10/03/2014

"Gwyrthiau" meddygol unwaith eto

Mae'r BBC wedi rhoi sylw heddiw i bobl od sy'n credu bod modd gwella iechyd cleifion trwy weddïo. Mae'r rhaglen Radio 4 (sef sail yr erthygl) ar gael fan hyn (mae ar gael am wythnos).

Rwyf wedi dweud tipyn am lol fel hyn o'r blaen, ac nid wyf am ail-adrodd yr hyn a ddywedais bryd hynny. Ond roedd rhai o'r bobl sy'n siarad ar y rhaglen uchod yn mynd hyd yn oed ymhellach na'r arfer, gan fynnu bod eu gweddïau'n gallu codi'r meirw'n fyw. Yn naturiol, nid oes ganddynt dystiolaeth o gwbl; maent yn disgwyl i ni dderbyn eu gair. Iawn, ok: er lles dadl, beth am wneud hynny?

Hyd yn oed petai'r fath beth yn wir, beth fyddai hynny'n ei ddweud am dduw y bobl yma? Mae'r syniad bod y bod mawr yn meddu ar y gallu i atgyfodi'r meirw (neu, yn wir, i beidio'u lladd yn y lle cyntaf), ond yn gwrthod gwneud hynny oni bai bod person arall yn erfyn arno'n ddigonol, yn anhygoel o frawychus. Ai dyma'r duw sydd i fod yn enwog am ei gariad anferth tuag atom?  Yn chwarae gêm ddychrynllyd, fel plentyn bach gyda chwyddwydr a phelydrau'r haul a ninnau fel y morgrug?

Petawn yn derbyn y bobl yma ar eu gair, mae'r goblygiadau'n hyll ar y naw. Dyma reswm arall eto fyth i fod yn ddiolchgar nad yw'r anghenfil seicopathig yn y nen yn bodoli yn y byd go iawn.

Beth yn union yw crefydd?

Beth yn union yw "crefydd"? Nid yw'r diffiniad mor syml ag y mae'n edrych ar yr olwg gyntaf, sydd efallai'n beth od i awdur blog o'r enw Anffyddiaeth ei ddweud. Nid yw "ffydd mewn rhyw fath o dduw" yn gwneud y tro o gwbl, er enghraifft, gan fod yna rai crefyddau (fel Bwdhaeth neu seientoleg) nad ydynt yn cynnwys duwiau. 

Mae angen osgoi seilio'r diffiniad ar strwythur swyddogol hefyd, gan fod modd bod yn grefyddol heb addoli mewn sefydliad ffurfiol fel eglwys. Mae rhai Cristnogion yn mynnu nad ydynt yn grefyddol. Eu hesboniad fel arfer yw mai mwynhau perthynas bersonol â Iesu Grist a wnânt, nid "dilyn crefydd". Rwy'n tybio mai'r rhesymeg yw eu bod yn canolbwyntio ar ddehongli personol yn hytrach na derbyn gair offeiriaid neu weinidogion fel dogma. Ond er ei bod yn ddadlennol eu bod am ymbellhau oddi wrth y label "crefydd", nid yw'r ymgais yn dal dŵr. Os na ellir defnyddio'r gair "crefyddol" i ddisgrifio rhywun un sy'n credu eu bod wedi cael eu creu gan Dduw, bod Iesu Grist wedi marw dros eu pechodau cyn atgyfodi drachefn, ac sy'n meddwl bod creawdwr y bydysawd yn siarad â hwy, yna nid oes y fath beth â chrefydd.

Gan gadw'r uchod mewn cof,  dyma fy niffiniad i: "casgliad o gredoau neu athrawiaethau sy'n dweud ein bod wedi cael ein creu gan ryw fath o endid neu rym goruwchnaturiol, bod pwrpas ein bywydau'n deillio o hynny, a bod hynny'n golygu bod angen i ni fyw mewn ffordd arbennig".

Rwy'n credu bod y diffiniad yma'n cynnwys Bwdhaeth a seientoleg yn gyfforddus. Nid oes gan Fwdhaeth "stori creu" fel y cyfryw, ac yn ôl y sôn roedd y Bwdha'n gwrthod trafod pethau fel natur y bydysawd. Ond er hynny, ac er nad yw bwdhyddion yn addoli duw fel a wneir yn y rhan fwyaf o grefyddau, mae mytholeg eu crefydd yn sicr yn gyforiog o elfennau goruwchnaturiol. Dywedir bod y Bwdha ei hun wedi'i eni, er enghraifft, wedi i eliffant gwyn ddod lawr o'r nefoedd, cerdded o gwmpas ei fam, Maya, dair gwaith, cyn dringo i mewn i'w chroth ar yr ochr dde (byddai'r ochr chwith wedi bod yn hurt). Mae'r nefoedd ac ail-ymgnawdoliad yn gysyniadau hollol grefyddol hefyd, wrth gwrs. Nid oes unrhyw beth arbennig o unigryw am Fwdhaeth wedi'r cyfan. Crefydd ydyw fel pob un arall, gyda llawer o fotiffau ac ymarferion cyfarwydd.

