yr etholwyr eu hunain y gallu i wirio honiadau ein gwleidyddion yn syth. Wrth gwrs, nid dyna sydd wedi digwydd, ac mae anwybodaeth, camddealltwriaeth a conspiracy theories gorffwyll yn ffynnu cymaint, os nad mwy, nag erioed. Yn hytrach na democrateiddio gwybodaeth, mae'r we wedi cynhyrchu llond lle o siambrau eco lle mae syniadau a honiadau gwirion yn bwydo oddi ar ei gilydd.

Nid yw'n hawdd dweud yn union faint o fai sydd am hyn ar y math o syniadau a dargedir yn Why Truth Matters. Pan mae fideos o Donald Trump yn dweud pethau ar gael yn rhwydd ar YouTube, ac mae'r dyn wedyn yn gallu gwadu eu dweud yn blaen a digywilydd, ac nad yw hynny'n poeni dim ar ei gefnogwyr, mae'n debygol bod rhywbeth mwy o lawer o'i le. Ond hyd yn oed os nad gemau dwl ôl-fodernaidd arweiniodd yn uniongyrchol at y sefyllfa sinistr bresennol, teg yw awgrymu eu bod wedi hwyluso'r broses.

Anobeithio

Cloais y blogiad diwethaf trwy ddweud fy mod yn teimlo'n besimistaidd am gyflwr y byd. Roedd hynny cyn i Donald Trump, ffasgydd twp hiliol, ennill etholiad arlywyddol America. Teg dweud felly bod pethau'n edrych hyd yn oed yn dywyllach erbyn hyn.

Rwyf wedi diflasu ers misoedd ar y syniad mai pryderon economaidd sy'n gyrru cefnogwyr Trump, a chefnogwyr mudiadau dde eithafol Ewrop. Y gwir amdani yw bod y Trumpiaid yn llawer mwy cyfforddus yn ariannol na chyfartaledd y boblogaeth. Dro ar ôl tro, rydym wedi clywed y bobl hyn yn egluro'u rhesymau'n ddigon plaen, ac mae'n hen bryd i ni eu trin fel oedolion a derbyn eu gair: hiliaeth a misogynistiaeth sydd wedi gyrru'r ffenomen. Nid cefnogi Trump er gwaethaf ei sylwadau am fwslemiaid a phobl croenddu a Hispaniaid a wnant, ond o'u herwydd. Adwaith yn erbyn edwiniad goruchafiaeth y dyn gwyn yw hyn, a dyhead i droi'r cloc yn ôl i oes aur ddychmygol na fodolodd erioed mewn gwirionedd. Mae hyd yn oed y grwgnach am gytundebau masnach a'r 'sefydliad' yn drewi o hiliaeth, gan ei bod yn amlwg mai côd ar gyfer iddewon yw'r holl gyfeiriadau at global elites.

Rwy'n gweld rhai rhyddfrydwyr yn cwyno nad yw dadansoddiad fel yr uchod yn adeiladol, a bod angen i ni wneud mwy i 'ddeall' pryderon y ffasgwyr newydd. Ond beth yn fwy sydd yna i'w ddweud? Nid oes gennyf lawer o empathi i'w gynnig i hilgwn fel y rhain. I garfan sydd wedi arfer mwynhau statws mor freintiedig, mae cydraddoldeb i grwpiau eraill yn teimlo fel bygythiad. Ymddengys bod llawer o ryddfrydwyr yn amharod i dderbyn bod cynifer o hilgwn yn ein plith. Mae'n ddigalon, ond nid oes gobaith o ddatrys y sefyllfa heb i ni gydnabod y broblem yn y lle cyntaf.

Beth yw'r ateb, felly, heblaw am aros ambell ddegawd i'r genhedlaeth fwyaf hunanol erioed - y baby boomers gwyn - farw? Oes yna un? Mae pethau'n sicr o waethygu cyn gwella yn fy marn i. Mae buddugoliaeth Trump yn debygol o roi hwb i fudiadau tebyg mewn gwledydd eraill. Cynhelir etholiad arlywyddol nesaf Ffrainc, er enghraifft, ym mis Ebrill a Mai flwyddyn nesaf, a bydd y gwynt yn hwyliau Marine Le Pen. Felly hefyd Geert Wilders yn yr Iseldiroedd yn eu hetholiad cyffredinol hwythau ym mis Mawrth. Ar ben hynny, bydd hyn yn annog arweinwyr lled-awtocrataidd rhai o wledydd dwyrain Ewrop, fel Hwngari a Gwlad Pwyl, i barhau ar eu trywydd anrhyddfrydol. Yn wir, af mor bell â darogan bod yr Undeb Ewropeaidd bellach yn ei degawd olaf. Byddai hyn wedi swnio'n anhygoel ddwy flynedd yn ôl, ond y gwir yw bod ein sefydliadau a strwythurau cenedlaethol a rhyngwladol yn dadfeilio o flaen ein llygaid. Rwy'n nerfus.

