25/09/2016

Wedi'r Chwyldro

Os oes un thema gyson i wleidyddiaeth y blynyddoedd diweddar, yna dyhead cynifer i gicio'r 'sefydliad' yw hwnnw. Eu cwyn, mae'n debyg, yw bod y bobl sydd â grym wedi colli cysylltiad â'r werin gyffredin, felly mae rhaid troi at bobl 'o'r tu allan' er mwyn ysgwyd pethau.

Mae hyn yn deg i raddau. Mae cyflwyno gwaed newydd a phersbectifau gwahanol i'r  dosbarth llywodraethol yn amlwg yn gallu bod yn fuddiol, ac mae cadw ein harweinwyr ar flaenau'u traed yn hanfodol. Ond yn anffodus, ymddengys bod llawer o bobl bellach yn ystyried bod yn 'wrth-sefydliadol' yn rhinwedd ynddo'i hun. Eu hunig ystyriaeth yw sicrhau bod y 'sefydliad' presennol yn cael cweir.

Mae cael gwared ar 'y sefydliad' yn amhosibl, wrth gwrs, felly mae'n ddwl bod cynifer yn ei drin fel cysyniad haniaethol. Mae cicio'r sawl sydd mewn grym allan yn golygu gosod pobl eraill yn eu lle, ac hyd yn oed os yw'r bobl hynny wedi dod o'r 'tu allan', trwy gipio'r awennau mae'r rheiny wedyn yn dod yn aelodau o'r 'sefydliad'. Os cael rhyw fath o lywodraeth (ac oni bai eich bod yn anarchydd, mae rhaid), rhaid cael sefydliad. Nid yw hyn yn gymhleth.

Am ryw reswm, mae llawer yn dymuno i'w harweinwyr fod yn debyg iawn iddynt hwy'u hunain. Rwy'n casáu, â chas perffaith, y syniad mai'r ystyriaeth bwysicaf wrth ddewis eich hoff ymgeisydd yw 'pa un fyddai'n cynnig y gwmnïaeth orau dros beint?' Dylai'r bobl sy'n rhedeg y wlad fod yn llawer iawn iawn galluocach na fi. Mae rhedeg llywodraeth yn gamp rhyfeddol o anodd; ni ddylai fod yn swydd y gall unrhyw un ei chyflawni. Mae rhaid iddi fod yn swyddogaeth elitaidd yn ei hanfod.

Nid oes gan y 'sefydliad' ddiffiniad clir. Mae Nigel Farage yn ffigwr gwrth-sefydliadol poblogaidd, er ei fod yn filiwnydd a wnaeth ei ffortiwn yn y Ddinas ac sydd bellach yn wleidydd proffesiynol. Yn y cyfamser, mae Donald Trump wedi seilio'i holl ymgyrch arlywyddol ar y syniad ei fod yn eithriadol o wrth-sefydliadol, ond os nad yw biliwnydd sydd wedi bod yn ffigwr amlwg ers degawdau yn aelod o'r 'sefydliad', pwy ddiawl sydd? Dyna ddau ddyn sydd wedi llwyddo i feithrin y myth eu bod yn un o'r bobl gyffredin, er bod y syniad yn chwerthinllyd mewn gwirionedd. Dyma sut sut y darbwyllwyd cynifer o Lafurwyr traddodiadol, sy'n casáu'r Ceidwadwyr, i droi at UKIP, a hynny'n groes i'w buddiannau'u hunain gan fod y blaid honno'n fwy Thatcheraidd na Thatcher ei hun.

Yn achos Bernie Sanders, mae'r ffigwr gwrth-sefydliadol hwnnw wedi bod yn aelod o Gyngres UDA ers 1991. Rwy'n edmygu Bernie, a'n gresynu na chafodd enwebiad arlywyddol y Democratiaid, ond mae rhai o'i gefnogwyr yn dangos yn gliriach na dim bod y dicter gwrth-sefydliadol presennol yn gallu mynd yn hurt. Rwyf wedi sôn hyd syrffed am bobl sydd wedi pwdu wedi i Clinton ennill enwebiad y blaid, ac sydd o'r herwydd am gefnogi Trump neu Gary Johnson, ymgeisydd y Libertarians. Ymhob achos, mae Trump (sy'n ffasgydd) a Johnson (sydd am weld y wladwriaeth yn crebachu'n ddim ac sy'n credu mai'r farchnad yw'r ateb i bob un o broblemau bywyd) yn benderfynol o chwalu a datgymalu pob un dim sy'n annwyl i Sanders. Gallwn felly ddiystyru'r posibilrwydd bod y bobl hyn wedi cefnogi Sanders am resymau egwyddorol. Chwyldro er mwyn chwyldro yw eu nod. Chwalu'r consensws presennol heb boeni dim am yr hyn a fyddai'n cymryd ei le, hyd yn oed os yw'n arwain at ffasgaeth. Rwy'n ystyried yr agwedd yna'n bathetig o blentynnaidd.  Rwy'n berwi â dirmyg at bobl fel hyn ar y funud.

Nid yw dymchwel y system bresennol yn ddigon felly. Mae'n hanfodol sicrhau bod rhywbeth gwell ar gael i'w osod yn ei le. Mae torri pethau'n hawdd. Gall unrhyw dwpsyn wneud hynny. Adeiladu yw'r gamp.

Fel mae'n digwydd, mae hyn yn berthnasol i ddadl fawr sydd wedi hollti'r 'mudiad anffyddiaeth' (os gellir ei alw'n hynny) ers ychydig o flynyddoedd bellach. Mae yna garfan sy'n mynnu mai'r cyfan yw anffyddiaeth yw'r diffiniad geiriadurol 'diffyg ffydd mew duw', a dyna ni. Yn ôl yr anffyddwyr hyn, nid oes gan anffyddiaeth unrhyw beth pellach i'w ddweud am yr hyn a ddylai gymryd lle crefydd. Rwy'n anghytuno'n chwyrn â'r safbwynt hwnnw. Mae goblygiadau anferthol i'r ffaith bod duw'n absennol, ac rwy'n gyndyn bod cyfrifoldeb ar anffyddwyr sy'n dadlau'n erbyn crefydd i egluro sut fyd yr hoffem ei weld. Mae hyn yn anorfod yn golygu pwysleisio cyfiawnder cymdeithasol. Wedi'r cyfan, crefydd sy'n gyfrifol am lawer o'r gormes a ddioddefir gan fenywod, pobl gyfunrywiol a lleiafrifoedd ethnig (ac, yn wir, lleiafrifoedd crefyddol), ac fe ddylai cefnogi'r frwydr i sicrhau cydraddoldeb yn y meysydd hyn fod yn ran annatod o anffyddiaeth ei hun. Nid yw'n gwneud synnwyr i gael gwared ar grefydd heb geisio cael gwared ar y rhagfarnau hynny sydd wedi bod mor ddibynnol arni ar hyd y blynyddoedd. Mae'r anffyddwyr geiriadurol yn nawddoglyd a hunanfodlon. Hawdd yw dangos pam mae crefydd yn anghywir. Mae'r gwaith caled yn dod wedyn.