Mae achos seientoleg fymryn yn fwy dyrys,  yn rhannol gan mai dim ond ym 1952 y'i sefydlwyd. Nid oes duw yma chwaith, ond mae ganddynt eu "stori creu" goruwchnaturiol serch hynny. Mae'n rhy faith (a doniol) i'w hadrodd yma: os am wybod mwy, chwiliwch am Xenu ar Wikipedia. Yn aml, bydd aelodau o'r crefyddau mawrion yn dilorni seientoleg fel cwlt, yn hytrach na derbyn ei bod yn haeddu label crefydd go iawn. Y gwir, wrth gwrs, yw bod modd bod y ddau beth ar yr un pryd. Maent yn galw'u hunain yn "Eglwys Seientoleg" erbyn heddiw (am resymau i'w gwneud â threthiant yn bennaf, mae'n siwr), ac er nad ydynt yn "addoli", mae'r selogion yn treulio llawer o'u hamser yn ceisio gwaredu'u hunain o'r "thetans" rhyfedd yma sy'n bla yn ein cyrff. Mewn gwirionedd, wrth gwrs, nid yw thetans yn bodoli, ac mae modd cyffelybu'r defodau hyn â'r arferiad Cristnogol o geisio puro ein heneidiau. Dyma elfennau crefyddol cyfarwydd unwaith eto.

Y cwestiwn yw: pryd yn union y mae cwlt newydd yn ennill yr hawl i alw'i hun yn "grefydd"? Treigl amser yn unig sydd i gyfrif am y ffaith nad oes unrhyw un yn cwestiynu hynny yn achos Cristnogaeth, islam, iddewiaeth, hindŵaeth, Bwdhaeth ac yn y blaen. Maent wedi ennill eu plwyf dros gyfnod o ganrifoedd lawer. Nid ydym yn gwybod y manylion i gyd am sut yn union y daethant i fodolaeth. Yn achos seientoleg, ar y llaw arall, mae gennym syniad eithaf da sut y bu i Hubbard fynd ati'n fwriadol, 62 yn union o flynyddoedd yn ôl, i ddyfeisio crefydd newydd fel modd o wneud arian. Ond o anghofio hynny am eiliad, mae'n anodd iawn dadlau'n wrthrychol bod seientoleg yn fwy rhyfedd na Christnogaeth, er enghraifft. Yr unig wahaniaeth yw bod Cristnogaeth wedi cael dau fileniwm, trwy gyfrwng rhai biliynau o ymlynwyr, i dreiddio i mewn i'n diwylliant i'r graddau ein bod yn ei ystyried yn "normal". Petai Iesu Grist y Beibl yn fyw heddiw, byddai pawb yn ei ystyried yn od (nid oes prinder ffug-broffwydi yn y byd, wedi'r cyfan). Nid oes rheswm na all rai o gwltiau di-nod a rhyfedd y presennol dyfu, gydag amser, i fod yn grefyddau mawrion parchus yn y dyfodol. Mae mormoniaeth yn enghraifft dda o hynny: fe'i sefydlwyd yn y 1820au gan dwyllwr hollol ddigywilydd, ond mae miliynau lawer yn arddel y ffydd honno erbyn heddiw (mwy am hyn yn fuan). Am y rheswm hwn, mae'r gwahaniaeth rhwng "cwlt" a "chrefydd" yn un ffug a mympwyol. Crefyddau yw'r rhain i gyd, dim ots faint o ddilynwyr maent yn gallu ei hawlio. Boed biliwn a hanner o selogion, neu dri, cynnwys y credoau yn unig sy'n berthnasol.

Ar ben hyn i gyd, mae'n bosibl i ideolegau ymddangosiadol seciwlar (neu hyd yn oed wrth-grefyddol) ymddwyn fel crefydd. Cymerwch Ogledd Corea, er enghraifft. Mae'n wlad gomiwnyddol dotalitaraidd, ac yn swyddogol mae'r wladwriaeth yn arddel anffyddiaeth. Am y rheswm hwnnw, mae rhai'n manteisio ar y cyfle i bardduo anffyddwyr trwy awgrymu mai dyma'r math o system rydym yn deisyfu ei gyflwyno. O graffu ar y lle'n fanylach, fodd bynnag, fe welwch mai'r gwrthwyneb llwyr sy'n wir. Un o hanfodion totalitariaeth yw'r angen i gyfleu'r argraff bod yr arweinwyr yn hollol ddoeth a pherffaith. Fel yr ysgrifenais yn flaenorol, fe welwch bod stori swyddogol Kim Jong Il yn ei bortreadu fel meseia, i bob pwrpas. Am y rheswm hwnnw, mae'n decach dweud bod Gogledd Corea'n wlad theocrataidd. Mae'r elfennau i gyd yno.