Y broblem â deddf Godwin

Mae unrhyw un sydd wedi ffraeo am wleidyddiaeth ar y rhyngrwyd wedi dod ar draws 'deddf Godwin'. Fe'i bathwyd gan ddyn o'r enw Mike Godwin yn y 1990au, ac roedd ei fersiwn wreiddiol ef yn osodiad digon syml: wrth i drafodaeth ar y we fynd yn ei blaen, bydd rhywun, yn hwyr neu'n hwyrach, yn gwneud cymhariaeth â'r Natsïaid.

Ers hynny, mae ystyr y 'ddeddf' wedi esblygu. I lawer, mae'n golygu bod y person cyntaf i grybwyll y Natsïaid wedi colli'r ddadl yn awtomatig. Mae hefyd wedi ehangu i gyfeirio at gyfeiriadau at ffasgaeth yn gyffredinol, nid Natsïaeth yn unig. Defnyddir y ddelwedd isod yn aml:

Mae'n wir, wrth gwrs, bod llawer o bobl yn or-barod i ddefnyddio enw gwenwynig y Natsïaid fel arf rethregol. Dylid bod yn ofalus, oherwydd mae taflu'r label o gwmpas pan nad yw hynny'n briodol (cofio 'Bushitler'?) yn ei gwneud yn anos i'w defnyddio pan mae'n addas. A dyna'r pwynt: mae yna achosion prin pan mae galw rhywun yn ffasgydd (os nad Natsi) yn gyhuddiad cwbl ddilys.

Un o'r camgymeriadau mwyaf y gallwn ei wneud wrth ystyried dyddiau tywyll ffasgaeth ail chwarter y ganrif ddiwethaf yw tybio nad yw'n bosibl iddynt ddigwydd eto. Mae tuedd i feddwl am yr holl beth fel cartŵn, bron, fel rhywbeth a ddigwyddodd ar blaned arall heb unrhyw berthnasedd i'n hoes fodern ni. Ond pobl yn trin pobl oedd ffasgaeth; nid oedd unrhyw beth lledrithiol yn perthyn i'r ffenomen. A'r gwir yw bod llawer o'r hyn a welwn heddiw yn debyg iawn i'r hyn a arweiniodd at ffasgaeth yn Ewrop yn y gorffennol cymharol agos.

Ie: ffordd hirwyntog arall o alw Donald Trump yn ffasgydd eto fyth yw'r blogiad hwn. Rwy'n grediniol ei fod yn ticio'r blychau, ond hyd yn oed os oes modd hollti blew yn academaidd, nid yw'r cyhuddiad yn chwerthinllyd o bell ffordd.

Gwers amlwg i'w dysgu o'r hyn a welwyd yn Ewrop yn y 1920au a'r 1930au yw pwysigrwydd osgoi gwneud yr un camgymeriad eto. Y gwir yw bod llawer iawn o'r hyn y mae Trump yn ei wneud (a'r dde eithafol ymhob man) yn frawychus o gyfarwydd. Mae ymateb i bobl sy'n gwneud y pwynt pwysig hwnnw trwy weiddi 'deddf Godwin!' yn ddi-feddwl yn beryglus. Modd o gau'r drafodaeth lawr yw hynny, ac mae angen ei herio. Rwy'n besimistaidd iawn am y blynyddoedd nesaf, ac mae atgoffa'n hunain o hanes datblygiad ffasgaeth yn bwysicach heddiw nag erioed.

Clinton a Trump: y 'chwith' adweithiol a phurdeb ideolegol

Rwyf wedi sôn am y ffenomen 'Bernie or Bust' yn America o'r blaen, lle mae rhai o gefnogwyr Bernie Sanders wedi pwdu ac am gefnogi Trump ym mis Tachwedd yn hytrach na chefnogi'r ymgeisydd Democrataidd. Agoriad llygad a braw oedd gweld bod agwedd debyg i'w gweld ymysg Cymry hefyd, gan gynnwys aelodau Plaid Cymru.

Gall purdeb ideolegol eich dallu i'r fath raddau nes i chi golli synnwyr persbectif. I rai, dim ond dau bosibilrwydd sydd: eu hoff opsiwn, neu bob dewis arall, ac mae'r dewisiadau eraill cyn waethed â'i gilydd. Mynnir y perffaith, neu wfft i bopeth. Pwdu plentynnaidd yw'r amharodrwydd yma i roi opsiynau amherffaith mewn trefn. Rwy'n anffyddiwr sy'n gwrthwynebu crefydd yn gyffredinol, ond gan fy mod yn berson synhwyrol a chall rwy'n meddu ar y gallu i weld nad yw pob math neu elfen o grefydd cyn waethed â'i gilydd. Er fy mod yn anghytuno â'u diwinyddiaeth i gyd, mae gennyf y gallu i weld nad yw methodist o Gymru cyn waethed ag efengylwyr rhagfarnllyd Mississippi, ac nad yw'r rheiny cyn waethed â llywodraeth Sawdi Arabia. Ni fyddai'n anodd i mi ddewis rhwng y tri petai rhaid. Nid yw hyn yn gymhleth. Mae pobl aeddfed a normal yn meddwl fel hyn drwy'r amser.

