02/08/2015

Cwyno i'r heddlu am ddarn o ffuglen

Ymddengys bod rhyw berson od yn rhywle wedi anfon 'gwaith' gwirioneddol anghynnes at gystadleuaeth Gwobr Daniel Owen eleni. 'Nid nofel oedd hi, ond cyfres o ddisgrifiadau graffig o blant yn cael eu treisio' yn ôl Dewi Prysor, un o'r beirniaid.

Yn anffodus, ymateb yr Eisteddfod oedd anfon y stwff at yr heddlu, ynghyd â manylion yr awdur. Sinigaidd fyddai nodi'r ffaith i hyn i gyd ddigwydd ym mis Mawrth ond bod y 'newyddion' wedi torri ddiwrnod cyn i'r brifwyl ddechrau, wrth gwrs. Beth bynnag am hynny, rwy'n gyndyn o'r farn na ddylai hyn fod yn fater i'r heddlu o gwbl. Roeddwn yn credu hynny cyn i natur y cynnwys ddod i'r amlwg, ac rwy'n credu hynny o hyd.

Fel mater o egwyddor pendant, rwy'n chwyrn yn erbyn y syniad o anghyfreithloni geiriau ar bapur, oni bai eu bod yn enllibus neu'n bygwth rhywun yn uniongyrchol. Yn sicr, ni allaf feddwl am senario lle byddai'n briodol galw'r heddlu oherwydd darn o ffuglen. Beth bynnag, nid yw'n eglur i mi beth yn union y mae disgwyl i'r heddlu ei wneud yn ymarferol am y peth.

Y ddadl yw bod pryder am y posibilrwydd bod yr awdur yn bwriadu gwireddu'r hyn a ddisgrifia, a bod y disgrifiadau hynny'n neilltuol o ffiaidd. Ond mae pob math o lyfrau - clasuron enwog yn eu plith - yn cynnwys golygfeydd pur 'anweddus'. Mae nofelau Raymond Chandler neu Agatha Christie, er enghraifft, yn llawn llofruddiaethau, ond nid oedd unrhyw un yn credu bod hynny'n reswm i boeni am gymhellion yr awduron. Rwy'n berchen ar gopïau o Naked Lunch gan William S Burroughs a Trout Fishing In America gan Richard Brautigan, dwy nofel sy'n cynnwys disgrifiadau o weithredoedd pedoffeilaidd. Ystyrir y ddwy'n gyfrolau arwyddocaol (fymryn yn ormodol felly yn fy marn i, yn enwedig Naked Lunch), er eu bod yn cynnwys darnau gwirioneddol fochedd. Ystyrier Lolita hefyd fel enghraifft arall.

A dweud y gwir, byddai 'pryderon' yr Eisteddfod yn swnio'n fwy didwyll pe na baent wedi denu'r holl sylw yma at yr hyn a ddigwyddodd. Canlyniad yr holl gyhoeddusrwydd yw bod gan lawer o bobl - a minnau yn eu plith - awydd darllen y deunydd anweddus dirgel yma, er chwilfrydedd pur. Ni fyddem wedi cael gwybod am ei fodolaeth yn y lle cyntaf petai'r Eisteddfod o ddifrif am eu gofidion bod rhywbeth sinistr ar droed. Mae'n bosibl iawn mai creu braw ymysg y 'sefydliad' fel hyn oedd union obaith yr awdur, trwy fod yn edgy a gwasgu'r botymau 'anghywir' i gyd. Dyna, i bob pwrpas, oedd nod Burroughs yn Naked Lunch, a gyhoeddwyd ym 1959. Y jôc yn achos y gyfrol honno yw mai f'ymateb pennaf wrth ei darllen am y tro cyntaf yn lled ddiweddar oedd bod rhywbeth eithaf hen-ffasiwn - quaint, bron - am yr ysfa yna i ddychryn er mwyn dychryn.