Os yw'r uchod i gyd yn enghreifftiau o grefyddau, felly, pryd yn union y mae'r label yn amhriodol? Fe  welwch y gair yn cael ei ddefnyddio fel sarhad mewn rhai cyd-destunau. Fe anwybyddwn, am y tro, y cyhuddiad diflas bod anffyddiaeth yn enghraifft o grefydd; nid dyna sydd gennyf mewn golwg yn hyn o beth. Yn hytrach, sôn ydwyf am, er enghraifft, sosialwyr neu gyfalafwyr. Cyhuddir y marcsydd o bryd i'w gilydd o fod â ffydd grefyddol mewn materoliaeth hanesyddol, a thwf anorfod ymwybyddiaeth y dosbarth gweithiol (hynny yw, mae'r chwyldro wastad ar y gorwel, fel ail-ymgnawdoliad y meseia). Yn yr un modd, dywedir bod y cyfalafwr laissez-faire yn "addoli" llaw anweledig y farchnad rydd.

Er bod modd deall y demtasiwn i bardduo gelynion gwleidyddol fel hyn (mae crefydd yn awgrymu unllygeidiaeth ddeallusol ac yn y blaen), nid wyf yn credu bod y defnydd yn addas yn yr achosion yma. Yn un peth, mae angen tipyn mwy na brwdfrydedd o blaid safbwynt arbennig er mwyn galw'r safbwynt yn grefydd; fel arall, byddai modd galw pob safbwynt o dan haul yn grefydd, a byddai hynny'n anymarferol a dryslyd. Nid yw syniadau gwleidyddol, economaidd neu gymdeithasegol fel hyn yn cynnwys elfennau goruwchnaturiol; mae modd disgrifio mecanwaith damcaniaethol marchnad rydd sydd o fudd i bawb, boed y fath syniad yn wir ai peidio, mewn termau rhesymegol. Yn amlwg, nid yw pob cysyniad haniaethol (ac felly "anweledig") yn enghraifft o grefydd ar waith.

Eto i gyd, ni fyddai'n ormod o syndod petai rhywun yn gallu cynnig enghraifft neu achos sy'n herio neu niwlogi'r diffiniad hwn, a buaswn yn awyddus i'w clywed.

06/03/2014

Ynghylch y cyhuddiad bod anffyddwyr yn negyddol

O bryd i'w gilydd, fe glywch y cyhuddiad bod anffyddwyr yn treulio gormod o amser yn dadlau yn erbyn yr hyn y maent yn anghytuno ag ef, yn hytrach nag o blaid yr hyn y maent yn dymuno'i weld. Mewn geiriau eraill, rydym yn tueddu i fod yn negyddol a beirniadol, yn hytrach na chynnig syniadau amgen adeiladol.

Mae'n wir ac amlwg ein bod yn feirniadol iawn o grefydd. Mae i anffyddiaeth ei hun ddiffiniad negyddol: nid ffydd. Heb bobl crefyddol yn y lle cyntaf, ni fyddai angen y gair. Byddai'n braf byw mewn byd o'r fath, er efallai byddai'r blog hwn braidd yn hesb. Ond oherwydd nad dyna'r sefyllfa sydd ohoni, dyma ni.

Y broblem gyda'r cyhuddiad yw bod y gwahaniaeth rhwng bod yn 'bositif' neu'n 'negyddol' yn un ffug. Yn aml iawn, er mwyn dadlau'n gadarnhaol o blaid un safbwynt, mae'n anorfod bod angen beirniadu safbwyntiau gwrthwynebus. Yn f'achos i, rwyf wedi cyhoeddi maniffesto'r blog hwn yn blaen ar ymyl y dudalen: "O blaid anffyddiaeth, seciwlariaeth, sceptigiaeth, rhyddid mynegiant a hawliau sifil. Yn erbyn crefydd ac ofergoeliaeth, afresymeg, siwdo-wyddoniaeth a rhagfarn." Er mwyn hyrwyddo'r elfennau cyntaf, mae'n anorfod bod angen beirniadu'r rhai yn yr ail ran.

Er enghraifft, rwy'n dadlau'n gyson o blaid hawliau cyfartal i bobl hoyw. Mae'n ffaith bod mwyafrif mawr o'r gwrthwynebiad i hyn yn dod o du carfannau crefyddol. Er mwyn hyrwyddo achos positif o blaid cydraddoldeb, mae'n amhosibl peidio gwynebu a herio'r rhai sy'n anghytuno. Yn yr un modd, rwy'n chwyrn o blaid hawl pob plentyn i dderbyn addysg gall. Ni ellir gwneud hynny heb wrthwynebu, yn chwyrn, yr eithafwyr crefyddol hynny sy'n gwneud eu gorau glas i raffu celwyddau am esblygiad yn yr ystafell ddosbarth. Byddai modd rhestru nifer o enghreifftiau eraill tebyg. Am ba bynnag reswm, crefydd yn aml iawn yw'r gelyn pennaf sy'n sefyll yn erbyn yr hyn rwy'n dadlau o'i blaid.