Yn anffodus, er fy mod yn llawer mwy hoff o Sanders na Clinton, ymddengys nad yw llawer o gefnogwyr hwnnw'n aeddfed a normal. O'r herwydd, maent yn mynnu bod Clinton cyn waethed â Donald Trump, a'n gwrthod derbyn mai hi enillodd. Mae rhai'n colli'r plot yn llwyr gan fynd gam ymhellach, gan fynnu bod Clinton yn waeth na Trump. Mae'n anodd canfod y geiriau i fynegi pa mor dwp yw hyn

Rwyf wedi dadlau (neu reslo yn y llaid) gyda rhai o'r bobl hyn ar Twitter. Y ddau fater sy'n codi fynychaf yw polisi tramor Clinton (sydd, mae'n debyg, gyfystyr â hil-laddiad) a'r awgrym ei bod yn llwgr (mae un ffwl arbennig yn mynnu ei bod yn llofrudd). Nawr, mae'n berffaith bosibl beirniadu polisi tramor a 'llygraeth' Clinton, gan osgoi'r honiadau mwy lloerig. Mae hi braidd yn or-awyddus i ddefnyddio grym milwrol yn y Dwyrain Canol, ac wrth gwrs fe gefnogodd y rhyfel yn Irác yn 2003 ar y pryd, y camgymeriad sy'n rhannol gyfrifol am gynifer o'r problemau presennol. Yn y cyfamser, mae yna bryderon gwirioneddol ynghylch ei gweinydd ebost preifat, ac mae cwestiynau i'w hateb ynglŷn â'r berthynas rhwng ei helusen y Clinton Foundation a'i gweithgareddau gwleidyddol. Ond unwaith eto, mae'r feirniadaeth synhwyrol yn cael ei foddi allan gan conspiracy theories o byllau tywyllaf y rhyngrwyd.

Mae Clinton ymhell o fod yn ddelfrydol. Nid yw'r syniad o Arlywydd Clinton yn fy nghyffroi o gwbl. Rwy'n cydnabod ei gwallau. Petai'r ymgeiswyr eraill yn wahanol, buaswn yn eu hystyried (yn anffodus nid yw ymgeiswyr chwerthinllyd y Gwyrddion na'r Libertarians yn opsiynau synhwyrol). Ond eleni mae ymgeisydd y Gweriniaethwyr yn ffasgydd gwirioneddol dwp. Dylai hynny fod yn ddigon i ysgogi pobl i sicrhau nad yw Trump yn cael ennill: mae ei ymgyrch wedi bod yn amrwd o hiliol, ac mae'n dangos yn ddyddiol nad yw'n agos at fod yn gymwys. Hyd yn oed o dderbyn y problemau ynglŷn a Clinton yn y paragraff blaenorol, mae Trump yn waeth.

Un peth am Trump sy'n apelio i rai a ddylai wybod yn well yw'r argraff hollol ddi-sail bod y dyn yn gyndyn o ddefnyddio grym milwrol. Y gwrthwyneb llwyr sy'n wir. Er ei ymdrechion i ail-ysgrifennu hanes, roedd yn cefnogi rhyfel Irác ar y pryd. Cyhuddir Clinton o gefnogi rhyfeloedd ac ymgyrchoedd bomio, ond roedd Trump yn fwy brwd byth: mae hwnnw o blaid bomio Libya'n ulw, ac mae wedi sôn yn llawn cynnwrf am ei fwriad i 'bomb the shit out of' tiriogaethau'r Wlawriaethau Islamaidd yn Irác a Syria er mwyn dwyn yr olew! Mae hefyd yn awyddus i gynyddu gwario ar y fyddin yn sylweddol; eto, llawer iawn iawn mwy na Clinton. Mae'n ddi-hid ynglŷn â'r syniad o ddefnyddio arfau niwclear yn erbyn terfysgwyr neu yn Ewrop. Nid yn unig y mae'n awyddus i ddefnyddio dulliau arteithiol yn erbyn pobl a amheuir o fod yn derfysgwyr: mae eisiau arteithio'u teuluoedd hefyd. Mae wedi dangos pa mor denau yw ei groen: nid yw'n anodd ei ddychmygu'n ymateb yn fyrbwyll petai'n teimlo bod rhywun wedi'i sarhau. Nid oes ganddo'r syniad lleiaf am faterion tramor; nid yn unig hynny, ond nid yw hyd yn oed yn chwilfrydig. Rwy'n gwbl argyhoeddedig na fyddai'n gallu canfod Lithiwania ar fap, er enghraifft, ac ar ben hynny na fyddai ganddo ddiddordeb petai rhywun yn ceisio dangos iddo. Er ffaeleddau Clinton, mae'n bosibl dilyn ei rhesymeg a deall ei hegwyddorion, hyd yn oed os nad ydych yn cytuno. Nid oes modd dweud hynny am Trump. Byddai byddin y wladwriaeth rymusaf a welwyd erioed yn nwylo clown erratig hollol anwybodus. Hyd yn oed o dderbyn y ddadl yn erbyn Clinton, mae rhaid ffieiddio hyd yn oed yn waeth at Trump.