Yn rhwystredig ddigon, yn rhy aml mae amddiffyn yr hawl i ysgrifennu rhywbeth yn cael ei ddehongli fel amddiffyniad o safon y gwaith. Rwy'n hollol chwyrn o blaid yr hawl i ysgrifennu stwff fel hyn, dim ots pa mor wachul neu arswydus ydyw. Wrth gwrs, nid yw hynny'n golygu'r hawl i fynnu bod rhywun arall yn ei gyhoeddi, heb sôn am ei wobrwyo. Y gwir yw ei bod yn swnio fel bod yr hyn a ysgrifennodd yr awdur anhysbys yma'n ofnadwy ym mhob ystyr y gair. Ond yr ateb syml i hynny oedd i beidio rhoi gwobr Daniel Owen iddo, a hynny'n dawel bach. Gwaherdder yr awdur rhag cystadlu eto, ar bob cyfrif (mae'n debyg iddo wneud rhywbeth tebyg yn 2007 hefyd). Ond dyna ddylai fod ei diwedd hi.

06/07/2015

Cymru: Dal I Gredu?

Roedd cyfres o dair rhaglen, Cymru: Dal I Gredu, yn gorffen ar S4C heno. Roeddwn i'n ymddangos yn y rhaglen olaf (28 munud i mewn, ond wrth gwrs dylech wylio'r rhaglen gyfan, a'r ddwy flaenorol hefyd).

Cyn-efengylwr yw Gwion Hallam, y cyflwynydd, sydd bellach wedi colli'i ffydd ond sy'n petruso o hyd ynghylch galw'i hun yn 'anffyddiwr'. Mae'r gyfres yn ei ddilyn wrth iddo deithio'r wlad yn cwrdd â phobl o bob ffydd, a heb ffydd, er mwyn gweld beth yw cyflwr crefydd yng Nghymru heddiw. Mae'n werth ei gwylio.

Nid wyf yn siwr pa mor llwyddiannus oeddwn i wrth geisio'i ddarbwyllo i gofleidio'r label. Yn ôl pob tebyg, mae ein safbwyntiau diwinyddol (neu, yn hytrach, eu habsenoldeb) yn bur debyg, felly mater semantig yw hyn mewn ffordd. Ond rwy'n credu ei bod yn bwysig bod anffyddwyr yn defnyddio'r gair hwnnw er mwyn disgrifio'u hunain, hyd yn oed os nad yw o reidrwydd yn ddyletswydd ar bob un ohonom i ddadlau'n gyhoeddus am y pwnc. Anffyddiwr fel fi yw Gwion yn barod i bob pwrpas; waeth iddo ymfalchïo yn hynny, ddim!

20/06/2015

Clap araf i'r Pab

Mae'r Pab wedi derbyn llawer o glod yr wythnos yma wedi iddo gyhoeddi cylchlythyr yn dweud bod angen gwneud mwy i ddatrys y broblem newid hinsawdd, ac mai cyfrifoldeb gwledydd cyfoethog yw hynny'n bennaf. Rwy'n croesawu'r cyhoeddiad i raddau; gwell hyn na dim, am wn i. Ond peidied â mynd dros ben llestri; nid yw'n agos at fod mor arwyddocaol ag y mae rhai'n ei awgrymu.

Yn un peth, nid yw pobl - gan gynnwys Pabyddion eu hunain - yn tueddu i ddilyn cyngor yr eglwys ynghylch materion economaidd a'r amgylchedd. Mae'r eglwys, er ei holl ffaeleddau, wedi bod yn gymharol flaengar ynghylch pethau felly ers rhai degawdau - mwy felly na'r rhan fwyaf o'i haelodau ar lawr gwlad - ond go brin bod hynny wedi cael unrhyw effaith.

Mewn ffordd, mae hynny'n gyfiawn. O ystyried statws yr eglwys fel y cartel gwarchod pedoffeiliaid gwaethaf a welodd y byd erioed, nid oes ganddi unrhyw hygrededd moesol ar ôl mewn gwirionedd. Ni ddylai pobl wrando arni. Yn anffodus, fodd bynnag, pery'r eglwys yn ddylanwadol mewn rhai meysydd cymdeithasol. Yn arbennig felly, wrth gwrs, yn achos atalgenhedlu ac erthylu, dau beth y mae'r eglwys yn ei wahardd yn chwyrn.

Nid mater moesol yn unig mo hawl menywod i reoli'u cyfarpar atgenhedlu eu hunain. Mae'n fater ymarferol hefyd yng nghyd-destun yr amgylchedd. Dau ffactor allweddol sy'n cyfrannu'n helaeth at ddirywiad ein byd yw gorboblogaeth a thlodi. Mae'n amhosibl datrys y ddwy broblem honno heb sicrhau bod gan bob menyw'r hawl a'r gallu i ddefnyddio dulliau atgenhedlu, gan gynnwys erthyliad. Dyna'r man cychwyn. Ond ategu ei wrthwynebiad i'r ateb hwnnw a wna'r Pab yn ei gylchlythyr, wrth gwrs, gan danseilio'r gweddill yn llwyr. Mae popeth arall yn amherthnasol heb y cam amlwg a hanfodol yma.

