Marchogion cibddall: tranc yr Anffyddiaeth Newydd

 Dyma fersiwn hirach o'r ysgrif gennyf a gyhoeddwyd yn rhifyn haf 2020 o O'r Pedwar Gwynt

------

Ym mis Medi 2007, tros goctêls, cafodd Richard Dawkins, Sam Harris, Daniel Dennett a’r diweddar Christopher Hitchens sgwrs am ddiffygion crefydd. Rhoddwyd fideo o’r drafodaeth, sy’n ddwy awr o hyd, ar YouTube, gyda’r teitl The Four Horsemen, cyfeiriad at y cymeriadau enwog o Lyfr y Datguddiad. Roedd y pedwar eisoes wedi cyhoeddi llyfrau polemig gwrth-grefyddol erbyn hynny (The God Delusion gan Dawkins, The End Of Faith gan Harris, Breaking The Spell gan Dennett, a God Is Not Great gan Hitchens), a roedd y syniad bod rhywbeth o’r enw’r ‘New Atheism’ ar droed eisoes wedi cael ei awgrymu mewn erthygl yn y cylchgrawn Wired y flwyddyn gynt. Dehonglwyd cyhoeddi’r fideo fel rhyw fath o gadarnhad o hynny; yn wir, The Discussion That Sparked An Atheist Revolution yw is-deitl trawsgrifiad o sgwrs The Four Horsemen sydd bellach, ddeuddeng mlynedd yn ddiweddarach, wedi’i chyhoeddi ar ffurf cyfrol fer.

Wrth gwrs, fel roedd llawer o’r Anffyddwyr Newydd eu hunain yn prysuro i’w nodi, nid oedd rhyw lawer yn wreiddiol am ddadleuon y mudiad mewn gwirionedd. Y sylw a’r diddordeb yn y cyfryngau ac ymysg pobl gyffredin oedd yn newydd. Mae’n wir nad yw’r achos yn erbyn crefydd wedi newid rhyw lawer dros y ganrif ddiwethaf, ac o’r herwydd fe gyhuddir anffyddwyr o swnio’n ddiflas ac ail-adroddus. Er bod elfen o wirionedd yn y cyhuddiad, nid yw’n un teg, oherwydd nid bai anffyddwyr yw’r ffaith bod crefyddwyr yn parhau i fethu ateb y dadleuon a chynnig rhesymau synhwyrol i gredu ym modolaeth eu duwiau.

Mae’r rhan fwyaf o’r hyn a ddywed y pedwar yn ystod eu sgwrs yn berffaith gywir. I anffyddiwr rhonc fel fi , mae’r fideo a’r llyfr yn cynnwys digon o gig coch boddhaol. Oes, mae angen rhoi’r gorau i osod crefydd ar bedestal annhaeddiannol, a dylid, yn hytrach, ei gwerthuso ar yr un lefel a chyda’r un rhyddid ag yr ydym yn trafod pob ideoleg arall. Ydi, mae safbwynt y crefyddwyr yn drahaus yn ei hanfod, gan mai nhw sy’n honni, heb ronyn o dystiolaeth, bod y bydysawd wedi’i greu yn unswydd ar eu cyfer a bod ganddynt berthynas bersonol â’r creawdwr hollalluog. Ydyn, mae diwinyddwyr yn euog o bedlera fflwff gor-eiriog ffug-ddwys sydd, yn amlach na pheidio, yn gwrth-ddweud yr hyn a bregethir i bobl gyffredin mewn addoldai ar lawr gwlad.

Wrth gwrs, mae ail-adrodd yr hen ddadleuon hyn yn annhebygol o newid meddwl unrhyw berson crefyddol o argyhoeddiad. Eto i gyd, mae’n bwysig parhau i roi’r achos ger bron, er budd yr holl bobl hynny yn y canol sydd heb eto ffurfio barn gref y naill ffordd na’r llall. Celwydd yw pob crefydd, a doeth, fel rheol, yw osgoi credu celwyddau. Dw i ddim yn obeithiol y daw dydd pan fydd crefydd wedi diflannu, ond mae’n uchelgais i anelu ato, a mae angen mudiad sy’n fodlon dweud hyn i gyd yn blaen.

Wedi dweud hyn i gyd, roedd darllen y trawsgrifiad ac ail-wylio’r fideo, wedi’r holl flynyddoedd, yn deimlad chwithig. Yn un peth, mae rhannau o’r sgwrs yn swnio’n boenus o hunan-fodlon hyd yn oed i mi, a mae rhagair Stephen Fry, gyda’i gyfeiriadau at y ‘Four Musketeers of the Mind’, yn mynd dros ben llestri a dweud y lleiaf. Ond yn fwy na hynny, mae ergyd y geiriau wedi pylu yng ngoleuni’r hyn sydd wedi digwydd ers y sgwrs, oherwydd mae’n anodd peidio teimlo bod yr Anffyddiaeth Newydd, erbyn hyn, wedi chwythu’i phlwc. Yn wir, efallai bod y penderfyniad i gyhoeddi’r llyfr yn gydnabyddiaeth anfwriadol o hynny. Ai chwyldro parhaus a gyfeirir ato yn is-deitl y gyfrol, ynteu cyfnod penodol a byr yn ein hanes diweddar yr ydym bellach yn gallu syllu’n ôl arno, post-mortem?

Os darfod a wnaeth, beth aeth o’i le? Wel, efallai mai un o’r pethau cyntaf i’ch taro am y sgwrs yw’r ffaith bod y Pedwar Marchog yn ddynion gwyn i gyd. Dylid cofio, am wn i, mai’r bwriad gwreiddiol oedd cynnwys Ayaan Hirsi Ali, awdures o dras Somalaidd, ond gorfu iddi ganslo ar y funud olaf (roedd hynny’n anffodus, ond o leiaf cawsom osgoi gwireddu’r cynllun i ddefnyddio’r teitl Five Pillars Of Wisdom, a fyddai wedi bod hyd yn waeth na’r un ar gyfer y pedwar). Ond fe gariodd y dynion ymlaen hebddi, a roedd y canlyniad yn syrffedus o anghynrychiadol.

O edrych ar y sawl sy’n cael trafod anffyddiaeth yn y cyfryngau neu ar banelau mewn cynadleddau, gellir maddau rhywun am dybio nad oes rhyw lawer o fenywod nac aelodau o leiafrifoedd ethnig o fewn y mudiad. Mae’n ddadlennol bod llyfr gan ddynes a gyhoeddwyd yn 2003 – cyn rhai’r Pedwar Marchog – yn cael ei adael allan o bob trafodaeth am yr Anffyddiaeth Newydd. Dymuniad Jennifer Michael Hecht, mae’n debyg, oedd galw’r gyfrol yn A History Of Atheism, ond mynnodd y cyhoeddwyr ar Doubt: A History. Mae’n lyfr ysgolheigaidd, trwyadl, a rhyfeddol ei rychwant, gan olrhain anffyddiaeth ac anuniongrededd crefyddol o 800CC hyd at y presennol. Ysywaeth, mae’n anodd peidio tybio y byddai Hecht wedi ennill llawer mwy o sylw dyledus a chael ei chydnabod fel un o arloeswyr mudiad newydd petai wedi cael ei ffordd gyda’r teitl. Rhaid oedd aros am y dynion cyn derbyn bod marchnad ar gyfer y math yna o beth, fe ymddengys.

Bu’r duedd i ddyrchafu dynion gwyn, yn hytrach nag adlewyrchu’r gymdeithas amrywiol fodern, yn drychinebus i’r Anffyddiaeth Newydd. Yn waeth na hynny, digalondid mawr oedd gweld anffyddwyr enwog yn cwyno am social justice warriors a ‘chywirdeb gwleidyddol’. Dyma, yn wir, achosodd yr hollt fwyaf (ac, yn fy marn i, andwyol) yn y mudiad. Ar y naill ochr, ceir y garfan sy’n mynnu mai ystyr anffyddiaeth yw diffyg ffydd mewn duw, a dim byd arall. Dyma anffyddiaeth fel canfas wag, heb iddi unrhyw oblygiadau gwleidyddol penodol tu hwnt i’w diffiniad geiriadurol. Ar yr ochr arall mae’r sawl sy’n dadlau bod angen i anffyddiaeth roi lle blaenllaw i gyfiawnder cymdeithasol; yn wir, na ellir cael y gyntaf heb yr ail. Dw i’n cyfrif fy hun ymysg yr ail garfan: wedi’r cyfan, nid yw'n gwneud synnwyr i wrthwynebu crefyddau heb hefyd herio a chywiro'r anghyfiawnderau a rhagfarnau misogynistaidd, hiliol a gwrth-gyfunrywiol a fu’n elfennau mor annatod ohonynt ar hyd y blynyddoedd. Nid yw’r rhwyg yma’n unigryw i’r mudiad anffyddiaeth, wrth gwrs. Mae paralel clir yn rhygnu ar hyn o bryd yn y mudiad cenedlaethol yng Nghymru, gydag un ochr yn mynnu mai ystyr annibyniaeth yw ymwahanu oddi wrth Loegr a dim byd arall, gan ddilorni niche issues yr ochr arall sy’n ceisio mynd i’r afael, o flaen llaw, â sut fath o Gymru rydd y maent yn dymuno’i hennill.