Ar ben hynny, mae Trump yn llwgr o'i gorun i'w sawdl. Conman ydyw, fel mae stori ei 'brifysgol' ffug yn ei ddangos. Mae ganddo hefyd record hir o gamddefnyddio cyfreithiau prynu gorfodol er mwyn dwyn eiddo oddi wrth bobl gyffredin, ac o gamwahaniaethu'n systemataidd yn erbyn pobl groenddu. Mae hyd yn oed ei ymgeisyddiaeth yn sgam i raddau helaeth: mae ei ymgyrch yn llogi swyddfeydd gan ei gwmni ei hun, ac unwaith y dechreuodd dderbyn rhoddion gan ffynonellau allanol, fe gynyddodd y llog bum gwaith drosodd. Mae llawer o'r arian y mae ei gefnogwyr yn ei roi iddo'n mynd i boced Trump ei hun.

Dim ond blas yw hyn o'r ffordd mae Trump yn rhedeg ei fusnes. Ac i ail-adrodd, mae'r dyn yn ffasgydd hiliol. Er ffaeleddau niferus Clinton, mae'r dewis i bawb synhwyrol yn hollol, hollol syml: rhaid sicrhau nad yw'r conman ffasgaidd, misogynistaidd, twp, anwybodus, ansefydlog yn cael dod yn agos at y swydd bwysicaf yn y byd. I fod yn glir, rwy'n obeithiol mai colli fydd hanes Trump. Ond rwy'n argyhoeddedig y byddai ffasgydd mwy slic yn gallu ennill yr etholiad yma. Y dychryn yw bod Trump wedi braenaru'r tir ar gyfer eithafwr llai twp y tro nesaf. Cytuno â mi neu beidio bod Trump ei hun yn ffasgydd, nid oes amheuaeth o gwbl y byddai ei gefnogwyr yn barod iawn i gofleidio ffasgydd textbook petai un yn ymddangos. Mae hynny'n hollol amlwg.

Ffrwyth y 'dde amgen' hiliol (yr alt-right) yw llawer o'r conspiracy theories a gyfeiriaus atynt yn gynharach, felly mae'n destun gofid eu bod bellach yn cael eu cofleidio'n frwd gan gymaint o 'sosialwyr' honedig. Mae'n teimlo fel petai yna aildrefnu gwleidyddol rhyngwladol ar y gweill, lle mae rhannau o'r chwith yn cynghreirio ag eithafwyr asgell-dde er mwyn rhoi cic i'r 'sefydliad', troi'n erbyn mewnfudwyr, a chofleidio Rwsia. Taflu bomiau rhethregol yw'r flaenoriaeth, heb boeni am y goblygiadau nac am y cwmni a gedwir. Mae'r 'sosialwyr' hyn hyd yn oed yn barod i amddiffyn Trump, gan wadu'n blaen bod y dyn yn hiliol a misogynistaidd. Wrth gwrs, unwaith mae rhywun wedi mynd mor bell â hynny, nid yw'n gwneud synnwyr i'w gosod ar y chwith wleidyddol mwyach mewn gwirionedd.

Nid gormodiaith, yn fy marn i, yw dweud bod hyn yn dwyn i gof y modd y trodd nifer o gyn-gomiwnyddion at ffasgaeth yn y 1930au. Nid trwy ddirgel hud a lledrith y daeth ffasgaeth i rym yn Ewrop bryd hynny; mae'n rhy hawdd i ni ddiystyru'r posibilrwydd y gall ddigwydd eto. Ond fe all. Mae peidio neilltuo condemniaeth arbennig ar gyfer ffasgwyr yn hynod beryglus, gan ei fod yn eu normaleiddio. Os yw pobl yn dweud bod Clinton cyn waethed â Trump, neu'n waeth, yr awgrym wedyn yw oes unrhyw beth anghyffredin nac eithriadol o annerbyniol amdano. Dyma'r pwynt: mae purdeb ideolegol yn gallu arwain yn uniongyrchol at normaleiddio ffasgaeth. Fe wnaeth unwaith, ac fe all ddigwydd eto. Pe daw ffasgaeth i rym eto, ar bobl sy'n gwrthod gwneud pethau syml fel gwahaniaethu rhwng Trump a Clinton fydd llawer iawn o'r bai. Mae'n anodd dweud faint o bobl fel hyn sy'n bod yn union, ond rwy'n ofni bod yr agwedd yn llawer iawn mwy cyffredin nag yr ydym yn ei sylweddoli.

Pleidlais brotest

Mae mis a mwy wedi bod bellach ers y refferendwm, ac rwy'n dal i grafu pen ynghylch y bobl hynny a bleidleisiodd dros Brydain i adael yr Undeb Ewropeaidd ond yn y gobaith na fyddai'n digwydd. Yn y dyddiau wedi'r refferendwm, cafwyd llawer iawn o sôn am bobl yn difaru eu pleidlais yn syth, ac fe gafwyd erthyglau fel hon gan ambell un.