Gwn mai ofer yw disgwyl i'r Pab gefnogi dosbarthu condoms a chaniatáu erthylu ledled y trydydd byd; mae gyfystyr â disgwyl iddo roi'r gorau i fod yn Babydd. Ond dyna'n union sydd raid iddo'i wneud er mwyn i mi ystyried ei gymryd o ddifrif.

16/06/2015

Post Cyntaf: gweddïo mewn ysgolion

Roeddwn ar y Post Cyntaf bore 'ma, yn trafod yr arfer o weddïo yn ystod gwasanaethau ysgol (mewn ymateb i'r adroddiad yma). Mae'r darn perthnasol yn dechrau ar ôl 1:43:40.

Nid yn unig y mae'n gyfreithiol i ysgolion y wladwriaeth arwain eu disgyblion mewn gweddi orfodol, ond mae'n anghyfreithlon iddynt beidio gwneud hynny. Mae'n sefyllfa ryfedd ac mae'n hen bryd i ni ddiddymu'r fath arferiad hen-ffasiwn a dwl.

Fel y dywedais yn yr eitem, nid lle'r wladwriaeth yw gorfodi crefydd ar bobl, yn enwedig gan fod plant ysgol yn rhy ifanc i fod wedi gwneud penderfyniad gwybodus ynghylch eu daliadau diwinyddol. Fe geisiodd fy ngwrthwynebydd ddadlau nad 'gorfodi' mo hyn, a bod yr arferiad hyd yn oed yn 'gynhwysol', ond go brin y byddai mor barod i amddiffyn y sefyllfa bresennol petai pob un o'r gweddïau'n rai Hindŵaidd, dyweder. Mater o freinio a hyrwyddo un crefydd benodol yw hyn mewn gwirionedd, a'r unig beth synhwyrol i'r wladwriaeth ei wneud yw cadw draw o'r math yna o beth yn llwyr.

Roeddwn wedi bwriadu dweud llawer mwy, a dweud y gwir. Yn benodol, mae'n biti nad oedd amser i mi egluro fy mod yn daer o blaid gwersi addysg grefyddol. Hynny yw, mae gorfodi'r disbyblion i gymryd rhan mewn defod grefyddol yn anfoesol, ond mae'n bwysig eu dysgu am grefyddau'r byd, er fy mod, fel anffyddiwr, yn eu hystyried i gyd yn wirion. Mae pobl yn credu pob math o bethau, a dylid sicrhau bod plant yn deall hynny. Os rywbeth, mae'n bosibl fy mod yn gryfach o blaid hynny nag y mae llawer o Gristnogion, efallai oherwydd bod deall bod llawer iawn o grefyddau gwahanol yn bodoli yn gallu arwain yn ei dro at y sylweddoliad nad yw'r un ohonynt yn fwy arbennig na'r llall; mae'n fwy tebygol eu bod i gyd yn anghywir na bod un yn unig yn wir ar draul y gweddill.

Ond dywedaf eto y dylid gwahardd eu gorfodi i addoli. Dyma achos lle dylid efelychu UDA. Er bod y wlad honno'n fwy crefyddol na Phrydain a Chymru, mae'r wladwriaeth yn fwy seciwlar o lawer. Mae'r hyn sy'n ofyniad cyfreithiol ar ochr yma'r Iwerydd yn erbyn y gyfraith yn America. Yn wir, mae'n mynd yn groes i gymal cyntaf un eu cyfansoddiad. Mae pob croeso i'r disgyblion weddïo yn eu hamser eu hunain, wrth gwrs, cyn belled nad ydynt yn tarfu ar unrhyw un arall neu ar y gwersi.

Nid mater o ryddid rhag crefydd yn unig mo hyn, ond o ryddid crefyddol hefyd. Mae'r hawl i arddel eich ffydd eich hunain yn golygu'r hawl i ddewis peidio arddel ffydd arall. Gwahardd cyd-addoli mewn ysgolion yw'r unig fodd o sicrhau tegwch i bawb, o bob ffydd yn ogystal â'r di-ffydd.