Mae’r ‘sgandal’ penodol (os dyna’r gair) a ddaeth â’r hollt yma i wyneb yr Anffyddiaeth Newydd bron yn rhy wirion i’w ddisgrifio, ond dw i am fentro gwneud gan mai natur chwerthinllyd y saga yw’r union bwynt. Yn gryno iawn: yn 2011, am 4 y bore yn ystod y Global Atheist Convention yn Nulyn, roedd y blogwraig Rebecca Watson ar ei ffordd i’w hystafell westy i glwydo ar ôl diwrnod prysur o gynadledda ac ymddiddan yn y bar. Fe’i dilynwyd gan ddyn, un o’r mynychwyr eraill nad oedd yn gyfarwydd iddi, a’i gwahoddodd i’w ystafell yntau am goffi. Drannoeth, cyhoeddodd Watson fideo am ei diwrnod, gan gynnwys sylwadau byr a phwyllog, wrth fynd heibio, am y digwyddiad lled anghyfforddus yn y lifft. ‘Just a word to the wise here, guys: don't do that’, meddai. Buasech wedi disgwyl mai dyna fyddai diwedd y mater, ond yn anffodus cafwyd ymateb blin i’w chyngor ysgafn. Yn fuan wedyn, mewn sylw arlein drwg-enwog, tywalltodd Richard Dawkins ei hun betrol ar y fflamau trwy wawdio Watson a gwrthgyferbynu ei chŵyn gyda’r gorthrwm sy’n wynebu menywod Mwslemaidd mewn gwladwriaethau ffwndamentalaidd. Trodd hynny’r ffrae yn ‘Elevatorgate’, ac mae’r cecru’n parhau hyd heddiw. Efallai mai naïf oedd disgwyl i griw o bobl sy’n ymhyfrydu yn eu gallu rhesymegu fod yn well na’r math yma o nonsens, ond roedd nodyn Dawkins yn enwedig yn destun siom anferthol i lawer. Fe ymddiheurodd ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach, ond roedd y drwg wedi’i wneud. Mae’r ffaith bod nifer o anffyddwyr blaenllaw wedi’u cyhuddo o gamymddwyn yn rhywiol tuag at fenywod yn y blynyddoedd ers hynny’n dangos peryglon anwybyddu’r fath rybuddion.

Aeth Dawkins yn ei flaen i ddifetha’i enw da ymhellach trwy gyhoeddi cyfres o sylwadau dwl, am Islam yn bennaf, ar Twitter. Efallai mai’r enghraifft enwocaf oedd ei drydariad yn nodi’r ffaith bod Coleg y Drindod, Caergrawnt, wedi ennill mwy o Wobrau Nobel na’r holl fyd Mwslemaidd. Does dim byd am y sylw’n ffeithiol anghywir, ond mae mor gamarweiniol ac arwynebol mae gystal â rhaffu celwydd noeth.

Yn anffodus, daeth agweddau trafferthus tuag at Islam i nodweddu’r Anffyddiaeth Newydd yn ei chyfanrwydd yn y blynyddoedd diwethaf. Gwir y gellir dehongli dyfodiad y mudiad, i raddau o leiaf, fel ymateb i ymosodiadau terfysgol Medi 11, 2001,  a rhwystredigaeth bod rhyddfrydwyr a’r chwith yn amharod i feirniadu Islam. Dw i dal i gredu bod sail i’r rhwystredigaeth honno, ond fe garlamodd gormod o anffyddwyr yn rhy bell i’r cyfeiriad arall, gan dargedu Mwslemiaid fel pobl yn hytrach nag Islam fel cagliad o syniadau. Mae’n siwr mai’r sylw gwaethaf un yn The Four Horsemen yw’r canlynol gan Christopher Hitchens: ‘I think it’s us, plus the 82^nd Airborne and the 101^st, who are the real fighters for secularism at the moment’. Anodd yw credu bod datganiad mor dwp wedi dod o enau dyn a oedd mor enwog am ei ddeallusrwydd. Mae’r syniad mai hyrwyddo seciwlariaeth oedd bwriad George W Bush yn ddigon dwl, ond mae’r sylw’n anfaddeuol o gofio bod y dinistr a achoswyd gan y rhyfeloedd yn Affganistan ac Irác eisoes yn hysbys ac amlwg erbyn Medi 2007.

Sgwn i pa drywydd deallusol byddai Hitchens wedi’i ddilyn pe na bai wedi marw yn 2011? Byddai wedi mwynhau dweud pethau cas am ynfytyn fel Donald Trump, yn sicr, ond dw i’n ofni byddai’i gasineb tuag at Fwslemiaid wedi’i arwain i glosio tuag at yr alt-right. Dyna, yn anffodus, ble mae Sam Harris heddiw. Mae Harris wedi dweud yn blaen y dylai system fewnfudo America ffafrio Cristnogion ar draul Mwslemiaid, wedi dadlau o blaid ‘proffeilio’ pobl sy’n ‘edrych yn Fwslemaidd’ mewn meysydd awyr (hynny yw, eu targedu ar gyfer chwiliadau diogelwch pellach), wedi cyfiawnhau artaith, a hefyd (ar ffurf ‘arbrawf feddyliol’) wedi cefnogi’r syniad o daro’n gyntaf yn erbyn jihadwyr gyda bom niwclear. Ar ben hyn, mae ganddo obsesiwn sinistr gyda’r syniad bod gwahaniaethau IQ i’w gweld rhwng grwpiau ethnig (oes angen dyfalu pwy sydd ar y brig?). Er nad oes tystiolaeth o fath yn byd bod hynny’n wir (nac ychwaith bod ‘hil’ yn gysyniad gwyddonol ystyrlon yn y lle cyntaf), mynna Harris bod y gwrthwynebiad i’r syniad hwn wedi’i seilio ar ‘politically-correct moral panic’.

Ystyrir Daniel Dennett y mwyaf cymhedrol o’r Marchogion. Efallai bod hynny, yn fwy na dim, oherwydd ei fod yn gymharol dawel ar y cyfryngau cymdeithasol, ac felly heb eto roi ei droed ynddi. Beth bynnag, mae gan o leiaf dri o’r Pedwar Marchog hanes o ddweud pethau afresymol a rhagfarnllyd. Mae gwybod hynny’n bownd o bylu ergyd eu geiriau wrth i ni’u darllen yn cytuno’n hunangyfiawn am bwysigrwydd seilio safbwyntiau ar dystiolaeth a rhesymeg. Mae pawb yn ystyried Rhesymeg yn beth da, ond canlyniad hynny yw ei fod yn colli pob ystyr, gan fod pawb, gan gynnwys llawer iawn o bobl heb yr un asgwrn rhesymegol yn eu corff, yn ei hawlio. Yn anffodus, nid yw’r Marchogion eu hunain wedi dangos eu bod fawr mwy tebygol o ymddwyn yn rhesymegol yn hytrach na bodloni ar ei ddatgan fel rhyw fath o air hud.

Gyda thwf y dde eithafol, mae’r byd wedi newid cryn dipyn ers 2007. Er bod fy naliadau gwrth-grefyddol mor gryf ag erioed, maent wedi syrthio yn fy rhestr flaenoriaethau. Y dde senoffobaidd, adweithiol ac awdurdodaidd yw’r gelyn pennaf erbyn hyn, ac yn hynny o beth mae’n amhosibl ystyried pobl fel Sam Harris ar yr un ochr â mi. Bu llawer gormod o or-gyffwrdd rhwng yr alt-right ac elfennau o’r Anffyddiaeth Newydd, er mai Donald Trump, y godinebwr celwyddog di-foes, yw’r arlywydd mwyaf poblogaidd erioed ymysg efengylwyr America.

A yw tranc yr Anffyddiaeth Newydd yn barhaol, felly? Ni fuaswn i’n dweud hynny. Gan nad yw crefydd am ddiflannu, bydd galw o hyd am fudiad sy’n fodlon herio’i nonsens. Mae’n holl-bwysig, fodd bynnag, bod unrhyw Anffyddiaeth Newydd Newydd yn cofleidio amrywiaeth y byd modern, yn rhoi llwyfan i leisiau gwahanol, a chroesawu pawb. Methiant mawr chwyldro The Four Horsemen oedd peidio dangos sut y byddai byd heb grefydd yn rhagori ar yr un presennol. Os na fydd y chwyldro nesaf, os cawn un, yn cyflawni hynny, byr-hoedlog fydd hwnnw hefyd.

Ysgrif gen i yn O'r Pedwar Gwynt

Braint fawr oedd cael cyfrannu ysgrif i rifyn diweddaraf fy hoff gylchgrawn, O'r Pedwar Gwynt. Adolygiad yw'r erthygl o'r llyfr The Four Horsemen, sef trawgrifiad o sgwrs Richard Dawkins, Sam Harris, Daniel Dennett a'r diweddar Christopher Hitchens yn 2007 ynghylch crefydd a'i diffygion. Roedd adolygu'r gyfrol yn gyfle i ofyn beth aeth o'i le gyda'r Anffyddiaeth Newydd fel mudiad.

Mae'r ysgrif ar gael i danysgrifwyr O'r Pedwar Gwynt, ar eu gwefan.

"Mae yna bobl eraill sy'n dioddef yn waeth, felly cau dy geg"

Mae Richard Dawkins wedi bod yn cyfiawnhau yr hyn y mae wedi bod yn ei ddweud am ffeminyddiaeth dros y misoedd diwethaf. Hyn i ddechrau:

“I don’t take back anything that I’ve said,” Dawkins said from a shady spot in the leafy backyard of one of his Bay Area supporters. “I would not say it again, however, because I am now accustomed to being misunderstood and so I will … ”

He trailed off momentarily, gazing at his hands resting on a patio table.

“I feel muzzled, and a lot of other people do as well,” he continued. “There is a climate of bullying, a climate of intransigent thought police which is highly influential in the sense that it suppresses people like me.”

Beth yw natur y 'gormes' yma, tybed? Ah, cael ei feirniadu! Mae'n ddigalon gweld rhywun fel Dawkins yn syrthio i'r un fagl bathetig â chymaint o'i elynion crefyddol. A yw Dawkins, trwy fynegi ei ddirmyg enwog tuag at grefydd dros y blynyddoedd, wedi bod yn euog o ormesu'r ffyddlon o'r herwydd? Naddo, yn amlwg, ac mae'r un peth yn wir pan mai ef ei hun sy'n derbyn y feirniadaeth. Efallai ei fod o hyd yn cael trafferth ymgynefino â'r profiad o gael ei gondemnio gan ei gyd-anffyddwyr. Mae cwyno bod beirniadaeth gyfystyr â sensoriaeth neu fwlio yn chwerthinllyd pan ddaw o enau Cristion, ond mae'n gwbl anfaddeuol yn achos Dawkins, sydd wedi dod yn ddyn hynod gyfoethog a dylanwadol trwy danseilio daliadau diwinyddol cryfion biliynau o bobl.