Nid ail-bobi'r dadleuon ar y ddwy ochr yw'r bwriad fan hyn. Er fy mod yn credu bod y canlyniad yn drychineb, rwy'n fodlon derbyn bod nifer anferth o'r bobl bleidleisiodd i adael wedi gwneud hynny ag arddeliad, a'u bod yn hapus â'r canlyniad. Rwy'n anghytuno'n chwyrn, ac rwy'n credu eu bod wedi pleidleisio ar sail celwyddau, ond maent i weld yn hapus felly llongyfarchiadau iddynt am wn i. Ond roedd fy nicter tuag at bobl fel awdur yr erthygl uchod yn chwyrn, ac nid yw'r dicter hwnnw wedi pylu o gwbl yn ystod y mis. Os rywbeth, mae wedi gwaethygu. Mae hi'n chwilio am ein cydymdeimlad, ond dim ond casineb sydd gennyf o hyd.

Mae dymuno rhoi 'cic i'r sefydliad' yn un peth. Gall fod yn opsiwn teg, pan mae yna ddewis amgen yr ydych yn digwydd ei hoffi, neu o leiaf yn gallu dygymod ag ef. Ond ni allaf fyth ddeall y dyhead i bleidleisio dros rywbeth sydd mewn gwirionedd yn wrthun i chi. Mae fel plentyn, sydd wedi pwdu â'i mam, yn penderfynu llosgi'r tŷ i gyd lawr a hithau'i hun y tu mewn. Refferendwm syml cenedlaethol a gafwyd ym Mehefin, ac roedd yn hysbys ei fod yn debygol o fod yn agos. Roedd pleidleisio dros yr union opsiwn nad oeddech yn dymuno'i weld yn anhygoel o anghyfrifol a thwp. Gyda phob difrifoldeb, rwy'n methu'n lân â deall y peth. Ac rwyf wedi trio.

Mae fersiwn debyg i'w gweld yn America ar hyn o bryd. Er i Bernie Sanders gydnabod mai Hillary Clinton sydd wedi cipio enwebiad arlywyddol y Democratiaid, a datgan ei fod am ei chefnogi, mae rhai o'i gefnogwyr pennaf yn mynnu na fyddent yn ei efelychu. 'Bernie or bust'. Bydd rhai yn troi at y Gwyrddion (sy'n rhedeg ymgyrch syfrdanol o dwp), ond mae'n ddychrynllyd faint sy'n dweud yn agored y byddent yn cefnogi Donald Trump cyn Clinton. Mae hyn fel mynd allan am fwyd, sylweddoli nad yw eich hoff bryd ar gael rhagor, ac ymateb trwy saethu'ch hun yn eich llygad. Fel un oedd yn cefnogi ymgyrch Sanders, a'n ddigon llugoer tuag at Clinton, rwy'n gegrwth bod cynifer o'i gefnogwyr yn fodlon dweud yn gyhoeddus y byddai'n well ganddynt gefnogi ffasgydd go iawn os nad yw eu hoff ddewis ar gael mwyach. Mae'r peth yn pathetig, ac, yn llythrennol, yn berygl bywyd. Rhaid iddynt gallio.

Cyflafan Orlando

Dyma ffaith syfrdanol: dros y penwythnos yn America, bu chwech achos gwahanol o saethu torfol. Un o'r rhain oedd y gwaethaf yn hanes y wlad; mae cadarnhad bod 49 wedi'u lladd mewn clwb nos yn Orlando sy'n boblogaidd â phobl hoyw. Dyma'r gyflafan waethaf yn erbyn hoywon yn y gorllewin ers yr Holocost.

Americanwr oedd y llofrudd, yn enedigol o Efrog Newydd, ond mae ei rieni o Affganistan. Mae'n debyg bod Omar Mateen wedi ffieiddio o weld dau ddyn yn cusanu, ac wedi mynd ati'n benodol i dargedu'r clwb hwn. Fe ddatganodd ei gefnogaeth i'r Wladwriaeth Islamaidd, ac er ei bod yn annhebygol bod y grŵp hwnnw wedi chwarae rhan yn y cynllunio, roeddent yn berffaith hapus i dderbyn y 'clod'. Unwaith y daeth i'r amlwg bod modd beio'r cyfan ar islam, roedd ymateb ceidwadwyr y wlad mor anochel ag y buasech wedi tybio.