Mae'r un peth yn wir mewn meysydd eraill. Mae'n amhosibl hyrwyddo achos cenedlaetholdeb Cymreig heb gondemnio cenedlaetholdeb Prydeinig (ond nid Seisnig). Er mwyn dadlau o blaid gwarchod yr amgylchedd, mae'n anorfod bod angen herio'r sawl sy'n gwrthwynebu unrhyw ymdrechion i reoleiddio neu gosbi cwmnïau sy'n llygru. Ym mhob achos fel hyn, nid oes modd gwneud rhan 1 heb ran 2.

I mi, mae anffyddiaeth yn rywbeth cadarnhaol. Mae'n fwy na 'diffyg ffydd mewn duw': mae'n mynd law yn llaw â'r gwerthoedd positif hynny a welwch yn y datganiad uchod. Ni ellir gwahanu hynny oddi wrth y ffaith bod angen beirniadu syniadau crefyddol, yn union fel yr ydym yn collfarnu pob syniad cyfeiliornus arall.

04/03/2014

Sean Carroll vs William Lane Craig

Cynhaliwyd dadl gyhoeddus yn ddiweddar rhwng y ffisegydd Sean Carroll a'r diwinyddwr Cristnogol William Lane Craig. Rhybudd: mae'r fideo dros ddwy awr o hyd, ac mae'n cynnwys llawer iawn o funudau o William Lane Craig yn siarad:



Rwyf wedi trafod WLC o'r blaen. Mae wedi gwneud enw iddo'i hun dros y blynyddoedd diwethaf yn cymryd rhan mewn dadleuon fel hyn, ac mae rhai anffyddwyr yn ei ystyried yn wrthwynebydd cymharol anodd. Mae'n siaradwr digon dawnus a gwybodus, ac mae ambell un sydd wedi derbyn yr her o fynd benben ag ef wedi bod yn euog o ddiffyg paratoi'n ddigonol ar ei gyfer. Eto i gyd, mae ei ddadleuon yn gyfarwydd a blinedig. Gwnaeth Carroll yn eithaf da.

Un o hoff arfau Craig yw dadl gosmolegol Kalām. Gellir ei fynegi ar ffurf cyfresymiad, fel hyn:

1) Mae popeth sydd, ar un adeg, wedi dechrau bodoli, wedi'i achosi gan rywbeth arall.
2) Mae gan fodolaeth y bydysawd ddechreuad.
felly: 3) Mae'n rhaid bod y bydysawd wedi cael ei achosi gan rywbeth arall.

Mae'r broblem yn amlwg. Hyd yn oed petai un o'r rhagosodiadau yn wallus, byddai'r holl ddadl yn chwalu. Ond yn yr achos yma mae'r ddau ohonynt yn amheus. Yn y fideo, mae Craig yn dweud yn blaen nad oes angen cyfiawnhau'r rhagosodiad cyntaf gan ei fod yn hunan-amlwg. Fel y dywed Carroll wrth ymateb, mae hynny'n hollol anghywir. Mae gan Craig gryn waith i'w wneud er mwyn cyfiawnhau'r rhagosodiad yn y lle cyntaf. Pam oes raid i bopeth sydd â dechreuad fod wedi cael ei achosi gan ryw fath o endid allanol? Mae angen gwneud mwy na haeru'r peth. Ar ben hynny, nid yw cyflwyno'r cysyniad o dduw yn ein helpu o gwbl, oherwydd y cwestiwn naturiol sy'n dilyn yw: beth achosodd y duw? Ateb cyfleus y diwinydd i hynny yw nad oes angen i'r duw gael ei achosi, gan ei fod yn "transcendent" (sydd wrth gwrs yn air gwag ffug-ddwys nas defnyddir o gwbl ym maes cosmoleg). Ond os nad oedd raid i'r duw gael ei achosi, pam na all y bydysawd fod yr un peth? Nid yw'r syniad o dduw wedi taro unrhyw oleuni ar y mater; yn wir, mae wedi gwneud pethau'n gymlethach a llai eglur, heb fod angen. Rasal Occam amdani.

Ac yn y blaen. Mae Craig yn feistr ar fabwysiadu terminoleg y ffisegwyr, ac mae'n lled-gyfarwydd â'r gwaith sy'n cael ei wneud yn y maes. Ond er yr ieithwedd fodern, dim ond yr un hen ddadleuon gwael sydd ganddo i'w cynnig.

26/02/2014

Ayaan Hirsi Ali

Yn ei hunangofiant, Infidel, mae Ayaan Hirsi Ali yn disgrifio ei magwraeth anodd yn Somalia, Sawdi Arabia, Ethiopia a Kenya. Torrwyd ei horganau rhywiol pan oedd yn ifanc (traddodiad cwbl ffiaidd a ddylid ei wahardd ymhob man), ac roedd yn amlwg yn gynnar iawn bod safle merched o fewn cymdeithas, a hyd yn oed o fewn ei theulu ei hun, yn israddol a dweud y lleiaf. Pan drefnwyd priodas ar ei rhan, fe benderfynodd ffoi i'r Iseldiroedd yn fuan wedyn.