Mae gwaeth eto i ddilyn:

Dawkins, however, disagrees. He is, he said, not a misogynist, as some critics have called him, but “a passionate feminist.” The greatest threats to women, in his view, are Islamism and jihadism — and his concern over that sometimes leads him to speak off-the-cuff.

“I concentrate my attention on that menace and I confess I occasionally get a little impatient with American women who complain of being inappropriately touched by the water cooler or invited for coffee or something which I think is, by comparison, relatively trivial,” he said.

Mae'n wir mai islamiaeth yw'r bygythiad mwyaf i fenywod. Nis gwn am unrhyw un a fyddai'n dadlau nad yw bod yn fenyw yn Sawdi Arabia neu Affganistan yn waeth o lawer nag yn America neu Brydain. Dadl Dawkins fan hyn yw bod dioddefaint hunllefus cymaint o fenywod mewn gwledydd islamaidd yn golygu na ddylai ffeminyddion gorllewinol gwyno am eu problemau hwythau o gwbl. Hynny yw, mewn termau cyffredinol: os oes rhywbeth gwaeth yn digwydd yn rhywle arall, caewch eich cegau.

Dylai'r broblem fod yn hollol amlwg. Mae yna bob tro broblem waeth yn rhywle arall, felly oni bai eich achos chi yw'r gwaethaf un o'r holl enghreifftiau o ddioddefaint yn y byd, nid yw Dawkins eisiau clywed. Dyna'r rhesymeg, ac mae'n abswrd hyd yn oed ar ei delerau ei hun. Mae'r dyn yn galw'i hun yn ffeminydd, ond os mai dyma yw ffeminyddiaeth nid oes i'r gair ystyr.

Ar ben hynny, mae'r rhagrith yn rhyfeddol unwaith eto. Pa frwydrau y mae Dawkins wedi bod yn eu hymladd dros y degawdau? Yn erbyn ymdrechion i ddysgu siwdowyddoniaeth mewn ysgolion. Yn erbyn gorfodi plant ysgol i weddïo. Yn erbyn y parch awtomatig ac anhaeddiannol a roddir i grefydd yn ein cymdeithas, ac yn y blaen ac yn y blaen. Herio pethau fel hyn sydd wedi bod yn ganolbwynt i'r rhan fwyaf o egni Dawkins ers blynyddoedd maith, a da iawn hynny. Maent yn frwydrau cyfiawn. Ond pam? Mae pethau gwaeth o lawer yn wynebu pobl yn y Dwyrain Canol. Pa ots am ddiffygion mewn gwersi bioleg yn Lloegr pan nad yw merched mewn rhannau helaeth o Bacistan yn cael mynychu ysgol o gwbl? Mae'r problemau ym Mhrydain yn bitw mewn cymhariaeth, felly dylai Dawkins, er mwyn dilyn ei resymu ei hun, roi'r gorau i gwyno amdanynt.

Hyd yn oed pe derbyniwn, er lles dadl, bod ffeminyddion yn bod yn annheg ag ef, mae ei sefyllfa'n ddi-nod o gymharu â'r hyn sy'n digwydd i anffyddwyr mewn rhannau eraill o'r byd. Petai Dawkins yn frodor o Bacistan, mae'n debygol y byddai wedi cael ei lofruddio ymhell cyn hyn. Yn ôl ei ddadl ei hun, felly, dylai gau ei geg a rhoi'r gorau i bwdu am ffeminyddion yn dweud pethau blin amdano ar Twitter.

Mae'n rhyfeddol pa mor ddi-glem a chibddall yw'r sylwadau gan rywun sy'n clodfori rhesymeg a chwestiynu. Gyda llaw, dylai hyn roi'r farwol i'r syniad mai Twitter fel cyfrwng yw problem Dawkins. Dyma oedd ei gyfle i ymhelaethu yn llawn, heb y perygl o'r 'camddealltwriaeth' honedig sy'n gallu deillio o gyfyngder y trydariad. Dyma a gafwyd. Nid y cyfrwng yw'r broblem, ond y dyn ei hun. Nid ni sy'n ei gamddehongli. Dyma'i safbwyntiau, yn blwmp ac yn blaen, ac mae'r safbwyntiau'n drewi. Dylai anffyddwyr anghofio amdano. Mae llond lle o anffyddwyr ardderchog eraill sy'n haeddu'r platfform. Diolchwn iddo am ei waith yn y gorffennol, ond ni welaf i bod gan Richard Dawkins unrhyw beth mwy o werth i'w gynnig erbyn hyn.

Dawkins, erthylu ar sail anabledd, ac oferedd pendroni ynghylch yr hyn a allasai fod wedi bod

Mae record Richard Dawkins o ddweud pethau ymfflamychol ar Twitter yn hysbys ers peth amser. Fel yr ydych yn debygol o wybod, bu wrthi eto'n ddiweddar:

@InYourFaceNYer Abort it and try again. It would be immoral to bring it into the world if you have the choice.
— Richard Dawkins (@RichardDawkins) August 20, 2014

Nodwedd gyffredin o gyfraniadau Dawkins ar Twitter yw bod pwynt teg yn cuddio ynddynt yn rhywle, ond bod yr haenau anghynnes ychwanegol yn hawlio'r holl sylw. Mae hynny'n iawn. Bai Dawkins a neb arall yw ei fynegiant trwsgl, a'i gyfrifoldeb ef yw bod yn fwy gofalus wrth egluro'r hyn sydd ar ei feddwl.

Yn achos y trydariad penodol uchod, rwy'n lled-gydweld â'r cyngor y mae'n ei gynnig. Mae'n anodd dweud i sicrwydd mewn senario hypothetig, wrth gwrs, ond rwy'n credu y buaswn i, petawn yn fenyw feichiog sy'n gwybod bod gan y ffetws syndrom Down, yn cael fy nhemtio i erthylu. Dyna, yn wir, sy'n digwydd yn oddeutu 92% o achosion o'r fath yn Ewrop. Yn hynny o beth, o leiaf, nid oes llawer yn bod ar y frawddeg gyntaf. Yr unig broblem yw bod y geiriau ffwrdd-a-hi 'a thria eto' yn gallu bod yn ansensitif mewn rhai achosion arbennig lle mae'r fenyw wedi cael anhawsterau beichiogi neu os yw hi'n heneiddio (mae'r tebygolrwydd o esgor ar fabi syndrom Down yn cynyddu gydag oed, wrth gwrs). Ond fel darn o gyngor i rywun sydd wedi gofyn amdano, mae'n ateb digon call.

Y broblem enfawr yw'r defnydd o'r gair 'immoral' yn yr ail frawddeg. Un peth yw awgrymu beth y buasai ef ei hun yn ei wneud yn y sefyllfa, ond mae honni bod menywod sy'n dewis peidio erthylu yn ymddwyn mewn modd anfoesol yn beth annifyr a hyll iawn i'w wneud. Dewis y fenyw ydyw a neb arall (ac nid y tad chwaith); os ydynt yn dewis erthylu, hei lwc iddynt. Yn yr un modd yn union, hei lwc os ydynt yn penderfynu cario ymlaen a chael y babi.

Rwy'n credu bod ceisio mynd ati i bwyso a mesur positifrwydd neu negatifrwydd moesol penderfyniadau fel hyn yn gêm ofer a pheryglus. Aeth Dawkins yn ei flaen i ddweud y canlynol:

@InYourFaceNYer People on that spectrum have a great deal to contribute, Maybe even an enhanced ability in some respects. DS not enhanced.
— Richard Dawkins (@RichardDawkins) August 20, 2014

Rwy'n anghyfforddus â hynny hefyd. Mae llawer o bobl â syndrom Down yn byw bywyd cynhyrchiol a dedwydd. Ar yr un pryd, mae llawer o fabanod heb anableddau o fath yn y byd yn mynd ymlaen i ddioddef bywydau segur, poenus a digalon. Nid oes modd dweud o flaen llaw, ac felly nid wyf yn teimlo bod y mater nac yma nac acw ar lefel foesol. A dweud y gwir, mae pwyslais Dawkins ar gymharu cyfraniadau hypothetig dau fywyd hypothetig i'n cymdeithas yn drewi braidd o ewgeneg. Yn y pen draw, mae 100% o bob genedigaeth yn arwain at farwolaeth. (Wedi dweud hynny, mae rhai achosion lle mae gennym syniad da iawn sut fywyd fyddai'n disgwyl y darpar-fabi: os oes gan ffetws afiechyd eithriadol o ddifrifol nad oes modd ei wella, mae modd dadlau yn yr achosion hynny bod peidio erthylu yn anfoesol, gan mai marwolaeth buan ar ôl ychydig oriau o ddioddefaint echrydus di-angen yw'r unig bosibilrwydd amgen).

Dyna fy nghwyn i, felly. Fodd bynnag, mae rhai fel petaent wedi dychryn â'r syniad o erthylu ar sail anabledd fel syndrom Down. Ond fel y dywedais, mae canran anferth o bobl eisoes yn dewis gwneud hynny. I fod yn hollol glir, dylai erthyliad fod ar gael am unrhyw reswm, gan mai'r peth pwysicaf yw rheolaeth y fenyw dros ei chyfarpar atgenhedlu ei hun. Heb sôn am fod yn anfoesol, byddai'n anymarferol gwrthod yr hawl i erthylu ffetws oherwydd bod ganddi anabledd; byddai pobl yn dyfeisio rhesymau eraill yn lle. Nid wyf yn arbennig o gyfforddus â'r syniad o erthylu ar sail lliw llygad, neu wallt, neu ryw, ond nid fy lle i na neb arall yw penderfynu ar yr hyn y caiff menyw ei wneud â'i chroth ei hun. (Mae'n werth nodi wrth fynd heibio bod sgrînio fel hyn am ddod yn fwy a fwy trylwyr yn y blynyddoedd i ddod, wrth i'r dechnoleg barhau i wella, felly bydd moesoldeb cwestiwn y designer baby'n dod yn bwnc llosg poethach byth yn y dyfodol agos. Ond mater arall yw hynny).