Byddai ychydig o gyd-destun yn ddefnyddiol fan hyn. Bu ymosodiad erchyll ar Ysgol Sandy Hook yng Nghonnecticut ar Ragfyr 14, 2012, a lladdwyd 27. Roedd 20 ohonynt yn blant chwech a saith oed. Y gyflafan yn Orlando oedd y 998fed achos o saethu torfol ers hynny. Mae hynny'n cyfateb i bron un bob dydd, tros gyfnod o dair blynedd a hanner. Er y sgrechian gan geidwadwyr bod 'islamiaeth radical' yn bygwth y weriniaeth, dim ond tri o'r ymosodiadau hyn a gyflawnyd gan fwslemiaid eithafol. Wrth gwrs mae terfysgaeth islamaidd yn broblem (fel rwyf wedi'i drafod droeon), ond mae'n berffaith amlwg i bawb synhwyrol bod perthynas rhwng y rhestr anferth yma o achosion o saethu (sy'n hollol unigryw yn y byd gorllewinol) ac obsesiwn Americanwyr â gynnau. Er bod Mateen eisoes wedi dod i sylw'r gwasanaethau cudd yn y gorffennol, bu modd iddo brynu assault rifle AR-15 yn gwbl gyfreithlon. Arf ar gyfer maes rhyfel yw hwnnw; nid oes rheswm o fath yn y byd i'r fath beth fod ar gael i unigolion preifat.

Cri ceidwadwyr yw bod angen cadw Americanwyr yn saff. Y ffordd amlwg o wneud hynny yw newid y polisi gynnau, ond mae hynny'n wrthun iddynt. Yn anffodus, o gofio na newidiodd unrhyw beth yn dilyn y golygfeydd arswydus o Sandy Hook, nid oes llawer o obaith y bydd pethau'n wahanol y tro hwn chwaith. Mynnir na ddylid 'politiceiddio' digwyddiadau fel hyn. 'Nid nawr yw'r amser' i drafod y broblem gynnau, meddent. Lol llwyr yw hynny: dyma'r union amser i siarad am y peth a gweithredu. Os nad nawr, pryd? Esgus i aros i'r mater fynd yn angof a llithro oddi ar yr agenda yw dweud na ddylid trafod newid polisi fel ymateb uniongyrchol i'r fath ymosodiadau.

Llawer gwell gan y Gweriniaethwyr yw eistedd ar eu dwylo a gwneud dim ond cynnig eu 'meddyliau a'u gweddïau'. Dyna un o'm cas ymadroddion. Mae'n waeth nag ofer, a'n cymryd lle ateb go iawn. Mae gan aelodau'r Gyngres y gallu i rwystro ymosodiadau fel hyn trwy gyflwyno deddfau. Nid yw'r malu cachu diog a gwag yna'n helpu unrhyw un. Yn wir, mae hyd yn oed yn fwy rhagrithiol na'r arfer yn yr achos hwn, gan fod polisïau'r Gweriniaethwyr tuag at bobl hoyw'n llawn casineb hyll. Cafwyd y datganiad hwn gan Ted Cruz, er enghraifft, y dyn a ddaeth yn ail i Trump yn ras ar gyfer enwebiad arlywyddol y blaid eleni. Dywedodd:

If you’re a Democratic politician and you really want to stand for LGBT, show real courage and stand up against the vicious ideology that has targeted our fellow Americans for murder.

Mae'r rhagrith yn codi cyfog. Nid oes gan Cruz unrhyw hawl i'r tir uchel moesol ar fater hawliau pobl LHDT, gan fod poeri casineb tuag atynt wedi bod yn sail i'w holl yrfa wleidyddol. Yn wir, fe rannodd lwyfan â Christion eithafol o'r enw Kevin Swanson sy'n dweud yn blaen y dylid dïenyddio pobl hoyw. Pan mae ymgeiswyr arlywyddol yn cofleidio rhywun felly, pa ryfedd bod rhywun yn mynd i geisio rhoi'r syniadau ar waith? Gan fod Cruz wedi gwrthod sawl cyfle i gondemnio Swanson, dylai fod yn onest a chymeradwyo Mateen.

Yr unig reswm mae ceidwadwyr y Gweriniaethwyr wedi cynhyrfu am y gyflafan hon yw mai mwslem oedd yn gyfrifol. Yn y cyfamser, ar yr un diwrnod, arestwyd dyn yn Los Angeles oedd ar ei ffordd i ymosod ar ddigwyddiad LA Pride. Roedd ganddo lond car o arfau a ffrwydron. Dyn gwyn o'r enw James Howell oedd hwnnw, a Christion yn ôl pob tebyg. Rhagfarn a chasineb yn erbyn pobl hoyw yw'r broblem fan hyn. Dylid canolbwyntio ar y dioddefwyr. Nid yw union ffydd y sawl sy'n eu targedu'n arbennig o bwysig; ffwndamentaliaid treisgar a rhagfarnllyd yw'r gelyn, beth bynnag eu hunion ddaliadau crefyddol. Mae'n anodd dweud y gwahaniaeth rhyngddynt yn y pen draw. Os yw'r Gweriniaethwyr o ddifrif am wrthwynebu'r Wladwriaeth Islamaidd, dylent gofleidio ac arddel hawliau pobl LHDT. Y gwir yw eu bod yn debycach i'w gelynion honedig nag y maent yn barod i'w gydnabod.