10/06/2015

Sut i beidio herio coegfeddygon

Mae cylchgrawn a gwefan ofnadwy o'r enw What Doctors Don't Tell You wedi bodoli ers rhai blynyddoedd, bellach. Casgliad o gelwyddau a honiadau di-sail am ffug-driniaethau 'amgen' ydyw, ac mae sceptigiaid - gan gynnwys fi - yn llawn dirmyg tuag at y cyhoeddiad. Siom enfawr, fodd bynnag, oedd gweld y pwt yma yn y Private Eye diweddaraf:

Dylid nodi, efallai, bod gan Private Eye hanes o fod yn or-garedig i WDDTY. Tybed a yw'r ffaith bod y ddau gylchgrawn yn cael eu dosbarthu gan yr un cwmni, Comag, yn ffactor yn hynny o beth? Nid oes manylion am y sylwadau cas ar Facebook ac ati, felly mae'n anodd barnu (os oedd rhai ar eu tudalen, maent wedi'u dileu). Rwyf wedi edrych yn frysiog ond heb ganfod unrhyw enghreifftiau o'r hyn a awgrymir. Ond os nad yw hynny'n eglur, mae'r bygythiadau a'r hacio'n swnio'n ddi-amwys. Mae ymddygiad felly'n amlwg yn warthus ac anfaddeuol.

Mae'r arfer o fygwth trais rhywiol yn ddirgelwch anferth i mi: beth ddiawl sy'n mynd trwy feddwl y math o berson sy'n hapus i wneud hynny? Yn anffodus, mae wedi dod i'r amlwg dros y blynyddoedd diwethaf bod rhywiaeth yn broblem o fewn y 'gymuned' o sceptigiaid ac anffyddwyr ar y we, ac nad ydym fawr gwell, os o gwbl, na'r boblogaeth yn gyffredinol yn hynny o beth. Os oes gan garfan ohonom yr argraff bod yr uchod yn ffordd synhwyrol o ymateb i'n 'gelynion', yna mae gennym broblem fawr y mae angen ei datrys ar fyrder.

Yn ogystal â bod yn anfoesol, mae nonsens fel hyn yn wrth-gynhyrchiol gan ei fod yn dilysu persecution complex y bobl sy'n hyrwyddo 'triniaethau' amgen. Mae cyhoeddwyr WDDTY eisoes yn awchu i bortreadu eu hunain fel Dafyddiaid bychain yn brwydro'n ddyfal yn erbyn Goliath y sefydliad meddygol gormesol a llwgr, sef naratif gyfarwydd pob quack. Y peth olaf sydd ei angen yw i rai ffyliaid roi hygrededd i'r naratif honno.

20/05/2015

Seientoleg

Darllenais Going Clear: Scientology, Hollywood, and the Prison of Belief gan Lawrence Wright yn ddiweddar. Mae'r llyfr yn adeiladu ar yr ysgrif hon a gyhoeddodd yr awdur yn y New Yorker yn 2011. Mae'r erthygl yn anferthol ynddi'i hun - bron yn 25,000 o eiriau - ond rwy'n ei hargymell yn fawr iawn.

Hanes Seientoleg a gawn, a bydd llawer o'r cefndir yn lled-gyfarwydd i unrhyw un sy'n dilyn hynt a helynt yr 'eglwys' (i unrhyw un nad yw'n gwybod llawer am hynt a helynt y ffydd, argymhellaf y gwefannau Operation Clambake ac Ex-Scientology Kids).

Wrth i ni ddilyn anturiaethau L Ron Hubbard, y dyn a sefydlodd y ffydd, yr hyn a ddaw'n amlwg yw ei fod, ymhell cyn dyddiau Seientoleg, wedi cael trafferth gwahaniaethu rhwng realiti a ffrwyth ei ddychymyg. Roedd yn gelwyddgi heb ei ail; gellir priodoli llawer o hynny i anonestrwydd digywilydd, ond roedd yn freuddwydiwr gwirioneddol. O ystyried hynny, nid oes rhyfedd iddo droi at ysgrifennu gwyddoniaeth yn gynnar iawn; am gyfnod o rai blynyddoedd bu'n ysgrifennu 100,000 o eiriau, ar gyfartaledd, bob mis. Roedd yn gorfod ysgrifennu pob syniad hanner-pan a groesai'i feddwl. Wedi creu cymaint o fydoedd ffantasïol, cam bychan wedyn oedd sefydlu crefydd. Mae chwedl Xenu, er enghraifft, sef 'stori greu' Seientoleg, yn darllen fel ffuglen wyddonol gwael (ond wedi dweud hynny, roedd ei stwff i gyd yn bur sâl, fel y gall unrhyw un sydd wedi gwylio Battlefield Earth dystio).