Fel rwyf wedi'i ddweud eisoes, mae'n amlwg bod pobl â syndrom Down yn gallu byw bywydau hapus. Rwyf hefyd wedi dweud mai erthylu fuasai fy ngreddf bersonol petawn i'n y sefyllfa hwnnw. Eto i gyd, petaem yn cael babi SD (fy ngwraig fyddai biau'r penderfyniad, wedi'r cyfan, nid fi), mae hefyd yn amlwg y buaswn yn caru'r babi hwnnw yn yr un fath yn union ag unrhyw epil arall. Un broblem gyda'r ddadl ynghylch erthylu yw'r tueddiad i edrych yn ôl wedi'r ffaith. Hynny yw, pan mae gan rywun blant yn barod, mae dychmygu eu herthylu pan oeddent yn y groth yn boenus a dychrynllyd. Hyd yn oed os nad rhiant sy'n dadlau, mae'n debygol mai darlun babi go iawn sydd ganddynt yn eu pennau wrth iddynt bledio'u hachos. O'r herwydd, wrth drafod y syniad o erthylu oherwydd bod y babi am fod yn anabl, mae llawer yn pwyntio at rhywun sydd â SD ac awgrymu bod difa'r ffetws gyfystyr â dweud nad oes gwerth i fywyd y person hwnnw.

Mae'n dueddiad naturiol mewn ffordd, ond mae hefyd yn hollol anghywir, ofer ac amherthnasol. Nid ffetws mo babi sydd eisoes wedi'i eni, ond person. Pan oedd yn y groth, nid person ydoedd. Nid oes pwrpas cymharu'r tyfiant yn y groth â'r plentyn sy'n chwerthin yn hapus o'ch blaen. Y gymhariaeth gywir yw ag ŵy na ffrwythlonwyd o gwbl ac a ddiflannodd gyda'r ysbwriel neu lawr y toiled. Yr un yw'r canlyniad ymarferol, sef dim babi. Wrth gwrs buaswn yn caru fy mabi SD hypothetig. Ond buaswn hefyd wedi caru pob un o'r babanod y buaswn wedi gallu'u cael ond na ddaeth erioed i fodolaeth. Byddai'n hurt awgrymu ei bod yn anfoesol peidio creu pob bywyd posibl, oherwydd mae posibilrwydd hypothetig i bob un ohonom greu biliynau o fywydau gwahanol (a phob un ohonynt yn gannwyll ein llygaid).

Mae ymgyrchwyr gwrth-ddewis yn hoff o bwyntio at fenywod a oedd ar un adeg wedi ystyried cael erthyliad ond a aeth yn eu blaen, am ba bynnag reswm, i gael y babi. Y ddadl yw bod cariad amlwg y rhiant tuag at y plentyn yn reswm cryf i wrthwynebu erthlyliad yn gyffredinol. Mae'n caru'r plentyn, ac felly mae'n naturiol iddi fod yn falch, wrth edrych yn ôl, na benderfynodd gael yr erthyliad. Ond mae hynny'n methu'r pwynt yn llwyr. Buasai hi hefyd wedi caru'r holl 'fabanod' posibl eraill na roddodd enedigaeth iddynt, boed yn wyau na ffrwythlonwyd, yn sberm na gyrhaeddodd ei hwyau hi (biliynau - na, triliynau - ohonynt), neu hyd yn oed y sygotiaid hynny a ffrwythlonwyd ond a erthylwyd yn naturiol heb iddi ddod yn ymwybodol o'r peth (wedi'r cyfan, natur, neu 'Dduw' os mynnwch chi, yw'r erthylwr mwyaf o bell ffordd; lleiafrif o feichiogiadau sy'n arwain at fabi). Petai un o'r cyfuniadau hynny o ŵy a sberm wedi troi'n fabi yn lle'r un sydd ganddi, buasai'n caru hwnnw lawn cymaint. Pe na bai wedi cael babi o gwbl, byddai wedi gallu dewis unai parhau'n ddi-blentyn neu gael un yn ddiweddarach. Ond nid felly y bu, ac felly, wel, nid felly y mae. Nid oes modd dyfalu pa senario fyddai wedi bod hapusaf iddi, felly nid oes pwynt trio.

Mae gwrthwynebwyr erthyliad hefyd yn hoff iawn o'r Great Beethoven Fallacy. Mae'n enghraifft o'r un math o gamresymu. Dyma hi:

Doctor 1: "I want your opinion about terminating a pregnancy. The father was syphilitic, the mother had tuberculosis. Of the four children born, the first was blind, the second died, the third was deaf and dumb, the fourth also had tuberculosis. What would you have done?"
Doctor 2: "I would have terminated the pregnancy."
Doctor 1: "Then you would have murdered Beethoven."

Hyd yn oed o anghofio'r camgymeriadau ffeithiol (gweler y ddolen), nid yw hon yn ddadl ystyrlon o fath yn y byd. Gallasai'r babi dyfu fyny i fod yn lofrudd ofnadwy yr un mor hawdd. Gan mai dim ond wrth edrych yn ôl y daw pethau felly i'r amlwg, nid oes defnydd o gwbl i ddadleuon fel hyn wrth i ni wynebu cwestiynau sydd angen atebion yn y presennol. Os defnyddio'r rhesymeg hwn yng nghyd-destun erthyliad, rhaid i ni hefyd dderbyn bod miloedd ar filoedd o ddarpar-Beethoveniaid (a -Hitleriaid o ran hynny) yn gorffen eu hoes fel crwst drewllyd ar sannau sbarion bechgyn yn eu harddegau ledled y byd.

Nid oes pwrpas chwarae'r gêm yma. Mae fel dychmygu sut fyddai pethau pe na bawn wedi cwrdd â'm gwraig a syrthio mewn cariad â hi pan y gwnaethais. Efallai'n wir y buaswn wedi canfod fy hun mewn perthynas â rhywun arall, ac y buaswn heddiw mewn priodas ddedwydd â'r person yna, yr un mor hapus fy myd. Ond nid dyna ddigwyddodd; rwyf mewn priodas hyfryd a llawen â'm gwraig, mae bellach yn amhosibl dychmygu bywyd fel arall, a dyna ni.

Yn yr un modd, pe na bai'n rhieni wedi cwrdd, a gwneud yr angenrheidiol ar yr union foment y gwnaethasant, ni fuasem ninnau chwaith yn bod. Neu petaem wedi cael ein geni'n blant i rieni eraill (mae hyn yn amhosibl, ond gan mai fy mwriad yw egluro nad oes diben meddwl fel hyn yn y lle cyntaf, waeth i ni gario ymlaen), mae'n debygol y buasem yn caru'r rheiny lawn cymaint ag yr ydym yn caru'n rhieni go iawn. Ond eto, nid dyna ddigwyddodd. 'If my auntie had balls, she'd be my uncle', fel maent yn dweud. Y realiti sydd ohoni yw'r unig un sy'n gwneud synnwyr i ni, ac mae hynny'n ok oherwydd dyna'r unig un sy'n cyfrif.

Cafwyd erthygl ardderchog a dirdynnol yn y Guardian ddwy flynedd yn ôl lle mae'r awdur yn dweud y dylai ei mam fod wedi'i herthylu. Nid dweud hynny oherwydd rhyw ing dirfodol y mae, eithr gwneud y pwynt y buasai bywyd ei mam wedi bod yn haws pe na bai wedi gorfod cael babi (mae'n debyg y byddai wedi cael erthyliad petai hynny wedi bod yn gyfreithiol ym Michigan ar y pryd). Fel mae hi'n dweud, pe na bai hi wedi cael ei geni, ni fuasai wedi colli unrhyw beth oherwydd nid oedd ganddi unrhyw beth i'w golli ar y pryd.

Wedi dweud hyn i gyd, mae'n werth cloi trwy ddyfynnu Dawkins ei hun, hyd yn oed os dim ond er mwyn atgoffa'n hunain ei fod yn gallu bod yn ddyn craff iawn hefyd (neu o leiaf roedd yn arfer bod). Daw'r canlynol o'm hoff lyfr ganddo (ar y cyd, efallai, â The Ancestor's Tale), Unweaving The Rainbow:

We are going to die, and that makes us the lucky ones. Most people are never going to die because they are never going to be born. The potential people who could have been here in my place but who will in fact never see the light of day outnumber the sand grains of Arabia. Certainly those unborn ghosts include greater poets than Keats, scientists greater than Newton. We know this because the set of possible people allowed by our DNA so massively exceeds the set of actual people. In the teeth of these stupefying odds it is you and I, in our ordinariness, that are here. We privileged few, who won the lottery of birth against all odds, how dare we whine at our inevitable return to that prior state from which the vast majority have never stirred?

Rydym yn ffodus i fod yn fyw, ac mae'r dyfyniad uchod yn enghraifft hardd iawn o wyleidd-dra dyneiddiol go iawn a diffuant, yn wahanol iawn i'r rhagrith anghydlyn a ysbrydolir gan grefydd. Y gwir amlwg yw ei bod yn hollol amhosibl i bob darpar-fywyd posibl gael ei wireddu. Yn y cyfamser, rydym wedi cael dod i fodolaeth, ac mae'r rhan fwyaf ohonom yn ddiolchgar am y fraint. Ond rydym yma ar draul 'ysbrydion ananedig' a allasai lawn mor rhwydd fod wedi cael eu geni yn ein lle. Er bod y ffaith yma'n ddiddorol, a'n ysgogi ein greddf naturiol i feddwl yn segur am bethau dwys y bydysawd, nid oes iddi unrhyw arwyddocâd o gwbl pan ddaw'n fater o geisio ateb cwestiynau moesol ymarferol.