29/08/2016

Clinton a Trump: y 'chwith' adweithiol a phurdeb ideolegol

Rwyf wedi sôn am y ffenomen 'Bernie or Bust' yn America o'r blaen, lle mae rhai o gefnogwyr Bernie Sanders wedi pwdu ac am gefnogi Trump ym mis Tachwedd yn hytrach na chefnogi'r ymgeisydd Democrataidd. Agoriad llygad a braw oedd gweld bod agwedd debyg i'w gweld ymysg Cymry hefyd, gan gynnwys aelodau Plaid Cymru.

Gall purdeb ideolegol eich dallu i'r fath raddau nes i chi golli synnwyr persbectif. I rai, dim ond dau bosibilrwydd sydd: eu hoff opsiwn, neu bob dewis arall, ac mae'r dewisiadau eraill cyn waethed â'i gilydd. Mynnir y perffaith, neu wfft i bopeth. Pwdu plentynnaidd yw'r amharodrwydd yma i roi opsiynau amherffaith mewn trefn. Rwy'n anffyddiwr sy'n gwrthwynebu crefydd yn gyffredinol, ond gan fy mod yn berson synhwyrol a chall rwy'n meddu ar y gallu i weld nad yw pob math neu elfen o grefydd cyn waethed â'i gilydd. Er fy mod yn anghytuno â'u diwinyddiaeth i gyd, mae gennyf y gallu i weld nad yw methodist o Gymru cyn waethed ag efengylwyr rhagfarnllyd Mississippi, ac nad yw'r rheiny cyn waethed â llywodraeth Sawdi Arabia. Ni fyddai'n anodd i mi ddewis rhwng y tri petai rhaid. Nid yw hyn yn gymhleth. Mae pobl aeddfed a normal yn meddwl fel hyn drwy'r amser.

Yn anffodus, er fy mod yn llawer mwy hoff o Sanders na Clinton, ymddengys nad yw llawer o gefnogwyr hwnnw'n aeddfed a normal. O'r herwydd, maent yn mynnu bod Clinton cyn waethed â Donald Trump, a'n gwrthod derbyn mai hi enillodd. Mae rhai'n colli'r plot yn llwyr gan fynd gam ymhellach, gan fynnu bod Clinton yn waeth na Trump. Mae'n anodd canfod y geiriau i fynegi pa mor dwp yw hyn

Rwyf wedi dadlau (neu reslo yn y llaid) gyda rhai o'r bobl hyn ar Twitter. Y ddau fater sy'n codi fynychaf yw polisi tramor Clinton (sydd, mae'n debyg, gyfystyr â hil-laddiad) a'r awgrym ei bod yn llwgr (mae un ffwl arbennig yn mynnu ei bod yn llofrudd). Nawr, mae'n berffaith bosibl beirniadu polisi tramor a 'llygraeth' Clinton, gan osgoi'r honiadau mwy lloerig. Mae hi braidd yn or-awyddus i ddefnyddio grym milwrol yn y Dwyrain Canol, ac wrth gwrs fe gefnogodd y rhyfel yn Irác yn 2003 ar y pryd, y camgymeriad sy'n rhannol gyfrifol am gynifer o'r problemau presennol. Yn y cyfamser, mae yna bryderon gwirioneddol ynghylch ei gweinydd ebost preifat, ac mae cwestiynau i'w hateb ynglŷn â'r berthynas rhwng ei helusen y Clinton Foundation a'i gweithgareddau gwleidyddol. Ond unwaith eto, mae'r feirniadaeth synhwyrol yn cael ei foddi allan gan conspiracy theories o byllau tywyllaf y rhyngrwyd.

Mae Clinton ymhell o fod yn ddelfrydol. Nid yw'r syniad o Arlywydd Clinton yn fy nghyffroi o gwbl. Rwy'n cydnabod ei gwallau. Petai'r ymgeiswyr eraill yn wahanol, buaswn yn eu hystyried (yn anffodus nid yw ymgeiswyr chwerthinllyd y Gwyrddion na'r Libertarians yn opsiynau synhwyrol). Ond eleni mae ymgeisydd y Gweriniaethwyr yn ffasgydd gwirioneddol dwp. Dylai hynny fod yn ddigon i ysgogi pobl i sicrhau nad yw Trump yn cael ennill: mae ei ymgyrch wedi bod yn amrwd o hiliol, ac mae'n dangos yn ddyddiol nad yw'n agos at fod yn gymwys. Hyd yn oed o dderbyn y problemau ynglŷn a Clinton yn y paragraff blaenorol, mae Trump yn waeth.

Un peth am Trump sy'n apelio i rai a ddylai wybod yn well yw'r argraff hollol ddi-sail bod y dyn yn gyndyn o ddefnyddio grym milwrol. Y gwrthwyneb llwyr sy'n wir. Er ei ymdrechion i ail-ysgrifennu hanes, roedd yn cefnogi rhyfel Irác ar y pryd. Cyhuddir Clinton o gefnogi rhyfeloedd ac ymgyrchoedd bomio, ond roedd Trump yn fwy brwd byth: mae hwnnw o blaid bomio Libya'n ulw, ac mae wedi sôn yn llawn cynnwrf am ei fwriad i 'bomb the shit out of' tiriogaethau'r Wlawriaethau Islamaidd yn Irác a Syria er mwyn dwyn yr olew! Mae hefyd yn awyddus i gynyddu gwario ar y fyddin yn sylweddol; eto, llawer iawn iawn mwy na Clinton. Mae'n ddi-hid ynglŷn â'r syniad o ddefnyddio arfau niwclear yn erbyn terfysgwyr neu yn Ewrop. Nid yn unig y mae'n awyddus i ddefnyddio dulliau arteithiol yn erbyn pobl a amheuir o fod yn derfysgwyr: mae eisiau arteithio'u teuluoedd hefyd. Mae wedi dangos pa mor denau yw ei groen: nid yw'n anodd ei ddychmygu'n ymateb yn fyrbwyll petai'n teimlo bod rhywun wedi'i sarhau. Nid oes ganddo'r syniad lleiaf am faterion tramor; nid yn unig hynny, ond nid yw hyd yn oed yn chwilfrydig. Rwy'n gwbl argyhoeddedig na fyddai'n gallu canfod Lithiwania ar fap, er enghraifft, ac ar ben hynny na fyddai ganddo ddiddordeb petai rhywun yn ceisio dangos iddo. Er ffaeleddau Clinton, mae'n bosibl dilyn ei rhesymeg a deall ei hegwyddorion, hyd yn oed os nad ydych yn cytuno. Nid oes modd dweud hynny am Trump. Byddai byddin y wladwriaeth rymusaf a welwyd erioed yn nwylo clown erratig hollol anwybodus. Hyd yn oed o dderbyn y ddadl yn erbyn Clinton, mae rhaid ffieiddio hyd yn oed yn waeth at Trump.