Diweddariad 14/6/16 18:25

Mae awgrymiadau erbyn hyn bod Mateen wedi mynychu'r clwb yn rheolaidd. Hyd yn oed os yw'n wir ei fod yn hoyw ei hun, ac mai hunan-gasineb neu rwystredigaeth ynghylch ei fethiannau rhamantaidd oedd ei gymhelliad, ni fyddai hynny'n newid unrhyw beth. Byddai'r ymosodiad yr un mor homoffobig. Fel yn achos Elliot Rodger, y misogynydd ifanc a benderfynodd bod ei anallu i ddarbwyllo'r un ferch i fod yn gariad iddo'n reswm da i saethu chwech o'i gyd-fyfyrwyr yn farw a chlwyfo 13 arall, y dybiaeth yw bod ganddynt hawl ddwyfol i gael mynediant i gyrff pobl eraill. Fel mae sawl un wedi nodi, symptom o machismo gwenwynig yw'r agwedd yma. Yr un machismo sy'n clodfori gynnau. Mae'r cyfuniad yn berygl bywyd, a menywod a lleiafrifoedd gorthrymedig sy'n dioddef waethaf.

Dylai Clinton ddewis Elizabeth Warren fel dirprwy

Er mai Bernie Sanders yr oeddwn i'n ei gefnogi, mae'n gyffrous bod un o ddwy brif blaid America wedi dewis menyw fel ei hymgeisydd arlywyddol am y tro cyntaf yn hanes y wlad. Yn anochel, mae'r dyfalu wedi dechrau ynghylch ei dewis ar gyfer y dirprwy-arlywyddiaeth. Rwy'n credu bod y dewis gorau'n amlwg: Elizabeth Warren, seneddwraig Massachusetts ac un o wleidyddion gorau'r wlad. Mae ei haraith ddiweddar yn y fideo isod yn arbennig, lle mae'n ymosod yn chwyrn ar Donald Trump, y ffasgydd oren sydd wedi llwyddo i gipio enwebiad y Gweriniaethwyr:


Yr hyn sy'n dda am yr araith yna yw ei bod yn pwysleisio pwynt nad oes digon o bobl yn ei wneud: nid oes cymaint â hynny o wahaniaeth rhwng Trump a gweddill ei blaid mewn gwirionedd. Plaid hiliol a misogynistaidd yw'r Gweriniaethwyr; maent fel arfer yn llwyddo i fod yn fwy cynnil am y peth o lawer nag y mae Trump, dyna i gyd. Nid yr hyn a ddywed sy'n eu poeni, ond y ffordd amrwd mae'n eu dweud. Mae Trump wedi achosi'r mwgwd i lithro, ac mae Warren yn wych wrth ddangos nad yw condemniadau llipa Gweriniaethwyr eraill yn ddidwyll.

Er ei bod o anian debyg i Sanders, o asgell chwith boblyddol y blaid, mae Warren bellach wedi datgan ei chefnogaeth i Clinton. Byddai ei chynnwys ar y 'tocyn' yn fodd o ail-uno'r blaid, wedi i'r ras ar gyfer yr enwebiad droi'n chwerw ar brydiau. Byddai'n gallu denu llawer o gefnogwyr Sanders, sydd efallai wedi pwdu braidd ar hyn o bryd. Mae Clinton yn ymgeisydd digon ceidwadol wedi'r cyfan, a byddai'n dda cael rhywun fel Warren i barhau â'r gwaith, a ddechreuwyd gan Sanders, o'i gorfodi i symud yn nes i'r chwith.

Rhaid cyfaddef, mae yna ran fawr ohonof yn hoff iawn o'r syniad o weld y fenyw gyntaf i ennill yr enwebiad yn dewis menyw arall fel dirpryw. Pam lai, wedi'r cyfan? Yn fwy na hynny, yn fy marn i, byddai'n ddewis strategol arbennig o graff eleni. Mae Donald Trump eisoes wedi dangos nad yw'n gallu ymdopi â chael ei herio gan fenywod. Byddai pum mis o gael ei golbio'n ddi-baid gan ddwy ohonynt yn sicr o ennyn mwy fyth o sylwadau hyll ganddo, gan niweidio eto fyth yr ychydig obaith sydd ganddo o ennill yr etholiad ym mis Tachwedd. Fel yn y fideo uchod, byddai Warren yn gallu gwneud y gwaith o roi Trump yn ei le. Byddai'n golygu ymgyrch etholiadol swreal a digalon, ond byddai'r fuddugoliaeth yn y pen draw gymaint â hynny'n felysach o'r herwydd.