Sylwadau trychinebus diweddaraf Richard Dawkins

Rwyf wedi bod yn eithaf beirniadol o Richard Dawkins yn ddiweddar, wedi iddo ddweud pethau digon plentynnaidd ar Twitter. Rwyf hefyd wedi nodi ei ddirmyg anffodus tuag at ffeminyddwyr o fewn y "mudiad" anffyddiaeth/seciwlariaeth.

Mae pethau wedi mynd o ddrwg i waeth:

He said that he could not condemn the “mild paedophilia” he experienced at boarding school. “I am very conscious that you can’t condemn people of an earlier era by the standards of ours,” he says in an interview published today in The Times Magazine.

“Just as we don’t look back at the 18th and 19th centuries and condemn people for racism in the same way as we would condemn a modern person for racism, I look back a few decades to my childhood and see things like caning, like mild paedophilia, and can’t find it in me to condemn it by the same standards as I or anyone would today.”

Professor Dawkins, an evolutionary biologist, describes in a new nautobiography how a master at his Salisbury prep school “pulled me on to his knee and put his hand inside my shorts”. He writes that the episode was “extremely disagreeable” and that other boys were molested by the same teacher, but concludes: “I don’t think he did any of us any lasting damage.”

Mae'r sylwadau yma'n ddychrynllyd, ac mae'n rhaid holi beth ar y ddaear sy'n mynd trwy ei ben y dyddiau hyn.  Rwy'n falch bod Dawkins o'r farn nad yw ef ei hun wedi dioddef unrhyw "lasting damage" yn sgil y profiad, ond mae'n gwbl amhriodol iddo geisio siarad ar ran ei gyd-ddisgyblion. Nid oes gan Dawkins syniad faint o niwed y gall y dihiryn o dan sylw fod wedi'i achosi. Mae stwffio llaw lawr trôns eich disgyblion yn ddigon erchyll ac anfaddeuol (wrth gwrs!), ond os gwyddwn i sicrwydd am hynny, mae'n rhesymol dychmygu bod pethau gwaeth wedi digwydd i eraill hefyd.

Rydym yn gwybod erbyn hyn bod y math yma o gamdrin wedi bod yn rhemp mewn ysgolion o'r fath yn y gorffennol, ond nid yw hynny'n reswm o gwbl i feddalu ein condemniad. Mae'n anodd dychmygu faint o fywydau sydd wedi'u niweidio gan y pedoffeiliaid yma. Mae'r sylwadau hyn yn greulon iawn tuag at bobl sydd wedi dioddef problemau hir-dymor yn sgil profiadau tebyg, ac nid ydynt yn gwneud unrhyw les i unrhyw ymdrechion i sicrhau cyfiawnder.

Nid yw'n hawdd deall pam mae Dawkins mor barod i esgusodi'r peth. Mae wedi lladd ar yr eglwys babyddol, yn gwbl haeddiannol, am gamdrin plant, felly mae'r safonau dwbl yma'n destun dirgelwch. Petai'r ysgolfeistr wedi bod yn gwisgo lifrai offeiriad, tybed a fyddai Dawkins mor hapus i faddau? Beth fyddai ymateb Dawkins petai pabydd amlwg yn esgusodi pedoffeilia o fewn yr eglwys yn yr un ffordd?

Mae'n fwy fyth o syndod o gofio mai un o hoff ddadleuon Dawkins dros y blynyddoedd diwethaf (ac un o'i rai mwyaf dadleuol) yw bod labelu plant ifainc â chrefydd eu rhieni'n enghraifft o gamdrin. Rwy'n credu bod y ddadl yn un beiddgar ond digon dilys yn y bôn; fel mae Dawkins wedi ei ddweud, mae pawb yn cytuno y byddai galw plentyn pedair oed yn "blentyn Marcsaidd" yn eithaf sinistr, ac ni ddylai crefydd fod yn wahanol yn hynny o beth. Ond er fy niffyg amynedd gyda chrefydd, go brin bod y fath enghreifftiau'n cymharu â'r camdrin corfforol a llythrennol a ddisgrifir yn y dyfyniad. Mae wedi dweud rhywbeth tebyg o'r blaen, yn anffodus:

Is it child-abuse to teach about hell? Might such mental abuse cause longer-lasting trauma than mild sexual abuse? http://t.co/uVbHPeZU
— Richard Dawkins (@RichardDawkins) December 22, 2012

Yr ateb amlwg yw na, er mor anfoesol yw dychryn plant yn feddyliol fel hynny. Mae'r cyfeiriad at uffern yn amlygu problem arall i Dawkins a dweud y gwir, sef cysoni'r agwedd ffwrdd-a-hi yma tuag at droseddau'r gorffennol gyda'i feirniadaeth o'r pethau hyll a geir yn y Beibl (sydd wrth gwrs yn gasgliad o lyfrau a gyfansoddwyd rhwng tua 1,800 a 2,600 o flynyddoedd yn ôl). Mae wedi condemnio rhai pobl yn chwyrn (eto, yn gwbl gyfiawn a haeddiannol) am esgusodi'r gyflafan a gyflawnwyd yn erbyn trigolion Canaan, fel y'i disgrifir yn Neuteronomium. Wrth gwrs, roedd pawb yn mynd o gwmpas yn rheibio a llofruddio'u gelynion yn ystod y cyfnod o dan sylw. Er hynny, nid yw Dawkins yn fodlon caniatáu i gristnogion geisio cyfiawnhau'r erchyllterau yn y termau hynny. Mae'n berffaith gywir i beidio, wrth gwrs. Ond dylai'r un peth yn union fod yn wir yn achos ei fochyn o gyn-ysgolfeistr; ni ddylid caniatáu "ond roedd pawb wrthi" fel esgus.

Hyrwyddo ei hunangofiant newydd mae Dawkins ar hyn o bryd. Rwy'n hoff iawn o'i lyfrau (ac nid yw hynny'n mynd i newid er i'm amynedd gyda'r dyn ddirywio'n gyffredinol yn ddiweddar) ond nid wyf ar frys arbennig i brynu hwn a bod yn onest. Mae'r dyn fel petai wedi mynd i ymdrech arbennig i siomi ei edmygwyr yn ystod y blynyddoedd diwethaf.

Dawkins, Twitter ac islam

Cafwyd ychydig o gyffro ar Twitter yn ddiweddar wedi i'r anffyddiwr enwog Richard Dawkins ddweud hyn:

All the world's Muslims have fewer Nobel Prizes than Trinity College, Cambridge. They did great things in the Middle Ages, though.
— Richard Dawkins (@RichardDawkins) August 8, 2013

Roedd yr ymateb yn ddigon ffyrnig, yn cynnwys gan anffyddwyr. Dylwn ddweud yn syth fy mod yn cytuno'n llwyr bod y sylw'n un anneallus a thrwsgl. Mae hefyd yn rhyfedd o anwyddonol, o ystyried yr awdur; nid yw'n cymharu tebyg gyda thebyg, ac mae dewisiadau pwyllgor Nobel yn datgelu cymaint, os nad mwy, am dueddiadau'r dynion gwyn Ewropeaidd hynny sy'n ei lywio nag am unrhyw beth arall. Fel y gofynnodd Nelson Jones yn y New Statesman, pam mae cymaint o enillwyr gwobrau Nobel yn edrych fel Richard Dawkins?

Yn ogystal, roeddwn wedi sylwi ymhell cyn hyn bod Twitter yn gyfrwng lletchwith iawn i Dawkins. Mae wedi dweud pethau dipyn gwaeth na hyn, a bod yn gwbl onest. Rwy'n hoff iawn o'i lyfrau a'i ddarlithoedd, ond rwyf i - edmygwr mawr - yn aml yn gwingo wrth ddarllen ei gyfraniadau ar Twitter. Fel un o'r llefarwyr amlycaf ar ran anffyddiaeth, mae dirfawr angen iddo fod yn fwy gofalus. Efallai ei fod yn mwynhau gwneud sylwadau ffwrdd-a-hi ymfflamychol ac amwys er mwyn cael sylw, ond mae hynny'n rhyfedd gan fod pob sylw cyhoeddus arall ganddo'n tueddu i fod yn ddigon pwyllog. Pwy a ŵyr beth yw'r esboniad.

Eto i gyd, rwy'n anghytuno â'r cyhuddiadau o hiliaeth. Syniadaeth yw islam, nid hil (er bod angen cydnabod nad yw hilgwn yn tueddu i sylwi rhyw lawer ar y gwahaniaeth chwaith). Nid oes dwyaith yn fy marn i bod y grefydd yn dal gwledydd a chymdeithasau islamaidd yn ôl, ac nid oes gennyf lawer iawn o amynedd gyda phobl sy'n gwrthod cydnabod hynny. Wrth reswm, mae ffactorau hanesyddol, gwleidyddol a diwylliannol ychwanegol y mae'n amhosibl eu hanwybyddu; nid wyf yn ceisio awgrymu y byddai holl broblemau Somalia neu Affganistan yn diflannu dros nos petai islam yn diflannu. Ond byddai hynny'n sicr yn gam enfawr yn y cyfeiriad cywir. Rwyf wedi ceisio egluro fy safbwynt ar y mater yma fan hyn.