Ar ben hynny, mae Trump yn llwgr o'i gorun i'w sawdl. Conman ydyw, fel mae stori ei 'brifysgol' ffug yn ei ddangos. Mae ganddo hefyd record hir o gamddefnyddio cyfreithiau prynu gorfodol er mwyn dwyn eiddo oddi wrth bobl gyffredin, ac o gamwahaniaethu'n systemataidd yn erbyn pobl groenddu. Mae hyd yn oed ei ymgeisyddiaeth yn sgam i raddau helaeth: mae ei ymgyrch yn llogi swyddfeydd gan ei gwmni ei hun, ac unwaith y dechreuodd dderbyn rhoddion gan ffynonellau allanol, fe gynyddodd y llog bum gwaith drosodd. Mae llawer o'r arian y mae ei gefnogwyr yn ei roi iddo'n mynd i boced Trump ei hun.

Dim ond blas yw hyn o'r ffordd mae Trump yn rhedeg ei fusnes. Ac i ail-adrodd, mae'r dyn yn ffasgydd hiliol. Er ffaeleddau niferus Clinton, mae'r dewis i bawb synhwyrol yn hollol, hollol syml: rhaid sicrhau nad yw'r conman ffasgaidd, misogynistaidd, twp, anwybodus, ansefydlog yn cael dod yn agos at y swydd bwysicaf yn y byd. I fod yn glir, rwy'n hyderus mai colli fydd hanes Trump. Ond rwy'n argyhoeddedig y byddai ffasgydd mwy slic hyn gallu ennill yr etholiad yma. Y dychryn yw bod Trump wedi braenaru'r tir ar gyfer eithafwr llai twp y tro nesaf. Cytuno â mi neu beidio bod Trump ei hun yn ffasgydd, nid oes amheuaeth o gwbl y byddai ei gefnogwyr yn barod iawn i gofleidio ffasgydd textbook petai un yn ymddangos. Mae hynny'n hollol amlwg.

Ffrwyth y 'dde amgen' hiliol (yr alt-right) yw llawer o'r conspiracy theories a gyfeiriaus atynt yn gynharach, felly mae'n destun gofid eu bod bellach yn cael eu cofleidio'n frwd gan gymaint o 'sosialwyr' honedig. Mae'n teimlo fel petai yna aildrefnu gwleidyddol rhyngwladol ar y gweill, lle mae rhannau o'r chwith yn cynghreirio ag eithafwyr asgell-dde er mwyn rhoi cic i'r 'sefydliad', troi'n erbyn mewnfudwyr, a chofleidio Rwsia. Taflu bomiau rhethregol yw'r flaenoriaeth, heb boeni am y goblygiadau nac am y cwmni a gedwir. Mae'r 'sosialwyr' hyn hyd yn oed yn barod i amddiffyn Trump, gan wadu'n blaen bod y dyn yn hiliol a misogynistaidd. Wrth gwrs, unwaith mae rhywun wedi mynd mor bell â hynny, nid yw'n gwneud synnwyr i'w gosod ar y chwith wleidyddol mwyach mewn gwirionedd.

Nid gormodiaith, yn fy marn i, yw dweud bod hyn yn dwyn i gof y modd y trodd nifer o gyn-gomiwnyddion at ffasgaeth yn y 1930au. Nid trwy ddirgel hud a lledrith y daeth ffasgaeth i rym yn Ewrop bryd hynny; mae'n rhy hawdd i ni ddiystyru'r posibilrwydd y gall ddigwydd eto. Ond fe all. Mae peidio neilltuo condemniaeth arbennig ar gyfer ffasgwyr yn hynod beryglus, gan ei fod yn eu normaleiddio. Os yw pobl yn dweud bod Clinton cyn waethed â Trump, neu'n waeth, yr awgrym wedyn yw oes unrhyw beth anghyffredin nac eithriadol o annerbyniol amdano. Dyma'r pwynt: mae purdeb ideolegol yn gallu arwain yn uniongyrchol at normaleiddio ffasgaeth. Fe wnaeth unwaith, ac fe all ddigwydd eto. Pe daw ffasgaeth i rym eto, ar bobl sy'n gwrthod gwneud pethau syml fel gwahaniaethu rhwng Trump a Clinton fydd llawer iawn o'r bai. Mae'n anodd dweud faint o bobl fel hyn sy'n bod yn union, ond rwy'n ofni bod yr agwedd yn llawer iawn mwy cyffredin nag yr ydym yn ei sylweddoli.

25/08/2016

Plismyn dillad Ffrainc

Mae'r ideoleg crefyddol sy'n cyfiawnhau'r gorchudd islamaidd yn annifyr dros ben. Ond dylai pawb ddychryn o weld plismyn arfog yn gorchymyn dynes i ddadwisgo ar draeth yn ne Ffrainc. Mae hyn yn dangos yn gliriach na dim arall bod angen dybryd i'r Ffrancwyr ail-ystyried eu diffiniad idiosyncratig o seciwlariaeth, neu laïcité. Rwy'n seciwlarydd rhonc, ond mae'r ddelwedd yna wedi codi braw gwirioneddol arnaf.

Cafodd y ddynes ei dirwyo am beidio dangos digon o gnawd (nid oedd yn gwisgo burkini, er mai dyna prif darged y gwaharddiad). Yr esboniad a gafodd oedd nad oedd ei dewis o ddillad yn 'parchu moesoldeb da'. Mae hynny'n frawychus o amwys a goddrychol, ond yn waeth na hynny mae'n swnio fel y math o gyhuddiad a wneir gan heddlu crefyddol Sawdi Arabia. Sylwch, gyda llaw, bod y plismyn hwythau wedi'u gorchuddio i'r un graddau. Un rheol i'r dynion, ac ati.

Fel mae'n digwydd, mae'r burkini'n cynyddu mewn poblogrwydd, ac nid dim ond gan fwslemiaid y daw'r galw. Am wn i, gall fod yn ffordd ddefnyddiol o fwynhau traethau heb boeni cymaint am effeithiau pelydrau'r haul. Bydd yn ddiddorol gweld a ddaw dydd pan fydd mwyafrif y bobl sy'n ei wisgo'n gwneud hynny am resymau amgenach na chrefydd. Go brin y byddai'r gwaharddiad yn gynaliadwy wedyn. Dengys hyn pa mor fympwyol yw'r cyfan.

Heb sôn am fod yn erchyll, rhaid gofyn sut yn y byd mae'r Ffrancwyr yn dychmygu bydd hyn o fudd. Dyma'r ffordd berffaith o ddangos eu bod yn defnyddio grym y wladwriaeth er mwyn targedu ac erlyn mwslemiaid yn benodol. Beth bynnag eich barn am grefydd sy'n mynnu bod angen i fenywod orchuddio'u cnawd rhag ofn i bob dyn yn y cyffuniau ei threisio yn y fan a'r lle, mae'r gwaharddiad yma'n beryglus o wrth-gynhyrchiol a thwp.

Dyma'r peth gorau rwyf wedi'i ddarllen am y pwnc, gyda llaw.