Mae athrawiaethau Seientoleg yn chwerthinllyd. Yn anffodus, nid oes unrhyw beth yn ddoniol am y ffordd y mae'r eglwys yn trin ei haelodau; gwae unrhyw un sy'n ceisio gadael. Mae'n costio ffortiwn i ddilyn 'cyrsiau' yr eglwys ac i gael yr audits angenrheidiol. Er mwyn 'gwella', rhaid bod yn hollol agored a chyfaddef pob cyfrinach, sy'n golygu bod yr eglwys yn casglu deunydd blacmêl yn ogystal â symiau anferthol o arian. Ar ben hynny, disgwylir i'r aelodau dorri pob cysylltiad â theulu nad ydynt yn fodlon ymuno â'r eglwys. Maent yn barod iawn i fynd i eithafion i rwystro pobl rhag gadael, ac maent wedi meistrioli'r grefft o ganfod unrhyw un a lwyddodd i ddianc.

Mewn sawl ffordd, nid yw Seientoleg yn arbennig o anarferol. Fe'i dirmygir yn fwy na chrefyddau eraill, ond nid yw'r athrawiaethau na'r chwedloniaeth ynddynt eu hunain yn wirionach na'r hyn a geir mewn unrhyw grefydd arall. Y gwahaniaeth pennaf yn achos Seientoleg yw ei fod mor newydd, felly mae amgylchiadau sefydlu'r ffydd yn fwy hysbys i ni. Treigl amser yn unig sy'n gwneud i grefyddau eraill ymddangos yn barchusach. Gwyddwn bod crefydd newydd yn gallu ennill ei phlwyf yn gymharol sydyn; wedi'r cyfan, mae Mormoniaeth, sy'n wirion bost, yn llai na 200 oed, ond roedd modd i Mitt Romney, sy'n aelod selog, enill ymgeisyddiaeth y Blaid Weriniaethol i fod yn arlywydd America yn 2012.

Yr hyn sy'n gwneud Seientoleg ychydig yn wahanol yw'r modd y mae'r eglwys yn mynd i raddau rhyfeddol er mwyn ceisio gwarchod ei henw da. Nid dim ond aelodau o'r ffydd ei hun sy'n dioddef, ond unrhyw un sy'n feirniadol o'r eglwys a'i harweinwyr. Efallai eich bod y cofio Panorama yn darlledu rhaglen am Seientoleg yn 2007, er enghraifft. Dilynwyd John Sweeney a'r criw cynhyrchu bob cam o'r ffordd gan staff Seientoleg, a oedd yn eu ffilmio hwythau drachefn. Y canlyniad, er boddhad i'r eglwys, oedd fideo o Sweeney'n sgrechian yng ngwyneb llefarydd ar ran yr eglwys o'r enw Tommy Davis (dyn arall a gawn ei hanes yn llyfr Wright, ac sydd ei hun wedi gadael erbyn hyn).

Mae Seientoleg yn cyflogi byddin anferth o gyfreithwyr, ac maent wedi meistroli'r grefft o wneud bywyd yn anodd dros ben i unrhyw ymchwilwyr sy'n ceisio cael gwybodaeth am droseddau'r eglwys. Roedd Wright ei hun yn gorfod bod yn eithriadol o ofalus wrth baratoi'r llyfr, sy'n gyforiog o droed-nodiadau'n egluro bod yr eglwys yn gwadu'r cyhuddiadau niferus. Yn wir, oherwydd cyfraith enllib hallt Prydain, nid yw'r gyfrol wedi'i chyhoeddi yn y wlad hon o gwbl. Cynhyrchwyd ffilm ddogfen o'r un enw hefyd, wedi'i seilio ar y llyfr; er iddi gael ei dangos yn America yn ddiweddar, mae'n edrych yn annhebgygol y bydd honno'n cael eu darlledu ym Mhrydain. Mae hynny'n hurt.