Ynghylch sylw Dawkins yn benodol, rwy'n credu mai dyma'r erthygl sy'n adlewyrchu fy marn i orau. Yn ogystal, hoffwn dynnu sylw at ysgrif Nick Cohen yn y Spectator, ac ymateb Tom Chivers o'r Telegraph. Rwy'n rhannu llawer o rwystredigaeth Cohen ynglŷn ag amharodrwydd llawer o blith y chwith ryddfrydol i feirniadu islam. Mae'n rhyfeddol bod Dawkins yn denu mwy o ddicter gan rai nag y mae barbariaid sy'n arddel a gwneud pethau ofnadwy yn enw crefydd gyntefig. Ar y llaw arall, rwyf hefyd yn hoff o Chivers ac rwy'n canfod fy hun rywle yn y canol rhwng y ddau.

Mae'n siwr mai'r prif neges yn hyn i gyd yw nad yw unrhyw unigolyn yn berffaith. Mae Dawkins yn gwneud gwaith ardderchog iawn ar y cyfan, ond rwy'n fwy na pharod i gydnabod ei ffaeleddau (boed ar y pwnc yma neu ynghylch ffeminyddiaeth).

Richard Dawkins

Rwyf wedi darllen un arall o'm anrhegion Nadolig yn ddiweddar: The Magic Of Reality gan Richard Dawkins. Efallai mai'r awdur hwnnw yw'r anffyddiwr amlycaf yn y byd.

At blant yn eu harddegau y mae'r gyfrol yma wedi'i anelu yn bennaf. Dyma ymgais, felly, i ysgogi diddordeb y creaduriaid rhyfedd hynny (rwy'n 28 bellach) mewn gwyddoniaeth (rhywbeth tebyg i'r hyn a gyflawnodd yr Almaenwr EH Gombrich ym maes hanes yn y 1930au, gyda'r llyfr hyfryd A Little History Of The World).

Nid hud a lledrith y mae'r teitl yn cyfeirio ato, wrth gwrs. Mae Dawkins, yn naturiol, yn casáu unrhyw sôn am wyrthiau. Yn hytrach, dyma sydd ganddo mewn golwg:

In this sense, 'magical' simply means deeply moving, exhilarating: something that gives us goose bumps, something that makes us feel more fully alive. What I hope to show you in this book is that reality--the facts of the real world as understood through the methods of science--is magical in this third sense, the poetic sense, the good to be alive sense. (t. 21)

Mae'r byd a'r bydysawd yn gallu ymddangos yn rhyfeddol, a ffordd gyffredin iawn o ymdopi â hynny yw dyfeisio ffug "esboniadau" plentynnaidd. Fel duwiau, er enghraifft. Neges Dawkins trwy gydol y llyfr yw bod hynny'n gwneud cam â'r byd go iawn: mae'r gwir, sef yr hyn yr ydym wedi'i ddarganfod diolch i wyddoniaeth (a'n parhau i wneud) yn fwy bendigedig a diddorol nag unrhyw chwedl neu grefydd.

Mae'r rhan fwyaf o benodau'r llyfr yn trafod ffenomen benodol (gyda theitlau fel "Who Was The First Person?", "What Is The Sun?" a "What Is A Rainbow?"). Egyr y rhain gyda chrynodeb o amryw chwedlau o bedwar ban y byd, sef straeon a ddyfeiswyd gan wahanol ddiwylliannau er mwyn ceisio esbonio'r pethau yma.  Eir ymlaen wedyn i esbonio'r gwyddoniaeth, wrth gwrs. Ond hoffais y ffaith nad yw'n rhoi fawr mwy o sylw i'r straeon cristnogol nag a roes i unrhyw chwedlau eraill, megis rhai llwyth y Boshongo o Gongo. Amcan yr awdur yma, mae'n siwr, yw dangos nad oes unrhyw beth arbennig yn perthyn i'r straeon a geir yn yr ysgrythurau (a nid yw llawer ohonynt yn wreiddiol, chwaith). Dim ond un casgliad o blith miloedd lawer ydynt. Mae hyn yn bwysig, ac mae Dawkins yn un da am ddangos ac esbonio'r ffaith.

Fel y dywedais, llyfr i blant yw hwn (ond plant deallus). Yn naturiol, felly, nid oes unrhyw beth newydd i'w gael ynddo, yn enwedig os ydych yn gyfarwydd â chyhoeddiadau eraill Dawkins. Byddai disgwyl yn wahanol yn methu'r pwynt, wrth gwrs. Hyd yn oed os oes gennych eisoes ddealltwriaeth dda o'r pynciau a drafodir, mae'n werth ei ddarllen oherwydd gallu'r awdur i egluro'n glir ac i ysgrifennu'n ddi-wastraff. Mae ei feistrolaeth ar drosiadau yn enwedig yn arbennig. Cymharer hyn â llawer o ddiwinyddwyr, sydd, o'm profiad i, yn gwneud y gwrthwyneb, gan guddio gwacter eu syniadau tu ôl mur o ffug-ddwyster (hynny yw, siarad llawer ond dweud dim o werth).

Am y rheswm yma, rwy'n credu nad yw Dawkins yn cael digon o glod fel llenor. Fy hoff lyfrau ganddo yw The Ancestor's Tale ac Unweaving The Rainbow. Ymgais yw'r cyntaf i olrhain hanes esblygiad bywyd ar ein planed. Fel y gallwch ddychmygu, mae'r hanes yma'n ddigon anniben, ond llwydda Dawkins i roi trefn arno gyda dyfais sy'n ymylu ar fod yn athrylithgar: defnyddia arddull The Canterbury Tales gan Chaucer fel templad. Trwy ddechrau yn yr oes fodern gyda phobl, fe'n tywysir yn ôl drwy amser (gan esbonio ein hesblygiad ar y ffordd) nes i ni gyrraedd y pwynt lle rydym yn cwrdd â'r hynafiad rydym yn ei rannu â simpansïod. Cawn wedyn hanes esblygu'r creaduriaid hynny (yn union fel y cawn hanes y marchog yn The Canterbury Tales wedi i hwnnw ymuno â'r bererindod). O'r pwynt hwnnw ymlaen (neu, yn hytrach, yn ôl), yr un yn union yw ein stori ni a stori'r simpansïod. Awn yn ôl ymhellach wedyn nes i ni gwrdd â'r hynafiad rydym yn ei rannu â gorilas, ac yn y blaen ac yn y blaen nes i ni gyrraedd y cell sengl hwnnw y mae popeth byw ar y blaned yma'n ddisgynydd iddo. Yn fy marn i, mae'r llyfr yn gampwaith, ac mae'n anodd dychmygu dull cliriach a thaclusach o esbonio pwnc mor gymhleth ac amrywiol.

Llenyddiaeth yw'r ysbrydoliaeth ar gyfer Unweaving The Rainbow hefyd; daw'r teitl o un o gerddi John Keats. Roedd Keats (gyda thafod yn y boch, mae'n wir) wedi cyhuddo Isaac Newton o ddifetha rhyfeddod yr enfys trwy egluro'r ffenomen yn wyddonol. Crêd rhai bod troi rhywbeth mor anhygoel a dirgel mewn i ddim mwy na hafaliad noeth yn rhywbeth i resynu yn ei gylch. Yn debyg i'r hyn a geir yn The Magic Of Reality, fodd bynnag, mae Dawkins yn dadlau'r gwrthwyneb, sef bod Newton wedi ychwanegu at aruthredd yr enfys, a bod yr esboniad ffisegol yn hardd ynddo'i hun.

Gan mai Dawkins yw'r anffyddiwr amlycaf, mae'n anochel am wn i ei fod yn destun cryn dipyn o wawd, nid yn unig gan bobl crefyddol ond hefyd gan ambell anffyddiwr sy'n ei gyhuddo o fod yn "rhy filwriaethus". Dadl ddiog gan rai yw bod anffyddwyr yn dilyn Dawkins yn ddall, fel petai'n rhyw fath o bâb i'r di-grefydd. Y gwir amdani yw nad yw'r prif ddadleuon yn erbyn crefydd wedi newid rhyw lawer ers canrif (nid ein bai ni mo hynny; maent yr un mor ddilys heddiw ag yr oeddent bryd hynny), felly mae'n anochel ein bod yn aml yn swnio'n debyg iawn i brif ladmerydd huawdl yr achos. Mae Dawkins yn berffaith gywir ynghylch y mwyafrif helaeth o'r pethau yma.

Mae gennyf un feirniadaeth fawr yn erbyn Dawkins, serch popeth. Er ei waith ardderchog a phwysig yn tynnu sylw tuag at yr anghyfiawnderau ofnadwy a wynebir gan fenywod o wledydd fel Sawdi Arabia, Somalia ac Affganistan, yn anffodus mae wedi dod i'r amlwg yn ddiweddar ei fod yn ddall i'r ffaith nad yw'r frwydr ffeminyddol wedi'i hennill yn llawn yn y gorllewin eto chwaith. Mae wedi bod yn ddigon dirmygus o fenywod sy'n honni bod misogynistiaeth yn bla hyd yn oed ymysg rhai anffyddwyr. Ymateb Dawkins yw cymharu sefyllfa'r menywod yma, sydd er enghraifft yn gorfod ymdopi â dynion yn mynnu ceisio'u lwc â hwy yn amhriodol mewn cynhadleddau, gyda merched yng ngogledd-ddwyrain Affrica sy'n gorfod dioddef rhywun yn torri'u clitoris i ffwrdd. Yr awgrym, am wn i, yw nad oes gan unrhyw un yr hawl i gwyno os oes rhywun yn rhywle mewn sefyllfa waeth. Mae hynny'n anghynnes a'n biti mawr. Er mwyn amlygu man dall Dawkins ynghylch y pwnc, y cyfan sydd angen ei wneud yw nodi bod modd dweud union yr un peth parthed ei obsesiwn yntau â gwrthwynebu dysgu creadaeth mewn ysgolion, neu ei honiad (digon teg) bod galw plant yn "blant cristnogol" neu'n "blant islamaidd" yn enghraifft o gamdrin. Y gwir, wrth gwrs, yw bod y pethau yma i gyd yn broblem, ond i raddfeydd gwahanol.