04/08/2016

Ynghylch pwyntio bys

Darllenais So You've Been Publicly Shamed gan Jon Ronson yn ddiweddar. Mae'n sôn am bobl sydd wedi cael eu cywilyddio'n gyhoeddus oherwydd rhywbeth maent wedi'i ddweud neu ei wneud, yn gam neu'n gymwys. Mae'r we, a'r cyfryngau cymdeithasol yn enwedig, wedi hwyluso ein gallu i bwyntio bys, ac mae'n hawdd i feirniadaeth ysgafn droi'n pile-on blin o fewn dim o dro. Un o'r enghreifftiau a drafodir yw Justine Sacco, a bostiodd jôc 'eironig' (neu hynod hiliol) cyn i'w hawyren ddechrau am Cape Town. Erbyn iddi lanio, roedd hi'n elyn pennaf ar Twitter ac fe gafodd fraw ei bywyd wrth droi ei ffôn yn ôl ymlaen. Mae'r llyfr yn ddiddorol, a'n ein gorfodi i gofio bod person go iawn ar yr ochr arall. Mae'r wers honno'n bwysig, hyd yn oed os ydynt wedi dweud rhywbeth gwirioneddol erchyll.

Efallai y dylem gadw hyn mewn cof wrth ystyried y stori ddiweddaraf i gorddi'r Gymry Gymraeg, sef bod ymchwilydd i BBC Radio 5 Live wedi gwneud ymholiadau ar Twitter yn chwilio am gyfranwyr, gan ddweud yn benodol ei bod yn chwilio yn benodol am rywun 'to talk about why the Welsh language should die'. Aeth ati'n arbennig i wahodd dau ddyn sydd wedi gwneud sylwadau hynod ymfflamychol a thwp am yr iaith yn y gorffennol agos. Roedd ei dewis o eiriau'n syfrdanol o drwsgl a hyll.

Nawr, rwyf am rannu cyfrinach. Ers dechrau'r flwyddyn, rwyf wedi bod yn rhedeg cyfrif Twitter o'r enw Take That, Welsh. Y bwriad yw ail-drydar sylwadau dwl neu ddiflas am yr iaith Gymraeg. Nid mynd i ddadlau â'r bobl hyn yw'r nod; dim ond rhoi proc bach cynnil a gwneud y pwynt nad yw eu jôcs neu fyfyrdodau yn wreiddiol na'n ddiddorol o gwbl mewn gwirionedd. Beth bynnag, Take That, Welsh ail-drydarodd yr ymholiad uchod (ddiwrnod a hanner wedi iddio gael ei bostio), ac fe ffrwydrodd y Twitter Cymraeg bron yn syth. Er ei bod yn debygol y byddai rhywun arall wedi sylwi ar y neges yn hwyr neu'n hwyrach (mae'n rhyfeddol o hawdd dod o hyd i'r deunydd crai ar gyfer y cyfrif), rwyf felly'n teimlo peth cyfrifoldeb am y ffaith bod hyn wedi troi'n stori newyddion (gan ennyn ymateb y Comisiynydd, gwleidyddion a gwefan y Daily Mail). Mae gennyf deimladau cymysg am yr ymateb a gafwyd.

Nid yw'r ymchwilydd wedi dweud unrhyw beth o gwbl ers i'r sylw fynd yn feiral, ond buaswn yn dychmygu ei bod wedi cael braw gan ei bod wedi dileu'r trydariadau erbyn hyn. Er bod yr hyn a ddywedodd yn ymfflamychol, rwy'n gyndyn i'w beio hi'n unigol. Symptom o broblem sefydliadol a strwythurol yw beth ddigwyddodd mewn gwirionedd: cyfuniad o anwybodaeth lwyr am y Gymraeg a'i siaradwyr, a dyhead golygyddol i gynnwys safbwyntiau mor eithafol â phosibl er mwyn denu sylw. Mae'r rhan fwyaf o'r ymatebion rwyf wedi'i gweld yn beio'r BBC fel corfforaeth, sy'n deg yn yr achos yma, ond mae ambell un wedi mynd ar ôl yr ymchwilydd yn benodol, sy'n anffodus. Gwnaed cwyn i'r heddlu, hyd yn oed, sy'n hollol wirion.

Fel cyfrwng, mae Twitter yn tueddu i annog pile-ons ar adegau fel hyn. Mae unigolion yn gweld yr hyn a ddywedwyd, a'n teimlo'r angen i leisio'u barn. Wrth gwrs, os oes cannoedd (neu filoedd, hyd yn oed) o unigolion yn gwneud hynny, gall fod yn brofiad anghynnes iawn i'r sawl sydd o dan y lach, hyd yn oed os nad dyna fwriad y rhan fwyaf o'r beirniaid.

Mae'r mater yma'n ddyrys. Roedd y trydariad yn annerbyniol, felly ni ddylid fod wedi'i anwybyddu. Mae'n syrffedus eithriadol gorfod cyfiawnhau ein bodolaeth byth a beunydd. Nid yw'n help chwaith bod cynifer ohonom yn teimlo o dan warchae ers y stori ffug wirion am yr Orsedd a'n tîm pêl-droed y penwythnos diwethaf. Ond mae angen ystyried pwy yw'r person sy'n gyfrifol am ein gwylltio. Ni ddylid ymateb yn yr un modd i sylw gan ymchwilydd ag i sylw gan berson o statws uwch. Mae hefyd yn wahanol os yw'r person yn pigo ffrae neu'n bod yn ymosodol. Byddaf weithiau'n gweud hwyl am ben creadyddion ffwndamentalaidd, er enghraifft, sydd mor hyderus ac awyddus i herio er gwaethaf eu hanwybodaeth lwyr am theori esblygiadol. Ond dim ond gwneud ei swydd (a dilyn cyfarwyddiadau ei rheolwyr, yn ôl pob tebyg) oedd yr ymchwilydd.

Gyda llaw, fe ddarlledwyd yr eitem yn gynharach heddiw. Roedd yn sgwrs adeiladol a diddorol yn y diwedd, heb gyfraniad gan eithafwyr (roedd yno ddyn o'r Alban yn anhapus â'r syniad o wario rhyw lawer o arian cyhoeddus ar ieithoedd lleiafrifol, ond heb fod yn rhy ddwl am y peth). Efallai bod hyn yn dangos bod yr awydd i chwilio pob twll a chornel i ganfod y pobl mwyaf eithafol posibl yn wrth-gynhyrchiol, a bod hynny'n wers ychwanegol a ddysgwyd yn sgil yr helynt hwn.

28/07/2016

Pleidlais brotest

Mae mis a mwy wedi bod bellach ers y refferendwm, ac rwy'n dal i grafu pen ynghylch y bobl hynny a bleidleisiodd dros Brydain i adael yr Undeb Ewropeaidd ond yn y gobaith na fyddai'n digwydd. Yn y dyddiau wedi'r refferendwm, cafwyd llawer iawn o sôn am bobl yn difaru eu pleidlais yn syth, ac fe gafwyd erthyglau fel hon gan ambell un.