Diolch i ddyfodiad y we ac ambell achos llys pwysig, rydym yn gwybod llawer mwy am gredoau'r ffydd, a'r modd y mae'r eglwys yn gweithredu, nag yr oeddem yn y gorffennol, ac mae hynny wedi gwneud peth difrod i hygrededd yr eglwys. Ond nid digon. Mae miloedd o bobl yn cael eu twyllo a'u niweidio o hyd. Maffia yw Seientoleg i bob pwrpas, a dylid croesawu pob ymdrech i fwrw goleuni arnynt.

04/05/2015

Ymosodiad arall eto fyth ar yr hawl i lunio cartwnau

Texas y tro hwn, lle bu ymdrech i ymosod ar gystadleuaeth llunio cartwnau o Fohammed.

Mae gwleidyddiaeth y trefnwyr yn wahanol iawn i ideoleg Charlie Hebdo. Mae'r American Freedom Defense Initiative, a'r llywydd, Pamela Geller, yn geidwadwyr asgell-dde adweithiol tu hwnt, a'n arddel paranoia a chasineb amrwd yn erbyn Mwslemiaid. Nid oes ots am hynny. Dylid condemnio'r ymosodiad yma'n chwyrn a'n ddi-amod. Nid oes unrhyw beth o gwbl yn bod ar ddychanu Mohammed, ac mae'n hanfodol ein bod i gyd yn amddiffyn yr hawl honno'n groch, heb 'ond'.

Rwy'n rhagweld perygl fan hyn, sef bod llawer o ryddfrydwyr asgell-chwith am fod hyd yn oed yn llai parod i feirniadu'r trais fan hyn nag yn achos y gyflafan ym Mharis. Trychineb fyddai sefyllfa lle mai'r unig bobl sy'n amddiffyn yr hawl i gableddu yw adweithwyr rhagfarnllyd. Brwydr ryddfrydol yw hon i fod. Peidiwch â gadael i ffyliaid ei meddianu i'w dibenion eu hunain.

28/04/2015

Charlie Hebdo eto

Mae cyflafan Charlie Hebdo  wedi bod yn y newyddion eto'r wythnos hon, wedi i chwech aelod o PEN America wrthod mynychu gala flynyddol y sefydliad, oherwydd roedd staff Charlie Hebdo am fod yno i dderbyn gwobr am eu dewrder o blaid rhyddid mynegiant. Rwy'n credu bod ymddygiad y chwech - awduron adnabyddus i gyd - yn pathetig.

Mae Salman Rushdie wedi'u beirniadu'n chwyrn, ac felly hefyd Alex Massie yn The Spectator. Ers hynny mae un o'r chwech, Francine Prose, wedi ceisio egluro'r penderfynaid yn The Guardian. Afraid dweud nad yw'n darbwyllo. Rwyf am ddyfynnu'r cyfan yn ei dro:
When I learned that PEN had decided to award the Freedom of Expression Courage Award to Charlie Hebdo, I was dismayed. I had agreed to serve as a literary table host and I wondered what I would do when the crowd around me rose to its feet to applaud an award being given – in my name – to what I felt was an inappropriate recipient.
Rwy'n cael yr argraff bod Prose yn un o'r rheiny sy'n camddeall pwy yw targed cartwnau'r cylchgrawn.
Let me emphasize how strongly I believe in the ideals of PEN; for two years I was president of the PEN American Center. I believe in the indivisibility of the right to free speech, regardless of what – however racist, blasphemous, or in any way disagreeable – is being said. I was horrified by the tragic murders at the Charlie Hebdo office; I have nothing but sympathy for the victims and survivors. I abhor censorship of every kind and I despise the use of violence as a means of enforcing silence. I believe that Charlie Hebdo has every right to publish whatever they wish.
Dyna'r ddefod gyfarwydd o glirio llwnc cyn dod at yr hyn y mae wir eisiau'i ddweud:
But that is not the same as feeling that Charlie Hebdo deserves an award. As a friend wrote me: the First Amendment guarantees the right of the neo-Nazis to march in Skokie, Illinois, but we don’t give them an award. The bestowing of an award suggests to me a certain respect and admiration for the work that has been done, and for the value of that work and though I admire the courage with which Charlie Hebdo has insisted on its right to provoke and challenge the doctrinaire, I don’t feel that their work has the importance – the necessity – that would deserve such an honor.
Mae llawer o'i gwrthwynebwyr wedi neidio i'w chyhuddo o 'gymharu' Charlie Hebdo â'r Natsïaid. Fel mae'n digwydd, mae hynny'n annheg. Beirniadaeth wahanol sydd gennyf i - ac mae'n ddadl y bûm yn ei wneud ar y pryd - sef bod safon y gwaith fwy neu lai'n amherthnasol erbyn hyn. Yr unig ffaith bwysig yw bod staff cylchgrawn wedi cael eu llofruddio am feiddio cyhoeddi cartwnau.