Er hyn, mae ei lyfrau'n ardderchog ac mae ei gyfraniad yn enfawr a phwysig. Mae hyrwyddo anffyddiaeth yn gallu bod yn dasg digon di-ddiolch, yn enwedig pan nad yw'r gwrthwynebwyr yn ffwdanu i ddeall y dadleuon. Er enghraifft, mae'r erthygl dwp hon yn y Telegraph yn mynegi syndod bod Dawkins wedi dweud nad yw'n gallu dweud i sicrwydd 100% nad oes duw'n bodoli, fel petai'n gyfaddefiad mawr a sydyn. Mewn gwirionedd, nid oedd y safbwynt yn un newydd o gwbl ganddo. Dyna'i union farn gyhoeddus ers blynyddoedd lawer, ac fe'i mynegir yn berffaith glir yn The God Delusion, ei lyfr enwocaf a mwyaf dylanwadol. Mae awgrymu mai enghraifft o Dawkins yn ildio ac ail-feddwl sydd yma, yn hytrach na dim mwy nag ail-adrodd hen safbwynt, yn eithriadol o anonest. Dyma'r math o beth y mae rhaid i Dawkins a'i gyd-anffyddwyr ymdopi ag ef dro ar ôl tro.

Beth bynnag, mae'n debyg bod anffyddiaeth ar gynnydd, ac er y cwyno bod Dawkins a'i debyg yn "filwriaethus", rwy'n credu ei bod yn weddol amlwg mai i bobl fel ef y mae'r diolch am y twf yma. Mae'n debyg ei fod yn gweithio ar hunangofiant ar hyn o bryd, ac rwy'n edrych ymlaen i gael ei ddarllen.

Rowan Williams wedi cael llond bol o'r diwedd

Yn amlwg, nid wyf yn cytuno rhyw lawer gydag archesgob presennol Caergaint. Wedi dweud hynny, mae'n anodd peidio hoffi'r dyn. Mae'n amlwg yn hynod ddeallus, a thrueni mawr felly yw ei fod yn gwastraffu'i fywyd trwy ymroi i hyrwyddo ofergoelion dwl. Rwy'n hoff iawn o'i lais a'n mwynhau gwrando ar ei rwdlan melfedaidd, er ei fod yn un sy'n gallu siarad a siarad yn huawdl a chelfydd heb ddweud fawr ddim o werth. Dyna yw diwinyddiaeth yn ei hanfod, wedi'r cyfan.

Beth bynnag, mae Rowan Williams wedi datgan ei fod am ymddiswyddo o'i swydd fel pennaeth yr eglwys Anglicanaidd ar ddiwedd y flwyddyn. Nid yw hynny'n newyddion annisgwyl, gan fod y swydd honno wedi bod yn un eithriadol o anodd yn ddiweddar. Er bod diwinyddiaeth Dr Williams yn gymharol ryddfrydol, mae tensiynau mawr wedi bod yn amlwg yn ei eglwys ers blynyddoedd wrth i garfannau ceidwadol wneud sioe enfawr o wrthwynebu ordeinio esgobion benywaidd, ac maent wedi arddangos rhagfarnau pathetig eraill yn gyffredinol. Yr unig syndod yw nad oedd Williams wedi cael llond bol lawer ynghynt.

Bydd yn ddifyr gweld pwy fydd yn ei olynu. Mae'n bosibl y bydd hwnnw'n fwy ceidwadol na Williams. Efallai bod tuedd ddiweddar yr eglwys Anglicanaidd i lithro i'r dde yn symptom o dranc cristnogaeth yn gyffredinol. Wrth i fwy a mwy o gristnogion meddal droi cefn ar yr eglwys yn gyfan gwbl, erys yr hardcore mwy eithafol ar ôl.

Mae diwinyddiaeth ryddfrydol neis-neis yr un mor anghywir â'r fersiynau mwy amrwd geidwadol, wrth gwrs. Ond o leiaf mae casineb a rhagfarn yn llai amlwg ynddi. Gwneud i mi rowlio fy llygaid a wna pobl fel Williams. Ond gwneud i mi boeri gwaed a wna'r hen ffyliaid hynny sy'n methu dioddef y syniad o fenyw mewn swydd uchel.

Hwyl fawr i'r mwydryn hoffus barfog. Mae'n werth gwylio'r drafodaeth ddiweddar isod rhyngddo a Richard Dawkins: dau ddyn addfwyn yn anghytuno'n gwrtais.

Myth "crefydd soffistigedig"

Rwy'n eithaf mwynhau colofn newydd wythnosol yr athronydd Julian Baggini yn y Guardian, lle mae'n trafod y gwrthdaro rhwng crefydd ac anffyddiaeth. Mae'n anffyddiwr, er nid wyf yn cytuno ag ef bob tro o bell ffordd.

Yn y gorffennol, mae wedi bod yn un o'r anffyddwyr hynny sydd wedi beirniadu'r "anffyddwyr newydd" mwy di-gyfaddawd (a mwy swnllyd) ar y sail bod eu hymosodiadau cyson ar grefydd yn wrth-gynhyrchiol a dinistriol a'n gwneud i bobl glosio fwy at ffydd yn hytrach na'r ffordd arall. Gweler, er enghraifft, yr ysgrif yma o 2009. Y pryder oedd bod y genhedlaeth newydd yma o anffyddwyr yn canolbwyntio gormod ar y straeon a'r digwyddiadau honedig penodol sy'n sail ar gyfer llawer o gredoau crefyddol. Nid dyna sy'n bwysig, meddir, eithr y byd-olwg a'r mewnwelediad moesol a ddarperir gan ffydd. Dyma'r hen (hen!) ddadl am y mythos a'r logos.

Mae'n dda gennyf weld felly bod arwyddion yn ei golofn ei fod yn dechrau gweld ychydig o'r goleuni (fel petai) a'n dod i gydymdeimlo mwy â'r anffyddwyr swnllyd. Nid yw'n datgan hynny'n blaen, ond dyna oblygiadau llawer mae wedi'i ddweud yn ddiweddar.

Eisiau tynnu sylw at yr erthygl ddiweddar yma'n benodol wyf i, oherwydd mae'n mynd i'r afael â rhywbeth rhwystredig ar y naw. Yr hyn rwy'n cyfeirio ato yw ymateb cymaint o ddiwinyddwyr academaidd i feirniadaeth gan anffyddwyr, sef mynnu ein bod nid yn unig yn gorbwysleisio'r logos ond hefyd ein bod yn targedu fersiwn rhy amrwd a simplistaidd o grefydd. Mae ffydd "go iawn", fe haerir, yn llawer mwy "soffistigedig".

Rwy'n synnu ychydig ei bod wedi cymryd cymaint o amser i Baggini sylweddoli mai lol yw hynny. Beth bynnag, mae'r ysgrif yn amlinellu canlyniadau arolwg o Gristnogion a wnaed gan yr awdur. Rhaid cydnabod mai arolwg digon anwyddonol ydoedd, ond noder mai Cristnogion sy'n darllen gwefan Comment Is Free y Guardian yn rheolaidd oedd yr ymatebwyr. Os yw'r canlyniad yn anghynrychiadol felly, yna tuedd tuag at ochr llai ceidwadol (amrwd, simplistaidd) a mwy rhyddfrydol ("soffistigedig") y spectrwm, o gymharu â'r boblogaeth gyffredinol, fyddai'n bresennol. Mae hynny'n gwneud y casgliadau'n arwyddocaol:

So what is the headline finding? It is that whatever some might say about religion being more about practice than belief, more praxis than dogma, more about the moral insight of mythos than the factual claims of logos, the vast majority of churchgoing Christians appear to believe orthodox doctrine at pretty much face value. They believe that Jesus is divine, not simply an exceptional human being; that his resurrection was a real, bodily one; that he performed miracles no human being ever could; that he needed to die on the cross so that our sins could be forgiven; and that Jesus is the only way to eternal life. On many of these issues, a significant minority are uncertain but in all cases it is only a small minority who actively disagree, or even just tend to disagree. As for the main reason they go to church, it is not for reflection, spiritual guidance or to be part of a community, but overwhelmingly in order to worship God.

Byddai hynny wedi bod yn amlwg i mi cyn dechrau. Roedd y canlyniadau'n fwy annisgwyl yn llygaid Baggini, ond rwy'n falch ei fod wedi gallu dangos y celwydd mor glir.

Prif broblem diwinyddwyr academaidd yw eu hargraff gyfeiliornus bod eu fersiwn "soffistigedig" hwy o'u ffydd yn gyffredin y tu allan i'w tyrau eifori. Beirniadu crefydd y mwyafrif a'i ddylanwad yn y byd mawr crwn a wna anffyddwyr yn bennaf, am resymau digon amlwg a chyfiawn. Ond mae diwinyddwyr o'r farn mai eu ffydd hwy yw'r "crefydd go iawn", heb sylweddoli eu bod mewn lleiafrif digon pitw (er yn leiafrif sy'n cael cynrychioli "crefydd" wrth adolygu llyfrau ac ysgrifennu erthyglau mewn cylchgronnau). Y gwir yw bod eu fersiwn hwy o'u crefydd yn gwbl ddieithr ac annealladwy i'r rhan fwyaf o bobl sy'n credu mewn duw.