Yn rhyfeddol, llwyddodd i ddod yn aelod seneddol yno, gan ymgyrchu a siarad yn gadarn yn erbyn y ffordd y mae menywod yn cael eu trin o fewn llawer o ddiwylliannau islamaidd. Fe gollodd ei ffydd yn raddol, ac mae bellach yn anffyddwraig o argyhoeddiad (11 Medi 2001 oedd y cadarnhad olaf iddi, mae'n debyg). Daeth i sylw'r byd ehangach yn fuan ar ôl iddi ysgrifennu ffilm fer gyda Theo van Gogh:


Llofruddwyd van Gogh gan eithafwr islamaidd, ac roedd nodyn ar y gyllell a ddefnyddiwyd yn bygwth lladd Hirsi Ali. Gorfu iddi guddio dan warchodaeth yr heddlu, yn debyg i Salman Rushdie adeg y fatwā enwog. Yn anffodus, gydag amser fe ddangosodd y llywodraeth yn glir nad oedd ganddynt rhyw lawer o amynedd gyda'r holl syrcas, ac fe benderfynodd symud i America, ble mae bellach yn gweithio i'r sefydliad ceidwadol yr American Enterprise Institute.

I raddau, mae'n ddigalon mai melin drafod asgell-dde sydd wedi cynnig lloches ddeallusol iddi. Ffeminydd yw Hirsi Ali yn anad dim byd arall, ond am ba bynnag reswm mae llawer iawn o ryffrydwyr gorllewinol wedi bod yn gyndyn iawn i'w chefnogi (ac, yn wir, wedi ei chondemnio fel islamoffôb, neu, yn anhygoel, fel ). Rwyf wedi trafod y duedd hon o'r blaen: pryder cyfeiliornus llawer yw bod beirniadu misogynistiaeth o fewn islam yn hiliol neu'n imperialaidd, ac nad ein lle "ni" yw beirniadu. Mewn gwirionedd, wrth gwrs, mae gorfodi merched i briodi dieithriaid a rhwygo eu clitorisau i ffwrdd yn farbaraidd ym mhob achos, ac ni ddylai condemnio'r fath beth fod yn benderfyniad anodd i unrhyw ryddrydwr call. Fel y dywed Hirsi Ali ei hun,
I'm not being rightwing. The people who believe themselves to be on the left, and who defend the agents of Islam in the name of tolerance and culture, are being rightwing. Not just rightwing. Extreme rightwing. I don't understand how you can be so upset about the Christian right and just ignore the Islamic right. I'm talking about equality.
Er hyn, mae'n wir bod rhai o safbwyntiau Hirsi Ali yn rai cymharol asgell-dde. Er enghraifft, mae'n feirniadol o rai agweddau o gyfundrefnau budd-daliadau y gorllewin, gan honni eu bod yn annog rhai mewnfudwyr i beidio chwilio am swydd a bod hynny yn ei dro yn eu rhwystro rhag cymhathu. Rwy'n anghytuno ar y cyfan, ond fy mhwynt yw na ddylid gor-bwysleisio'r awgrym bod "brad" y chwith sydd wedi'i gwthio i fynwes y dde. Mae'n ddynes ddeallus sy'n amlwg yn credu bod yr AEI yn gartref naturiol iddi. Ond rwy'n mynnu bod llawer iawn o blith y chwith wedi colli cyfle trwy droi cefn arni, oherwydd dylai fod hen ddigon yn gyffredin rhyngddynt i gydweithio (er ei bod, am ba bynnag reswm, wedi priodi Niall Ferguson, sydd yn fy marn i yn ddyn ofnadwy).

Rwy'n argymell Infidel yn fawr. Mae llawer o'r hanes yn frawychus a digalon, ac mae'n bwysig ein bod yn ymgyfarwyddo â'r anghyfiawnderau yma. Wrth gwrs, y tristwch mwyaf yw nad yw hi'n eithriad: mae miliynau o ferched yn gorfod dioddef yr un peth yn union. Byddaf yn siwr o gael gafael ar ei hail gyfrol, Nomad, yn fuan iawn.

12/02/2014

"Os ydym wedi esblygu o fwncïod, pam mae mwncïod dal i fodoli?"

Yn dilyn y ddadl rhwng Bill Nye a Ken Ham, aeth aelod o staff Buzzfeed o gwmpas yn gofyn i greadyddion o'r gynulleidfa ofyn un cwestiwn yr un i herio pobl sy'n derbyn theori esblygiadol. Mae bron y cyfan o'r cwestiynau yn gyfarwydd, ac mae un neu ddau sydd, wel, yn rhyfedd. Mae gan bob un ohonynt rywbeth yn gyffredin: maent yn amlygu'r ffaith bod yr holwyr yn teimlo'n gryf iawn yn erbyn theori wyddonol nad ydynt yn ei deall o gwbl.