Gan fod Prose wedi cyfeirio at Natsïaid, rwyf am wneud yr un peth: mae gwrthwynebu gwobrwyo Charlie Hebdo am resymau esthetaidd fel beirniadu safon dyddiaduron Anne Frank o safbwynt llenyddol. Hynny yw, mae'n methu'r pwynt yn llwyr. Mae'r ffaith bod rhywbeth hunllefus wedi digwydd i'r awdur yn gwneud y gwaith yn deimladwy ac ingol ynddo'i hun, ac mae clodfori'r cynnyrch yn fodd o wneud safiad yn erbyn y cam a wnaed. Mae'n ymateb naturiol; ni fyddai brwydr Malala Yusafzai o blaid hawliau merched i gael addysg wedi cael chwarter y sylw pe na bai'r Taliban wedi'i saethu yn ei phen. Ond gan iddi oroesi ymgais i'w llofruddio, mae hi wedi ennill Gwobr Heddwch Nobel. Er gwell neu er gwaeth, fel hynny mae pethau'n gweithio. Mae gwobrwyo Charlie Hebdo, sydd wedi cario ymlaen fel normal (a chyhoeddi llun o Mohammed ar glawr y rhifyn o'r cylchgrawn a ymddangosodd yn syth wedi'r digwyddiad), yn safiad syml o blaid yr hawl i wneud yr hyn y mae'r cylchgrawn yn ei wneud. Cydnabod eu dewrder yw hyn, nid, o reidrwydd, canmol y cartwnau (nid bod unrhyw beth o gwbl o'i le ar y cartwnau chwaith yn fy marn i). Yn y cyfamser, dadl wag a thruenus Prose yn y frawddeg olaf uchod yw 'rwy'n edmygu dewrder Charlie Hebdo, ond rwy'n gwrthwynebu cydnabod eu dewrder'.
Perhaps my sense of this will be clearer if I mention the sort of writers and whistleblowers whom I think would be appropriate candidates: Edward Snowden, Chelsea Manning, the journalists who have risked (and in some cases lost) their lives to report on the wars in the Middle East. Or the extremely brave Lydia Cacho, who has fearlessly reported on government corruption in Mexico, along with the dozens and dozens of Mexican journalists who have been murdered for reporting on the narco wars.
Mae'r diffyg hunanymwybyddiaeth fan hyn yn syfrdanol. Ni ddylid gwobrwyo Charlie Hebdo, meddai, oherwydd dylid ei roi i newyddiadurwyr sy'n peryglu'u bywydau. Oes angen i mi egluro'r broblem fan yna?
I have been deeply shocked to read and hear some critics say that the position I have taken, along with other writers, amounts to an endorsement of terrorism. Nothing could be further from the truth. But I also don’t feel that it is the mission of PEN to fight the war on terrorism; that is the role of our government. Our job, in presenting an award, is to honor writers and journalists who are saying things that need to be said, who are working actively to tell us the truth about the world in which we live. That is important work that requires perseverance and courage. And this is not quite the same as drawing crude caricatures and mocking religion.
Pe na bai mwslemiaid ffwndamentalaidd yn protestio, a'n bygwth a defnyddio trais er mwyn gorfodi pawb arall i ufuddhau i'w hathrawiaethau crefyddol, byddai llawer iawn llai o angen cyhoeddi cartwnau fel rhai Charlie Hebdo. Yr ymateb lloerig yw'r union beth sy'n gwneud eu cyhoeddi'n angenrheidiol.
The bitterness and rage of the criticism that we have received point out how difficult people find it to think with any clarity on these issues and how easy it has been for the media – and our culture – to fan the flames of prejudice against Islam. As a result, many innocent Muslims have been tarred with the brush of Islamic extremism.