Yn fwy na hynny, fel y mae'r darn uchod yn ei ddangos, mae hyd yn oed pobl grefyddol rhyddfrydol a "soffistigedig" yn credu llawer iawn o bethau cwbl ryfeddol. Mae Cristnogion sy'n ddigon goleuedig i ymwrthod â chreadaeth a dehongliadau mwy llythrennol o Genesis, er enghraifft, dal i gredu'n llythrennol bod genedigaeth Iesu Grist yn fab llythrennol i Dduw a'i fod wedi cyflawni gwyrthiau cyn marw, atgyfodi, ac esgyn i'r nefoedd. Gellir haeru mai trosiad ydyw, ac nad oes angen iddo fod yn ffeithiol wir er mwyn bod yn ddefnyddiol mewn ffyrdd eraill. Ond hyd y gwelaf i, mae'n anodd galw'ch hunain yn Gristion heb gredu bod Iesu Grist wirioneddol yn ddwyfol a bod y pethau uchod wir wedi digwydd iddo. Er bod llawer o Gristnogion yn wfftio (neu hyd yn oed yn gwneud hwyl am ben) ffwndamentalwyr sy'n credu bod stori Noa a'r llifogydd mawr, dyweder, yn ffeithiol gywir, nid yw'r darn yna o Genesis yn llai anhygoel na gwirion na chwedl Iesu. Yn wahanol i stori Noa, fodd bynnag, mae dehongliad llythrennol o'r portread o fywyd Iesu nid yn unig yn dderbyniol, ond yn hollol angenrheidiol a chreiddiol i'r ffydd Gristnogol.

Mae rhai academwyr yn parhau i anwybyddu'r ffaith bod honiadau creiddiol crefydd yn ddi-sail a'n mynnu bod angen i anffyddwyr ddysgu mwy am ffydd cyn beirniadu. Un enghraifft yw Terry Eagleton, marcsydd o feirniad llenyddol sydd hefyd yn Babydd. Wrth adolygu The God Delusion gan Richard Dawkins yn hynod anffafriol, cawn ganddo'r berl hon:

What, one wonders, are Dawkins’s views on the epistemological differences between Aquinas and Duns Scotus? Has he read Eriugena on subjectivity, Rahner on grace or Moltmann on hope?

Un ateb amlwg i'r cwestiwn dwl yma yw gofyn faint o Gristnogion sydd wedi gwneud? Os oes angen gwneud y pethau uchod er mwyn cael dealltwriaeth ddigonol o'r ffydd Gristnogol, yna go brin bod yna fwy na llond dwrn o Gristnogion yn bodoli'n y byd i gyd. Go brin bod hyn yn helpu ei ddadl. Ail ateb yw gofyn i Eagleton drachefn a yw wedi darllen Adi Shankara, Chaitanya Mahaprabhu neu Swami Vivekananda? Os na, pa hawl sydd ganddo i wrthod Hindŵaeth? Dyma'r un ddadl yn union ag y mae ef wedi'i ddefnyddio uchod. Oes rhaid i ni ddarllen pob testun astrus am bob ffydd yn y byd cyn i ni ennill yr hawl i'w gwrthod? Byddai'n amhosibl i ni ddod i ben! Trydydd ateb (digon tebyg i'r ail) yw pam stopio gyda'r pump uchod? Hyd yn oed petai Dawkins yn ateb y cwestiwn yn gadarnhaol, byddai modd i Eagleton ofyn "ok, wel beth am Thomas à Kempis, Emanuel Swedenborg a John Polkinghorne?" Mae'r rhestr yn ddi-ddiwedd, felly byddai'r drafodaeth yn ddigon diflas a di-bwrpas. Mae pedwerydd ateb hefyd, ac efallai dyma'r un mwyaf sylfaenol: beth yn union fyddai trafod y diwinyddwyr yna wedi'i ychwanegu at lyfr sy'n trafod rhywbeth digon syml yn y bôn, sef absenoldeb tystiolaeth bod duw'n bodoli? Mae'n amhosibl osgoi'r casgliad mai dangos ei hun yn hunan-gyfiawn yr oedd Eagleton.

Cyn mynnu bod rhaid i anffyddwyr wneud cymaint o waith darllen, mae'n rhaid dangos tystiolaeth nad yw'r holl amser yn y llyfrgell yn mynd i fod yn wastraff. Mae Cristnogaeth wedi creu fframwaith ddeallusol anferth heb orfod profi bod y dybiaeth greiddiol yn wir. Mae astroleg wedi gwneud yr un peth: er nad oes unrhyw dystiolaeth bod lleoliad y blaned Iau ar eiliad eich geni o unrhyw arwyddocâd o gwbl, er enghraifft, mae llyfrau hirfaith wedi'u hysgrifennu yn trafod mecanweithiau honedig ac ystyr y peth mewn cryn fanylder. Yn yr achos hwnnw fel gyda chrefydd, mae pobl sy'n cymryd y fframwaith o ddifrif a'n gweithio y tu mewn iddo'n anwybyddu'r gwirionedd, sef bod yr ymerawdwr yn noeth.

Yr ymateb gorau rwyf wedi'i weld i hyn i gyd yw'r Courtier's Reply gan PZ Myers. Mae'n werth ei ddyfynnu'n llawn:

I have considered the impudent accusations of Mr Dawkins with exasperation at his lack of serious scholarship. He has apparently not read the detailed discourses of Count Roderigo of Seville on the exquisite and exotic leathers of the Emperor's boots, nor does he give a moment's consideration to Bellini's masterwork, On the Luminescence of the Emperor's Feathered Hat. We have entire schools dedicated to writing learned treatises on the beauty of the Emperor's raiment, and every major newspaper runs a section dedicated to imperial fashion; Dawkins cavalierly dismisses them all. He even laughs at the highly popular and most persuasive arguments of his fellow countryman, Lord D. T. Mawkscribbler, who famously pointed out that the Emperor would not wear common cotton, nor uncomfortable polyester, but must, I say must, wear undergarments of the finest silk.

Dawkins arrogantly ignores all these deep philosophical ponderings to crudely accuse the Emperor of nudity.

Personally, I suspect that perhaps the Emperor might not be fully clothed — how else to explain the apparent sloth of the staff at the palace laundry — but, well, everyone else does seem to go on about his clothes, and this Dawkins fellow is such a rude upstart who lacks the wit of my elegant circumlocutions, that, while unable to deal with the substance of his accusations, I should at least chide him for his very bad form.

Until Dawkins has trained in the shops of Paris and Milan, until he has learned to tell the difference between a ruffled flounce and a puffy pantaloon, we should all pretend he has not spoken out against the Emperor's taste. His training in biology may give him the ability to recognize dangling genitalia when he sees it, but it has not taught him the proper appreciation of Imaginary Fabrics.

Felly, pan mae rhywun yn cyhuddo Dawkins a'i debyg o dargedu fersiwn llai "soffistigedig" o grefydd, dylid cofio bod hyd yn oed y diwinydd mwyaf astrus a chymhleth yn cymryd llawer o bethau cwbl ddi-sail yn ganiataol. Mae bodolaeth duw yn gwestiwn eithriadol o bwysig ond hefyd yn syml tu hwnt. Gellir brolio hyd syrffed am faint eich casgliad o lyfrau diwinyddol o'r bymthegfed ganrif, ond nid yw hynny'n golygu fawr ddim heb fynd i'r afael â'r mater sylfaenol hwnnw. Mewn geiriau eraill, mae diwinyddwyr yn trafod natur duw heb ddangos bod y duw hwnnw'n bodoli'n y lle cyntaf. Mae'n ddigon gwir nad yw dadleuon anffyddwyr wedi newid llawer ers tua chanrif, ond nid ein bai ni mo hynny. Tystiolaeth os gwelwch yn dda!

Dawkins yn egluro'i bolisi o beidio dadlau ar lwyfan yn erbyn twpsod

Fe soniais yn ôl ym mis Mai am y cyfyng-gyngor sy'n wynebu anffyddwyr amlwg o bryd i'w gilydd, pan mae ffyliaid crefyddol, megis arddelwyr creadaeth, yn eu herio i ddadlau ar lafar yn gyhoeddus. Trwy wrthod, mae'n galluogi'r llall i hawlio buddugoliaeth by default ac i alw'r anffyddiwr yn gachgi. Trwy gytuno, fodd bynnag, byddai'r anffyddiwr yn rhoi'r un fuddugoliaeth ar blât i'r heriwr oherwydd gwobr fawr y person yna mewn gwirionedd yw'r llun ohonynt yn rhannu llwyfan gyda'r anffyddiwr academaidd enwog. Mae cynnwys y ddadl ei hun yn amherthnasol; dwyn peth o hygrededd yr anffyddiwr trwy rannu llwyfan gyfartal ag ef neu hi yw holl bwrpas yr her. "That would look great on your CV, not so good on mine", ys dywed un o gyn-lywyddion y Royal Society (dyfyniad gan Dawkins).

Dyn o'r enw William Lane Craig oedd yr ysgogiad ar gyfer y blogiad blaenorol hwnnw, gan ei fod wedi bod yn brysur yn adeiladu gyrfa trwy wneud datganiadau cyhoeddus yn herio Richard Dawkins, anffyddiwr proffesiynnol enwoca'r byd, i ddadlau ag ef ar lwyfan. Mae Dr Craig yn mynd o le i le yn galw'i hun yn athronydd, ond theolegydd ceiniog a dimau ydyw mewn gwirionedd, eithr un digon huawdl (yn arwynebol, o leiaf) ac un sy'n meddu ar sgiliau rhethregol digon dawnus. Mae'n gwneud ei orau i ymddangos yn barchus a soffistigedig, ond mae pob un o'i ddadleuon unai'n chwerthinllyd o syrffedus a blinedig, neu'n frawychus. Mewn gair, mae'n boncyrs.

Mae Richard Dawkins wedi cyhoeddi erthygl yn esbonio pam ei fod yn anwybyddu'r heriau cyson yma. Mae'n bleser nodi ei fod yn gwneud pwyntiau digon tebyg i'r hyn yr oeddwn i yn ei ddweud.

Wrth reswm, mae Dawkins yn derbyn cannoedd ar gannoedd o wahoddiadau i siarad felly mae'n hurt disgwyl iddo gytuno i bob un. Ond yn achos Craig, y pwynt symlaf a mwyaf arwyddocaol yw bod y dyn yn nytar eithafol sy'n cyfiawnhau hil-laddiad. Fel mae Dawkins yn ei egluro mor glir, mae hynny'n hen ddigon o reswm i gadw draw oddi wrtho. Mae'r dyn yn wallgof.