Wrth ddarllen, roeddwn yn dechrau synnu nad oedd fy nghas (neu fy ffefryn, yn dibynnu ar sut rwy'n teimlo ar y diwrnod) 'ddadl' wrth-esblygiad wedi ymddangos. Yna, cyrhaeddais yr un olaf un a dyna hi: "os ydym wedi esblygu o fwncïod, pam mae mwncïod dal i fodoli?" 'Aha, gotcha!', medd ei wên. Argh.

Mae'r cwestiwn (sy'n glasur yn ei genre) yn hurt mewn sawl ffordd. Yn gyntaf oll, nid yw'r cymal cyntaf yn wir; nid ydym wedi esblygu o fwncïod. Epaod ydym (fel simpansïod, gorilas ac orangutans); ein cefndryd a'n cyfnethirod pell yw'r mwncïod. Dyma mae'r dyn smýg yn ei ofyn mewn gwirionedd: "os ydym yn ddisgynyddion i'n nain a'n taid, yna pam mae ein cefndryd/cyfnethirod yn bodoli?" Nid yw hynny'n gwneud synnwyr, wrth gwrs. A dyna fy mhwynt.

Mae'r cwestiwn hefyd yn awgrymu bod dealltwriaeth yr holwr o'r ffordd y mae esblygiad yn gweithio yn gartwnaidd a dweud y lleiaf. Pan mae rhywogaeth newydd yn ymddangos, nid yw poblogaeth gyfan o un anifail yn troi mewn i anifail gwahanol mewn un naid. Yn hytrach, mae carfan fach (fel arfer ar ôl cael eu gwahanu'n ddaearyddol) yn dechrau gwahanu'n raddol oddi wrth y lleill. Mewn egwyddor, nid oes unrhyw reswm o gwbl pam na all is-boblogaeth o fwncïod ddilyn trywydd esblygiadol gwahanol i'r boblogaeth yn gyffredinol, nes eu bod yn cyrraedd pwynt lle maent yn rywogaeth ar wahan. Mae'r mwncïod gwreiddiol yn parhau i bob pwrpas, ond gyda chefndryd a chyfnethirod (pell, erbyn hyn) sy'n wahanol.

Nid wyf am fynd trwy'r 21 cwestiwn arall, gan fod eraill (fel Adam Rutherford a Phil Plait) eisoes wedi gwneud job well nag y gallaf i. Ond mae'r un yma'n fy nghorddi'n arbennig. Mae'n enghraifft o'r anwybodaeth ymosodol rwyf wedi'i drafod o'r blaen. Nid oes unrhyw beth yn bod ar fod yn anwybodus ynddo'i hun; mae pawb yn anwybodus am lawer iawn mwy o bynciau nag y maent yn gyfarwydd â hwy. Y tric yw cydnabod hynny. Efallai bod y dyn yn gofyn cwestiwn hollol ddidwyll, ond mae hynny'n annhebygol. Nid yw'r mwyafrif anferth o greadyddion yn deall y syniad y maent mor chwyrn a thaer yn ei erbyn (a'n treulio cymaint o amser ac adnoddau yn ei wrthwynebu'n gyhoeddus). Ac mae'r rhai prin sydd yn ei ddirnad yn dewis bod yn anonest.

10/02/2014

Ynghylch dadlau'n gyhoeddus â chreadyddion

Pan gyhoeddwyd bod Bill Nye ("The Science Guy", hyrwyddwr gwyddoniaeth poblogaidd ar deledu America) am gymryd rhan mewn dadl gyhoeddus yn erbyn Ken Ham ar 4 Chwefror, f'argraff gyntaf oedd ei fod yn syniad gwael.

Ken Ham yw pennaeth Answers In Genesis, sefydliad sy'n mynnu bod theori esblygiadol yn gelwydd llwyr, nad yw'r bydysawd a phopeth ynddo'n fwy na 6,000 blwydd oed, a bod Genesis yn ddogfen hanesyddol a llythrennol gywir. Maent hefyd wedi sefydlu'r Creation Museum yn Kentucky, a'n gobeithio adeiladu 'replica' o arch Noa ger yr un safle. Crefydd ffwndamentalaidd ar ei mwyaf amrwd, felly. Fel y gallwch ei ddychmygu, mae eu safbwyntiau a'u dadleuon yn chwerthinllyd.

Un o'r problemau cyffredinol gyda rhannu llwyfan â phobl fel hyn yw bod gwneud hynny ynddo'i hun yn rhoi hygrededd iddynt. Fel y dywedodd un o gyn-lywyddion y Royal Society mewn cyd-destun tebyg, "that would look great on your CV, not so good on mine". Dyma ddyfyniad arall perthnasol (anhysbys, hyd y gwn): "never argue with an idiot. The best outcome you can hope for is that you won an argument with an idiot."