Nid ail-bobi'r dadleuon ar y ddwy ochr yw'r bwriad fan hyn. Er fy mod yn credu bod y canlyniad yn drychineb, rwy'n fodlon derbyn bod nifer anferth o'r bobl bleidleisiodd i adael wedi gwneud hynny ag arddeliad, a'u bod yn hapus â'r canlyniad. Rwy'n anghytuno'n chwyrn, ac rwy'n credu eu bod wedi pleidleisio ar sail celwyddau, ond maent i weld yn hapus felly llongyfarchiadau iddynt am wn i. Ond roedd fy nicter tuag at bobl fel awdur yr erthygl uchod yn chwyrn, ac nid yw'r dicter hwnnw wedi pylu o gwbl yn ystod y mis. Os rywbeth, mae wedi gwaethygu. Mae hi'n chwilio am ein cydymdeimlad, ond dim ond casineb sydd gennyf o hyd.

Mae dymuno rhoi 'cic i'r sefydliad' yn un peth. Gall fod yn opsiwn teg, pan mae yna ddewis amgen yr ydych yn digwydd ei hoffi, neu o leiaf yn gallu dygymod ag ef. Ond ni allaf fyth ddeall y dyhead i bleidleisio dros rywbeth sydd mewn gwirionedd yn wrthun i chi. Mae fel plentyn, sydd wedi pwdu â'i mam, yn penderfynu llosgi'r tŷ i gyd lawr a hithau'i hun y tu mewn. Refferendwm syml cenedlaethol a gafwyd ym Mehefin, ac roedd yn hysbys ei fod yn debygol o fod yn agos. Roedd pleidleisio dros yr union opsiwn nad oeddech yn dymuno'i weld yn anhygoel o anghyfrifol a thwp. Gyda phob difrifoldeb, rwy'n methu'n lân â deall y peth. Ac rwyf wedi trio.

Mae fersiwn debyg i'w gweld yn America ar hyn o bryd. Er i Bernie Sanders gydnabod mai Hillary Clinton sydd wedi cipio enwebiad arlywyddol y Democratiaid, a datgan ei fod am ei chefnogi, mae rhai o'i gefnogwyr pennaf yn mynnu na fyddent yn ei efelychu. 'Bernie or bust'. Bydd rhai yn troi at y Gwyrddion (sy'n rhedeg ymgyrch syfrdanol o dwp), ond mae'n ddychrynllyd faint sy'n dweud yn agored y byddent yn cefnogi Donald Trump cyn Clinton. Mae hyn fel mynd allan am fwyd, sylweddoli nad yw eich hoff bryd ar gael rhagor, ac ymateb trwy saethu'ch hun yn eich llygad. Fel un oedd yn cefnogi ymgyrch Sanders, a'n ddigon llugoer tuag at Clinton, rwy'n gegrwth bod cynifer o'i gefnogwyr yn fodlon dweud yn gyhoeddus y byddai'n well ganddynt gefnogi ffasgydd go iawn os nad yw eu hoff ddewis ar gael mwyach. Mae'r peth yn pathetig, ac, yn llythrennol, yn berygl bywyd. Rhaid iddynt gallio.

14/06/2016

Cyflafan Orlando

Dyma ffaith syfrdanol: dros y penwythnos yn America, bu chwech achos gwahanol o saethu torfol. Un o'r rhain oedd y gwaethaf yn hanes y wlad; mae cadarnhad bod 49 wedi'u lladd mewn clwb nos yn Orlando sy'n boblogaidd â phobl hoyw. Dyma'r gyflafan waethaf yn erbyn hoywon yn y gorllewin ers yr Holocost.

Americanwr oedd y llofrudd, yn enedigol o Efrog Newydd, ond mae ei rieni o Affganistan. Mae'n debyg bod Omar Mateen wedi ffieiddio o weld dau ddyn yn cusanu, ac wedi mynd ati'n benodol i dargedu'r clwb hwn. Fe ddatganodd ei gefnogaeth i'r Wladwriaeth Islamaidd, ac er ei bod yn annhebygol bod y grŵp hwnnw wedi chwarae rhan yn y cynllunio, roeddent yn berffaith hapus i dderbyn y 'clod'. Unwaith y daeth i'r amlwg bod modd beio'r cyfan ar islam, roedd ymateb ceidwadwyr y wlad mor anochel ag y buasech wedi tybio.

Byddai ychydig o gyd-destun yn ddefnyddiol fan hyn. Bu ymosodiad erchyll ar Ysgol Sandy Hook yng Nghonnecticut ar Ragfyr 14, 2012, a lladdwyd 27. Roedd 20 ohonynt yn blant chwech a saith oed. Y gyflafan yn Orlando oedd y 998fed achos o saethu torfol ers hynny. Mae hynny'n cyfateb i bron un bob dydd, tros gyfnod o dair blynedd a hanner. Er y sgrechian gan geidwadwyr bod 'islamiaeth radical' yn bygwth y weriniaeth, dim ond tri o'r ymosodiadau hyn a gyflawnyd gan fwslemiaid eithafol. Wrth gwrs mae terfysgaeth islamaidd yn broblem (fel rwyf wedi'i drafod droeon), ond mae'n berffaith amlwg i bawb synhwyrol bod perthynas rhwng y rhestr anferth yma o achosion o saethu (sy'n hollol unigryw yn y byd gorllewinol) ac obsesiwn Americanwyr â gynnau. Er bod Mateen eisoes wedi dod i sylw'r gwasanaethau cudd yn y gorffennol, bu modd iddo brynu assault rifle AR-15 yn gwbl gyfreithlon. Arf ar gyfer maes rhyfel yw hwnnw; nid oes rheswm o fath yn y byd i'r fath beth fod ar gael i unigolion preifat.

Cri ceidwadwyr yw bod angen cadw Americanwyr yn saff. Y ffordd amlwg o wneud hynny yw newid y polisi gynnau, ond mae hynny'n wrthun iddynt. Yn anffodus, o gofio na newidiodd unrhyw beth yn dilyn y golygfeydd arswydus o Sandy Hook, nid oes llawer o obaith y bydd pethau'n wahanol y tro hwn chwaith. Mynnir na ddylid 'politiceiddio' digwyddiadau fel hyn. 'Nid nawr yw'r amser' i drafod y broblem gynnau, meddent. Lol llwyr yw hynny: dyma'r union amser i siarad am y peth a gweithredu. Os nad nawr, pryd? Esgus i aros i'r mater fynd yn angof a llithro oddi ar yr agenda yw dweud na ddylid trafod newid polisi fel ymateb uniongyrchol i'r fath ymosodiadau.