The narrative of the Charlie Hebdo murders – white Europeans killed in their offices by Muslim extremists – is one that feeds neatly into the cultural prejudices that have allowed our government to make so many disastrous mistakes in the Middle East. And the idea that one is either “for us or against us” in such matters not only precludes rational and careful thinking, but also has a chilling effect on the exercise of our right to free expression and free speech that all of us – and all the people at PEN – are working so tirelessly to guarantee.
Mae'r gair 'narrative' fan hyn yn rhyfedd, a dweud y lleiaf. Nid rhyw 'naratif' greadigol mo hynny, ond yr union hyn a ddigwyddodd (er, dylid cofio mai Arabiaid oedd dau o'r rhai a laddwyd).

Yn aml iawn, mae agweddau 'unai gyda ni neu'n ein herbyn' yn niweidiol a gwrth-gynhyrchiol. Ond yn yr achos penodol hwn, mewn difrif calon, onid yw'n wir? Nid yw rhyddid mynegiant yn golygu hawl awtomatig i gael gwobr. Ond pe na bai sefydliad fel PEN yn gallu gwneud safiad o blaid yr hawl i fyw mewn byd lle nad yw llunio cartŵn yn reswm i'ch lladd, beth fyddai'u diben o gwbl?

20/04/2015

Ynghylch ymateb i gorddwyr proffesiynol

Mae pawb wedi clywed am y golofn warthus a ymddangosodd yn y Sun dros y penwythnos, lle argymhellodd yr awdur (nad wyf am ffwdanu ei henwi) saethu'r 'cockroaches' sy'n ceisio ffoi o ogledd Affrica i Ewrop. Gwarthus iawn wrth gwrs. Mae'r awdur yn llwyddo i wneud bywoliaeth trwy ddweud y pethau mwyaf ymfflamychol sy'n dod i'w phen, ac mae rhai papurau newydd yn hapus i gyhoeddi'r rwtsh, yn rhannol er mwyn denu sylw. Mae'n strategaeth lwyddiannus, oherwydd dyma fi.

Sut ddylai pobl synhwyrol ymateb i'r stwff yma? Dechreuwn trwy ddweud sut na ddylid gwneud. Yn benodol, ni ddylwn alw'r heddlu. Er mor uffernol y safbwynt, ni ddylai ei fynegi fod yn anghyfreithlon. Dylai fod ganddi hawl i'w barn, a dylai fod gan bapurau newydd yr hawl i roi platfform iddi os mai dyna'u dymuniad.

Yn ail, ni ddylwn geisio cysuro'n hunain trwy ddweud bod 1) ei barn yn unigryw, a 2) nad yw'n ddidwyll. Y gwir yw mai'r hyn sy'n frawychus am y golofn yw'r ffaith ei bod yn adlewyrchu barn lled-gyffredin, nid ei bod rywsut yn eithriadol. Rhaid i ni roi'r gorau i dwyllo ein hunain bod rhagfarn yn beth prin erbyn hyn.

Gallwn gymharu'r sefyllfa â phobl fel Ann Coulter a Rush Limbaugh yn America, shock jocks sy'n ymhyfrydu mewn dweud pethau twp ac ymfflamychol iawn am ryddfrydwyr a Democratiaid, ac sy'n gwerthu llyfrau, a denu gwylwyr a gwrandawyr, wrth eu miliynau. Dro ar ôl tro, fe welwch bobl synhwyrol yn gwadu'r posibilrwydd bod y ddau wir yn credu'r hyn y maent yn ei ddweud, gan eu bod mor 'eithafol'; dim ond chwarae cymeriad er mwyn gwneud arian y maent, meddir. Mae'r celwydd yma'n anghyfrifol. Wedi'r cyfan, os oes ganddynt gynulleidfa o filiynau, a'r rheiny i gyd yn amlwg yn cytuno â'r hyn sy'n cael ei ddweud, yna nid yw'n annhebygol o gwbl bod Coulter a Limbaugh eu hunain yn ei gredu hefyd. QED. Mae'r un rhesymeg yn dilyn yn achos awdur y golofn uchod; gwirion fyddai awgrymu bod mwyafrif, neu nyd yn oed leiafrif sylweddol, o'r darllenwyr yn ffieiddio. Y gwrthwyneb sy'n debygol o fod yn wir.

Dyma pam rwy'n amheus iawn bod anwybyddu pobl fel hyn yn ddoeth. Nid yw cuddio'n pennau yn y tywod yn debygol o gyflawni unrhyw beth o werth. Rhaid ei herio'n ffyrnig. Mae'r byd yn llawn pobl annifyr iawn o hyd, a dylid cydnabod hynny.