Er nad gwyddonydd academaidd mo Nye, mae'n uchel ei barch, a'n un o'r lladmeryddion mwyaf adnabyddus yn America o blaid gwyddoniaeth. Am y rheswm hwnnw, roedd y posteri'n hyrwyddo'r digwyddiad, gyda'r lluniau o'r naill ddyn a'r llall, yn gaffaeliad PR anferth i AiG cyn dechrau.

Yn waeth na hynny, cytunwyd i gynnal y ddadl yn 'amgueddfa' AiG (rhaid defnyddio'r dyfynodau), gyda'r holl arian, a'r rheolaeth dros y darllediad, yn mynd i ddwylo sefydliad Ham ei hun. Mae'r 'amgueddfa' a phrosiect yr arch mewn trafferthion ariannol difrifol (hwrê!), felly roedd y digwyddiad yma'n hwb anferth i'w coffrau. Roedd cydsynio i hynny yn bendant yn ffôl.

Roedd pryderon eraill hefyd. Mae Nye yn ddyn addfwyn a mymryn yn ecsentrig (nid yw byth heb ei ddici-bo). Mae ei bersona'n atgoffa rhywun o hen ewythr hoffus. Mae twyllwyr digywilydd fel Ham, os dim byd arall, yn meddu ar allu rhethregol effeithiol a'n siaradwyr cyhoeddus slic a hyderus: roedd gofyn i Nye baratoi'n drylwyr ar gyfer ymdopi ag anonestrwydd amrwd ei wrthwynebydd. Yn anffodus, nid cywirdeb y dadleuon yw'r peth pwysicaf wrth farnu pwy sy'n 'ennill' pethau fel hyn.

Dyma'r fideo o'r digwyddiad. Mae bron yn dair awr o hyd, a Ken Ham sy'n siarad am hanner yr amser, felly rwy'n deall yn berffaith iawn os nad ydych yn awyddus i glicio play:


Y gwir yw i Nye wneud yn well nag oeddwn wedi'i ddisgwyl. Fe fethodd ambell gyfle i wneud hyd yn oed yn well, ond ar y cyfan fe allai fod wedi bod yn llawer iawn gwaeth. Nid oedd gan Ham lawer i'w gynnig heblaw cyfeiriadau at ei Feibl. Yn wir, roedd yn ddigon hapus i gydnabod nad oedd yn gallu meddwl am unrhyw beth a fyddai'n gallu newid ei feddwl (yn ei ateb i'r un cwestiwn, dywedodd Nye yn ddigon rhesymol a syml mai tystiolaeth fyddai ei angen arno er mwyn newid ei feddwl yntau).

Mae cryn drafod wedi bod am y digwyddiad dros yr wythnos ddiwethaf, ac fel llawer, rwyf wedi dechrau newid fy meddwl ynghylch doethineb cael hyrwyddwyr gwyddoniaeth amlwg yn rhannu llwyfan â chreadyddion. Yn America, o leiaf, y gwir yw bod bron i hanner y boblogaeth eisoes yn ymwrthod ag esblygiad. Am ba bynnag reswm, mae gan siarlataniaid fel Ham gryn dipyn o hygrededd yn barod yng ngolwg llawer o'r cyhoedd. Oherwydd hynny, waeth mynd i'r gâd gyda'r gynnau mawrion i gyd, ddim (nid yw hyn mor wir ym Mhrydain, wrth gwr).

Yn ogystal, gan mai selogion ffwndamentalaidd oedd y rhan fwyaf o'r gynulleidfa, mae yna bosibilrwydd go gryf bod rhai ohonynt yn clywed y fath dystiolaeth wyddonol am y tro cyntaf. Os oes hedyn o chwilfrydedd wedi cael ei blannu, gellir galw hynny'n rhyw fath o lwyddiant.

O safbwynt strategol, un canlyniad boddhaol i'r ddadl oedd bod y peth wedi bod yn hunllef i arddelwyr intelligent design. Dyma'r digwyddiad uchaf ei broffeil yn hanes hir y frwydr rhwng esblygiad a chreadaeth ers rhai blynyddoedd, gyda thros filiwn o bobl wedi gwylio. A beth a gafwyd? Un dyn yn siarad am dystiolaeth wyddonol, a dyn arall yn chwifio Beibl. Er holl ymdrechion poenus y Discovery Institute (sy'n hyrwyddo ID) i beidio crybwyll duw na chrefydd, ac i geisio creu'r camargraff bod modd ymosod yn wyddonol ar theori esblygiadol, mae'n amlwg mai ffwndamentaliaeth grefyddol yw'r gwir gymhelliad. Diolch i Ham ac AiG, mae gwadu hynny hyd yn oed yn anos iddynt bellach.