Llawer gwell gan y Gweriniaethwyr yw eistedd ar eu dwylo a gwneud dim ond cynnig eu 'meddyliau a'u gweddïau'. Dyna un o'm cas ymadroddion. Mae'n waeth nag ofer, a'n cymryd lle ateb go iawn. Mae gan aelodau'r Gyngres y gallu i rwystro ymosodiadau fel hyn trwy gyflwyno deddfau. Nid yw'r malu cachu diog a gwag yna'n helpu unrhyw un. Yn wir, mae hyd yn oed yn fwy rhagrithiol na'r arfer yn yr achos hwn, gan fod polisïau'r Gweriniaethwyr tuag at bobl hoyw'n llawn casineb hyll. Cafwyd y datganiad hwn gan Ted Cruz, er enghraifft, y dyn a ddaeth yn ail i Trump yn ras ar gyfer enwebiad arlywyddol y blaid eleni. Dywedodd:
If you’re a Democratic politician and you really want to stand for LGBT, show real courage and stand up against the vicious ideology that has targeted our fellow Americans for murder.
Mae'r rhagrith yn codi cyfog. Nid oes gan Cruz unrhyw hawl i'r tir uchel moesol ar fater hawliau pobl LHDT, gan fod poeri casineb tuag atynt wedi bod yn sail i'w holl yrfa wleidyddol. Yn wir, fe rannodd lwyfan â Christion eithafol o'r enw Kevin Swanson sy'n dweud yn blaen y dylid dïenyddio pobl hoyw. Pan mae ymgeiswyr arlywyddol yn cofleidio rhywun felly, pa ryfedd bod rhywun yn mynd i geisio rhoi'r syniadau ar waith? Gan fod Cruz wedi gwrthod sawl cyfle i gondemnio Swanson, dylai fod yn onest a chymeradwyo Mateen.

Yr unig reswm mae ceidwadwyr y Gweriniaethwyr wedi cynhyrfu am y gyflafan hon yw mai mwslem oedd yn gyfrifol. Yn y cyfamser, ar yr un diwrnod, arestwyd dyn yn Los Angeles oedd ar ei ffordd i ymosod ar ddigwyddiad LA Pride. Roedd ganddo lond car o arfau a ffrwydron. Dyn gwyn o'r enw James Howell oedd hwnnw, a Christion yn ôl pob tebyg. Rhagfarn a chasineb yn erbyn pobl hoyw yw'r broblem fan hyn. Dylid canolbwyntio ar y dioddefwyr. Nid yw union ffydd y sawl sy'n eu targedu'n arbennig o bwysig; ffwndamentaliaid treisgar a rhagfarnllyd yw'r gelyn, beth bynnag eu hunion ddaliadau crefyddol. Mae'n anodd dweud y gwahaniaeth rhyngddynt yn y pen draw. Os yw'r Gweriniaethwyr o ddifrif am wrthwynebu'r Wladwriaeth Islamaidd, dylent gofleidio ac arddel hawliau pobl LHDT. Y gwir yw eu bod yn debycach i'w gelynion honedig nag y maent yn barod i'w gydnabod.

Diweddariad 14/6/16 18:25

Mae awgrymiadau erbyn hyn bod Mateen wedi mynychu'r clwb yn rheolaidd. Hyd yn oed os yw'n wir ei fod yn hoyw ei hun, ac mai hunan-gasineb neu rwystredigaeth ynghylch ei fethiannau rhamantaidd oedd ei gymhelliad, ni fyddai hynny'n newid unrhyw beth. Byddai'r ymosodiad yr un mor homoffobig. Fel yn achos Elliot Rodger, y misogynydd ifanc a benderfynodd bod ei anallu i ddarbwyllo'r un ferch i fod yn gariad iddo'n reswm da i saethu chwech o'i gyd-fyfyrwyr yn farw a chlwyfo 13 arall, y dybiaeth yw bod ganddynt hawl ddwyfol i gael mynediant i gyrff pobl eraill. Fel mae sawl un wedi nodi, symptom o machismo gwenwynig yw'r agwedd yma. Yr un machismo sy'n clodfori gynnau. Mae'r cyfuniad yn berygl bywyd, a menywod a lleiafrifoedd gorthrymedig sy'n dioddef waethaf.

11/06/2016

Dylai Clinton ddewis Elizabeth Warren fel dirprwy

Er mai Bernie Sanders yr oeddwn i'n ei gefnogi, mae'n gyffrous bod un o ddwy brif blaid America wedi dewis menyw fel ei hymgeisydd arlywyddol am y tro cyntaf yn hanes y wlad. Yn anochel, mae'r dyfalu wedi dechrau ynghylch ei dewis ar gyfer y dirprwy-arlywyddiaeth. Rwy'n credu bod y dewis gorau'n amlwg: Elizabeth Warren, seneddwraig Massachusetts ac un o wleidyddion gorau'r wlad. Mae ei haraith ddiweddar yn y fideo isod yn arbennig, lle mae'n ymosod yn chwyrn ar Donald Trump, y ffasgydd oren sydd wedi llwyddo i gipio enwebiad y Gweriniaethwyr:


Yr hyn sy'n dda am yr araith yna yw ei bod yn pwysleisio pwynt nad oes digon o bobl yn ei wneud: nid oes cymaint â hynny o wahaniaeth rhwng Trump a gweddill ei blaid mewn gwirionedd. Plaid hiliol a misogynistaidd yw'r Gweriniaethwyr; maent fel arfer yn llwyddo i fod yn fwy cynnil am y peth o lawer nag y mae Trump, dyna i gyd. Nid yr hyn a ddywed sy'n eu poeni, ond y ffordd amrwd mae'n eu dweud. Mae Trump wedi achosi'r mwgwd i lithro, ac mae Warren yn wych wrth ddangos nad yw condemniadau llipa Gweriniaethwyr eraill yn ddidwyll.

Er ei bod o anian debyg i Sanders, o asgell chwith boblyddol y blaid, mae Warren bellach wedi datgan ei chefnogaeth i Clinton. Byddai ei chynnwys ar y 'tocyn' yn fodd o ail-uno'r blaid, wedi i'r ras ar gyfer yr enwebiad droi'n chwerw ar brydiau. Byddai'n gallu denu llawer o gefnogwyr Sanders, sydd efallai wedi pwdu braidd ar hyn o bryd. Mae Clinton yn ymgeisydd digon ceidwadol wedi'r cyfan, a byddai'n dda cael rhywun fel Warren i barhau â'r gwaith, a ddechreuwyd gan Sanders, o'i gorfodi i symud yn nes i'r chwith.

Rhaid cyfaddef, mae yna ran fawr ohonof yn hoff iawn o'r syniad o weld y fenyw gyntaf i ennill yr enwebiad yn dewis menyw arall fel dirpryw. Pam lai, wedi'r cyfan? Yn fwy na hynny, yn fy marn i, byddai'n ddewis strategol arbennig o graff eleni. Mae Donald Trump eisoes wedi dangos nad yw'n gallu ymdopi â chael ei herio gan fenywod. Byddai pum mis o gael ei golbio'n ddi-baid gan ddwy ohonynt yn sicr o ennyn mwy fyth o sylwadau hyll ganddo, gan niweidio eto fyth yr ychydig obaith sydd ganddo o ennill yr etholiad ym mis Tachwedd. Fel yn y fideo uchod, byddai Warren yn gallu gwneud y gwaith o roi Trump yn ei le. Byddai'n golygu ymgyrch etholiadol swreal a digalon, ond byddai'r fuddugoliaeth yn y pen draw gymaint â hynny'n felysach o'r herwydd.