Y cwestiwn yw: a fyddai Warren ei hun eisiau'r swydd? Mae hi wedi cael dylanwad aruthrol yn y Senedd ers cael ei hethol yn 2013, ac rwy'n cydymdeimlo â'r awgrym bod modd iddi gyflawni mwy yn y siambr honno nag fel dirprwy-arlywydd. Mae'n amheus faint o rym sydd gan ddirprwy-arlywyddion mewn gwirionedd; rôl symbolaidd ydyw i raddau helaeth. Diau mai prif resymau'r rhan fwyaf o ddirprwy-arlywyddion iddynt dderbyn y cynnig yw ei fod yn blatfform da i ymgyrchu ar gyfer y brif swydd wedi i ddau dymor y bós ddirwyn i ben (er nad yw hynny wedi digwydd ers i George HW Bush olynu Reagan ym 1988). Ond petai Clinton yn ennill dau dymor, byddai'n arlywydd nes 2024. Byddai cael Democrat yn y Tŷ Gwyn am 16 blynedd yn olynol yn gamp anarferol, ond mae hirach na hynny'n teimlo bron yn amhosibl (gan gymryd mai eithriad yw penderfyniad y Gweriniaethwyr eleni i ddewis yr ymgeisydd gwaethaf posibl).

Mae'n siwr byddai'n benderfyniad anodd iddi petai'n cael y cynnig, ond rwy'n hyderus y byddai'n gam buddiol. Hyd yn oed os nad yw'r swydd yn golygu grym uniongyrchol, mae'n wleidydd craff a byddai'n gallu defnyddio'i dylanwad i osod diwygio'r economi er budd pobl gyffredin yn gadarn ar yr agenda. Bonws hyfryd fyddai'r olwg ar wyneb Trump ar fore'r 9fed o Dachwedd, wedi iddo dderbyn ei gweir haeddiannol.

Rhagrith y gwrth-erthylwyr

Roedd yn hwyl gwylio'r ymateb i sylwadau Donald Trump ynghylch erthyliad ychydig ddyddiau yn ôl. Wrth geisio egluro ei safbwynt ynghylch erthyliad, dywedodd y dylid cosbi menywod sy'n dewis difa'u ffetws (fe dynnodd y sylwadau'n ôl yn fuan wedyn). Mae'r syniad hwnnw'n erchyll, ac fel byddai rhywun yn ei ddisgwyl, cafodd feirniadaeth chwyrn gan bawb sy'n cefnogi hawl menywod i reolaeth dros eu cyfarpar atgenhedlu eu hunain. Ond cafodd ei gondemnio gan lawer o'r garfan gwrth-erthyliad hefyd, gan gynnwys yr ymgeiswyr eraill ar gyfer enwebiad arlywyddol ei blaid, ac roedd eu sylwadau'n ddadlennol.

Mae Ted Cruz yn eithafwr yn ngwir ystyr y gair ynghylch y mater yma. Mae'n gwrthwynebu erthyliad ym mhob senario, gan gynnwys pan gafodd perchennog y groth ei threisio, ac mae wedi brolio cefnogaeth oddi wrth grwpiau sy'n annog trais yn erbyn doctoriaid. Condemnio Trump o'r dde a wna Cruz, gan ddweud bod hyn yn dangos nad yw hwnnw'n deall y pwnc yn iawn ac nad yw, mewn gwirionedd, yn wrth-erthylwr o argyhoeddiad.

Fel mae'n digwydd, mae'r cyhuddiad hwnnw'n berffaith wir. Ychydig flynyddoedd yn ôl, wedi'r cyfan, roedd Trump yn llafar o blaid hawl menywod i erthylu. Er mai apêl Trump i'w gefnogwyr yw ei fod yn 'ei dweud hi fel y mae', mae'n amlwg mai dweud beth bynnag sy'n gyfleus ar y pryd a wna.

Mae ymgyrchwyr gwrth-erthyliad profiadol wedi treulio degawdau lawer yn llunio'u neges yn ofalus. Gwyddant yn iawn bod y syniad o gosbi menywod yn hynod amhoblogaidd, felly ânt i ymdrech fawr i osgoi dilyn y trywydd hwnnw'n gyfan gwbl. Gan fod Trump yn ddyn gwirioneddol dwp, fodd bynnag, nid oedd yn deall hyn, a phan ofynnwyd y cwestiwn, fe syrthiodd yn rhwydd i'r trap. Trwy roi'r fath sylw i'r syniad o gosbi menywod, mae Trump wedi peryglu naratif ofalus yr ymgyrchwyr mwy slic.

Nid oes ryfedd i'r rheiny ddychryn. Eu problem yw bod Trump wedi amlygu gwall anferth yn eu rhesymeg: os yw erthylu gyfystyr â llofruddio, pam gwrthwynebu cosbi'r llofruddwyr? Rydym yn cosbi llofruddwyr ym mhob achos arall. Yr unig wahaniaeth yw amhoblogrwydd y syniad ymysg trwch y boblogaeth. Ond yn rhesymegol, nid yw'r anghysondeb yn dal dŵr o gwbl. Am yr un rheswm, mae safbwynt Cruz, sydd eisiau gwrthod caniatáu eithriadau yn achos trais a llosgach, yn fwy cyson nag un Kasich, sydd am eu caniatáu. Os derbyn mai lladd yw difa ffetws, nid yw amgylchiadau creu'r ffetws hwnnw'n berthnasol o gwbl.

Mae ateb syml iawn i'r anghysondeb yma, wrth gwrs: nid lladd yw erthylu. Hawdd.