05/02/2014

Strategaeth y Lletem

Union bymtheng mlynedd yn ôl heddiw, daeth cath arwyddocaol iawn (yn hanes y ddadl ddi-ddiwedd ynghylch esblygiad a chreadaeth o leiaf) allan o'r cwd. Roedd y Discovery Institue, sefydliad Americanaidd sy'n arddel a hyrwyddo intelligent design, wedi bod yn ceisio mynnu ers tro nad yw eu fersiwn ddiweddaraf o greadaeth yn syniad crefyddol. Prif nodwedd ID o'i gymharu â'r creadaeth mwy amrwd grefyddol a gafwyd ynghynt oedd ei fod yn cael ei fynegi mewn termau sy'n osgoi crybwyll duw. Cam strategol llwyr oedd hynny, gan fod ffwndamentalwyr crefyddol wedi colli sawl achos llys yn America yn dilyn ymdrechion i ddysgu'r lol yma mewn ysgolion, ar y sail eu bod yn ceisio gorfodi ffydd grefyddol ar y plant. Ond "nothing more than creationism in a cheap tuxedo" yw ID mewn gwirionedd, fel y dywedodd Leonard Krishtalka.

Hepgor y stwff am dduw oedd yr amcan yn gyhoeddus, o leiaf, ond roedd y cymhellion crefyddol yn gwbl amlwg o hyd i bawb arall. Cafwyd cadarnhad ar y 4ydd o Chwefror 1999, pan ddaeth dogfen fewnol gyfrinachol i'r fei: y Wedge Strategy (dyma'i enw swyddogol, a dyna'r post gwreiddiol lle cyhoeddwyd y ddogfen yn gyhoeddus am y tro cyntaf, ar Usenet). Mae dogfen y Discovery Institute yn cadarnhau mai hyrwyddo eu crefydd oedd y nod o hyd: "replace materialistic explanations with the theistic understanding that nature and human beings are created by God". Nid oedd hynny'n syndod, ond roedd yn ddefnyddiol cael y peth ar ddu a gwyn gan y DI ei hun.

Dylid cadw hyn mewn cof pan mae un o'r bobl yma'n ceisio mynnu bod eu 'theori' yn wyddonol yn hytrach na chrefyddol. Eu gobaith oedd helpu'r hachos yn y llysoedd. Yn ddoniol iawn, fodd bynnag, mae'r rhan fwyaf o'r ffwndamentalwyr sy'n gysylltiedig â llawer o'r achosion llys yma'n methu â glynu at y script, ac maent yn aml yn bradychu eu gwir gymhellion trwy ddechrau mwydro am Dduw a Iesu wedi'r cyfan. Fe ymddengys nad ydynt yn gallu helpu'u hunain.

21/01/2014

Duw blin, hoywon a'r tywydd

Rwy'n mwynhau straeon fel yr un am y y cynghorydd Iwcip sy'n beio'r tywydd garw diweddar ar gyplau cyfunrywiol. Mae David Silvester yn credu bod ei dduw'n aniddig gyda llywodraeth y Deyrnas Gyfunol oherwydd y ddeddfwriaeth arfaethedig sydd am ganiatáu i hoywon briodi.

Mae'n dda gweld bod bron pawb arall ym Mhrydain wedi ymateb gyda chyfuniad o syndod a chwerthin. Nid yw rhywun yn clywed pethau lloerig fel hyn yn arbennig o aml ym Mhrydain, ond mae'n beth digon cyffredin yn America.

Yn ystod corwynt Isaac, a achosodd dros $2bn o ddifrod yn Lousiana yn 2012, eglurodd y digrifwr Stephen Colbert pa mor rymus a phell-gyrhaeddol yw dylanwad yr holl hoywon yma ar atmosffêr ein planed:
"Hurricanes form from rising moisture created by hot steamy man action aboard a gay Caribbean cruise. When that sin gets high enough it makes the angels cry and those tears fall to earth in the form of massive precipitation because homosexuals are a vital part of the water cycle. That's why the gay symbol is a rainbow!"
Gellir priodolir pob anffawd neu drychineb naturiol i ddicter yr unben blin yn y nen, wrth gwrs. Yn rhyfeddol iawn, gelynion gwleidyddol y sawl sy'n gwneud yr honiad sydd ar fai bob tro. Mae'n siwr mai cyd-ddigwyddiad llwyr yw hynny.

Yn anffodus, nid yw Duw fel arfer yn gallu anelu'n gywir iawn. Mae gwlychu arfordir gorllewinol Prydain (ac Aberystwyth yn arbennig) er mwyn mynegi siom gyda phenderfyniad a wnaed yn Llundain yn ffordd drwsgl braidd o fynd o'i chwmpas hi.

Weithiau, nid yw'r targed a ddewisir gan yr arglwydd nefol yn gwneud y mymryn lleiaf o synnwyr. Ei fab ei hun (neu'n wir ef ei hun, gan ddibynnu ar eich dehongliad o athrawiaeth hurt y drindod) oedd yn ei chael hi'n ddiweddar. Tybed pa ddrygioni oedd yr hen Iesu Grist druan wedi'i gyflawni er mwyn haeddu'r fath gosb gan ei dad?