Y cwestiwn yw: a fyddai Warren ei hun eisiau'r swydd? Mae hi wedi cael dylanwad aruthrol yn y Senedd ers cael ei hethol yn 2013, ac rwy'n cydymdeimlo â'r awgrym bod modd iddi gyflawni mwy yn y siambr honno nag fel dirprwy-arlywydd. Mae'n amheus faint o rym sydd gan ddirprwy-arlywyddion mewn gwirionedd; rôl symbolaidd ydyw i raddau helaeth. Diau mai prif resymau'r rhan fwyaf o ddirprwy-arlywyddion iddynt dderbyn y cynnig yw ei fod yn blatfform da i ymgyrchu ar gyfer y brif swydd wedi i ddau dymor y bós ddirwyn i ben (er nad yw hynny wedi digwydd ers i George HW Bush olynu Reagan ym 1988). Ond petai Clinton yn ennill dau dymor, byddai'n arlywydd nes 2024. Byddai cael Democrat yn y Tŷ Gwyn am 16 blynedd yn olynol yn gamp anarferol, ond mae hirach na hynny'n teimlo bron yn amhosibl (gan gymryd mai eithriad yw penderfyniad y Gweriniaethwyr eleni i ddewis yr ymgeisydd gwaethaf posibl).

Mae'n siwr byddai'n benderfyniad anodd iddi petai'n cael y cynnig, ond rwy'n hyderus y byddai'n gam buddiol. Hyd yn oed os nad yw'r swydd yn golygu grym uniongyrchol, mae'n wleidydd craff a byddai'n gallu defnyddio'i dylanwad i osod diwygio'r economi er budd pobl gyffredin yn gadarn ar yr agenda. Bonws hyfryd fyddai'r olwg ar wyneb Trump ar fore'r 9fed o Dachwedd, wedi iddo dderbyn ei gweir haeddiannol.

04/06/2016

Y broblem gyda Duw Yw'r Broblem

Mae Duw Yw'r Broblem yn gyfrol od. Yn anffodus, roedd f'argraffiadau ar ôl ei gorffen yn debyg iawn i'r hyn a ddywedais yn y blogiad blaenorol, pan yr oeddwn chwarter ffordd drwodd.  Roeddwn yn cydweld yn llawen â rhesymau'r awduron dros ymwrthod â'r cysyniadau traddodiadol o dduw, ac os rywbeth mae Cynog Dafis yn mynd ymhellach o lawer nag yr oeddwn wedi'i ddisgwyl. Eto i gyd (er nad yw hyn yn syndod, efallai) nid yw'r ymgais i esbonio pam eu bod yn parhau i alw'u hunain yn Gristnogion yn foddhaol o gwbl.

Rhagymadrodd gweddol fyr yw cyfraniad Aled Jones Williams, a'i brif neges yw ei fod yn ystyried 'Duw' yn ferf yn hytrach nag fel enw neu wrthrych. Rwy'n canfod fy hun yn cytuno ag adolygiad y Parchedig Gwynn ap Gwilym (o bawb) yn y rhifyn cyfredol o Barn, lle mae'n galw hyn yn 'gawl eildwym o hen syniadau'. Yn fy marn i, fflwff ffug-ddwys yw'r rhan yma (er fy mod yn hynod hoff o nofelau'r awdur).

Cyfraniad Cynog Dafis yw mwyafrif helaeth y llyfr, ac mae llawer ohono'n ddiddorol. Dro ar ôl tro, wrth i Dafis gyflwyno syniadau diwinyddion fel John Houghton neu Richard Swinburne neu Dewi Z Phillips, roeddwn yn pigo'r tyllau yn y dadleuon wrth ddarllen, eisoes yn hanner-llunio fy mlogiad nesaf yn fy mhen (mae dadleuon Swinburne yn enwedig yn hollol frawychus). Yna, o droi'r dudalen, dyna ganfod bod Dafis ei hun yn mynd yn ei flaen i egluro'r union wallau hynny, gan wneud fy ngwaith drostof. Roeddwn yn cytuno ag ef yn amlach na pheidio, ac roeddwn hyd yn oed yn lled fodlon â'i ymdriniaeth â'r 'anffyddwyr newydd', er fy mod wrth reswm yn anghytuno mewn rhai mannau.

Erbyn i'r gyfrol dynnu at ei therfyn, mae crefydd a Christnogaeth wedi'u datgymalu'n ddigon trylwyr. Yn wir, buaswn yn hapus iawn i fod wedi ysgrifennu'r geiriau canlynol fy hun:
Yr hyn a agorai'r drws i drafodaeth eglur fyddai cydnabod, yn blwmp ac yn blaen, nad oes unrhyw reswm i gredu bod y fath beth yn bod â'r Goruwchnaturiol, mai ffrwyth y dychymyg creadigol yw crefyddac mai creadigaeth Dyn yw Duw. (t. 163)
Rhwystredigaeth felly oedd darllen y paragraff dilynol:
Nid amharchu'r syniad, fel y mae'r 'atheistiaid newydd' yn ei wneud, fyddai hynny. Duw yw un o greadigaethau gwychaf diwylliant dyn, arwydd o aruthredd ei gyrhaeddiad, nid o'i anaeddfedrwydd a'i gamddealltwriaeth. Bydd parchu, rhyfeddu at a myfyrio ar blygion anchwiliadwy y cysyniad gogoneddus yma ar gael i ni o hyd i gyfoethogi defod a defosiwn. Mi allwn ddal i ymateb i odidowgrwydd salmau'r Iddewon gynt. Mi allwn gael ein hysbrydoli eto gan emynyddiaeth y traddodiad efengylaidd Cymraeg. Mi allwn yn wir anghofio'n hanghrediniaeth, ei ohirio'n wirfoddol, dros dro. Ond rhan annatod o fod yn driw i ysbryd ein hoes ni, parhad o Oes y Goleuo, fydd ein hatgoffa ni'n hunain yn gyson mai dyna'n union yr ydyn ni'n ei wneud' (t.163-4)
Mor agos!

Nid wyf yn siwr pam mae Dafis yn credu bod arddel anffyddiaeth yn golygu nad oes modd gwerthfawrogi rhannau o'r Beibl fel llenyddiaeth, neu emynau fel darnau o gelfyddyd. Mae Dawkins ei hun wedi dweud droeon ei fod yn hoffi canu emynau, ac (cadwch hyn yn dawel) mae gen innau hefyd ambell ffefryn. Nid oes angen anghofio'n hanghrediniaeth am eiliad er mwyn gwneud hynny, ac mae'r awgrym i'r gwrthwyneb yn rhyfedd.

Mae'n drawiadol nad oes ymdrech i gyfiawnhau'r honiad mai Duw yw un o 'greadigaethau gwychaf diwylliant dyn', yn enwedig gan fod Dafis ei hun newydd dreulio 130 tudalen yn esbonio pam nad yw'r syniad yn gwneud synnwyr o gwbl. Ceisio'i chael hi'r ddwy ffordd yw hyn, rwy'n amau. Dywed ei fod yn arddel rhyw fath o ddyneiddiaeth grefyddol, gyda 'lle allweddol' i'r 'mythos Cristnogol' (t.169), ond unwaith eto dyma ganfod fy hun yn dyfynnu beirniadaeth Gwynn ap Gwilym: 'Anwybyddir y cwestiynau sy'n codi wedyn, sef os nad yw Iesu'n Dduw, pa awdurdod sydd i'w ddysgeidiaeth mwy nag i ddysgeidiaeth unrhyw fod meidrol arall? Ac o'i amddifadu o wyrth ei ymgnawdoliad, ac yn arbennig ei atgyfodiad, pa ystyr sydd i'w farwolaeth ar y groes?' Yr elfennau hynny yw holl sail y 'mythos Cristnogol'; hebddynt, rhaid i'r gweddill i gyd syrthio.

Os yw popeth am grefydd yn gelwydd, beth yw pwrpas glynu ati? Mae Dafis yn 'gweld cysyniad y dwyfol nid yn unig fel rhan o ymdrech dyn i ddod o hyd i gysur ac ystyr ond hefyd fel ffordd iddo ymgyrraedd at ymwybod a safonau uwch, i drosgynnu cyfyngiadau ei natur e ei hun' (t.167). A dyna'n amlwg lle mae'n fy ngholli'n llwyr. Rwy'n anghytuno bod crefydd yn cynnig cysur beth bynnag, hyd yn oed ar ei thelerau ei hun. Ond gan fod Dafis yn cytuno nad yw crefydd yn adlewyrchu realiti, o ble yn y byd y daw'r cysur yma (heb sôn am yr 'ystyr'!)? Mae'r cysur yn ddibynnol ar wirionedd yr athrawiaeth. Os yw'r athrawiaeth yn anghywir, nid oes sail i'r cysur chwaith. Mae hyn yn chwerthinllyd o amlwg. Ymddengys mai agwedd Dafis fan hyn yw beth y geilw Daniel Dennett yn 'belief in belief': y syniad bod crefydd yn 'beth da', gan fod ei hangen ar bobl eraill, hyd yn oed os nad yw'n gallu iselhau ei hun i gredu'r stwff ei hun. Mae'n agwedd eithaf nawddoglyd, a bod yn onest.

Yn union fel nad oes angen crefydd er mwyn teimlo rhyfeddod, neu gariad, neu garedigrwydd, nid oes ei hangen er mwyn 'ymgyrraedd at safonau uwch' chwaith. Rwy'n benderfynol o chwalu'r syniad anghynnes bod gan grefydd fonopoli ar y pethau hyn. Ar ôl mynd i'r drafferth o chwalu'r pileri sy'n cadw crefydd i fyny, mae'n rhwystredig bod Dafis yn mynnu ceisio gosod y piler ffug hwn yn eu lle. Dyma sy'n difetha'i thesis yn llwyr. Mae'n debyg mai rhesymau emosiynol sy'n gyfrifol am ei gyndynrwydd i gymryd y cam olaf amlwg a chofleidio anffyddiaeth, ac mae hynny'n biti.

03/05/2016

Gwrth-semitiaeth a'r chwith

Mae'n hen bryd i ni gydnabod a datrys problem ddifrifol, sef bod gan lawer gormod o bobl y chwith wleidyddol obsesiwn annifyr gydag Iddewon. Wrth gwrs, mae rhagfarn yn erbyn Iddewon yn hen stori, ac mae'r traddodiad yn parhau ymysg y dde eithafol hefyd. Ond y gwir yw bod llawer ar y chwith, er yn brolio'u hatgasedd tuag at hiliaeth, yn euog o'r un peth, hyd yn oed os nad ydynt yn sylweddoli hynny.

Mewn gwirionedd, mae hyn wedi bod yn berwi o dan yr wyneb ers talwm. Fe ffrwydrodd dros y dyddiau diwethaf, fodd bynnag, ar ôl i hen sylwadau gan yr aelod seneddol Llafur, Naz Shah, ddod i'r amlwg, ac ar ôl i Ken Livingstone waethygu pethau ymhellach wrth geisio'i hamddiffyn. Disgyblwyd mwy o wleidyddion o'r blaid heddiw wedi i hen sylwadau o'u heiddo hwythau ddod i sylw'r wasg. Ni fyddai'n syndod os oes mwy i ddod. Y canlyniad rhyfeddol yw mai stori fawr wleidyddol y foment, yn 2016, a hithau'n wythnos etholiadau pwysig, yw gwrth-semitiaeth o fewn prif blaid y chwith ym Mhrydain. Yn hytrach na thrafod y gwasanaeth iechyd ac addysg, rydym yn canfod ein hunain yn siarad am Hitler, cytundeb Haavara 1933, a Seionaeth. Fel rhywun sy'n gosod ei hun yn sicr iawn ar begwn chwith y sbectrwm, rwyf wedi cael llond bol.

Rwyf wedi esbonio fy safbwynt ynghylch Israel a Phalesteina o'r blaen. Yn syml iawn, rwy'n cytuno'n llwyr bod llawer o bolisïau llywodraeth Israel yn anfaddeuol, tra'n cydnabod bod Hamas yn fudiad adweithiol a threisgar sy'n gwneud y sefyllfa'n amhosibl. Dyna'r cyfan sydd angen ei ddweud am y pwnc, oherwydd dylem fod yn gofyn cwestiwn pwysicach: pam siarad am Israel o gwbl fan hyn?

Yr ymateb diflas i ffrae Livingstone gan gymaint o'i gefnogwyr oedd bod ei sylwadau'n ffeithiol wir. Na: nac oeddent. Ond y drwg, rwy'n credu, yw bod mynd i ddadl fanwl ynghylch union fwriad a chyd-destun hanesyddol cytundeb Haavara ac ati'n methu'r pwynt yn llwyr. Hyd yn oed petai sylwadau Livingstone yn berffaith wir, buasent yn dal i fod yn wrth-semitig, a buasai'r dyn yr un mor hiliol am eu dweud. Nid cywirdeb ei fersiwn o hanes sy'n berthnasol, ond yn hytrach y ffaith iddo benderfynu ymateb i sylw dwl rhywun arall am Israel trwy sôn am Hitler o gwbl. Nid oedd gan y Führer unrhyw beth i'w wneud â'r mater o dan sylw. Mae'r ffaith mai malu awyr am hwnnw oedd greddf Livingstone yn hen ddigon o dystiolaeth i'w alw'n dwpsyn hiliol, heb fod angen ffonio hanesydd. Dylid cofio hefyd bod ganddo record hir o ddweud pethau dwl am Iddewon. Nid un sylw unigol yw'r drwg, felly, ond y ffaith mai dyma'r diweddaraf yn unig. Mae'n dipyn o obsesiwn ganddo.

Wrth gwrs ei bod yn wir bod y label 'gwrth-semitiaeth' yn aml cael ei ddefnyddio i bardduo a thawelu beirniadaeth deg o lywodraeth Israel. Ond nid dyna ddigwyddodd yn yr achos yma. Mae Ken Livingstone wedi cael ei gyhuddo o fod yn wrth-semitydd oherwydd ei fod, mewn gwirionedd, yn hilgi gwrth-semitig. Rwy'n amheus iawn o unrhyw un sy'n cael trafferth deall hynny, ac o unrhyw un sy'n gwadu bodolaeth y broblem yn ehangach.