03/05/2016

Gwrth-semitiaeth a'r chwith

Mae'n hen bryd i ni gydnabod a datrys problem ddifrifol, sef bod gan lawer gormod o bobl y chwith wleidyddol obsesiwn annifyr gydag Iddewon. Wrth gwrs, mae rhagfarn yn erbyn Iddewon yn hen stori, ac mae'r traddodiad yn parhau ymysg y dde eithafol hefyd. Ond y gwir yw bod llawer ar y chwith, er yn brolio'u hatgasedd tuag at hiliaeth, yn euog o'r un peth, hyd yn oed os nad ydynt yn sylweddoli hynny.

Mewn gwirionedd, mae hyn wedi bod yn berwi o dan yr wyneb ers talwm. Fe ffrwydrodd dros y dyddiau diwethaf, fodd bynnag, ar ôl i hen sylwadau gan yr aelod seneddol Llafur, Naz Shah, ddod i'r amlwg, ac ar ôl i Ken Livingstone waethygu pethau ymhellach wrth geisio'i hamddiffyn. Disgyblwyd mwy o wleidyddion o'r blaid heddiw wedi i hen sylwadau o'u heiddo hwythau ddod i sylw'r wasg. Ni fyddai'n syndod os oes mwy i ddod. Y canlyniad rhyfeddol yw mai stori fawr wleidyddol y foment, yn 2016, a hithau'n wythnos etholiadau pwysig, yw gwrth-semitiaeth o fewn prif blaid y chwith ym Mhrydain. Yn hytrach na thrafod y gwasanaeth iechyd ac addysg, rydym yn canfod ein hunain yn siarad am Hitler, cytundeb Haavara 1933, a Seionaeth. Fel rhywun sy'n gosod ei hun yn sicr iawn ar begwn chwith y sbectrwm, rwyf wedi cael llond bol.

Rwyf wedi esbonio fy safbwynt ynghylch Israel a Phalesteina o'r blaen. Yn syml iawn, rwy'n cytuno'n llwyr bod llawer o bolisïau llywodraeth Israel yn anfaddeuol, tra'n cydnabod bod Hamas yn fudiad adweithiol a threisgar sy'n gwneud y sefyllfa'n amhosibl. Dyna'r cyfan sydd angen ei ddweud am y pwnc, oherwydd dylem fod yn gofyn cwestiwn pwysicach: pam siarad am Israel o gwbl fan hyn?

Yr ymateb diflas i ffrae Livingstone gan gymaint o'i gefnogwyr oedd bod ei sylwadau'n ffeithiol wir. Na: nac oeddent. Ond y drwg, rwy'n credu, yw bod mynd i ddadl fanwl ynghylch union fwriad a chyd-destun hanesyddol cytundeb Haavara ac ati'n methu'r pwynt yn llwyr. Hyd yn oed petai sylwadau Livingstone yn berffaith wir, buasent yn dal i fod yn wrth-semitig, a buasai'r dyn yr un mor hiliol am eu dweud. Nid cywirdeb ei fersiwn o hanes sy'n berthnasol, ond yn hytrach y ffaith iddo benderfynu ymateb i sylw dwl rhywun arall am Israel trwy sôn am Hitler o gwbl. Nid oedd gan y Führer unrhyw beth i'w wneud â'r mater o dan sylw. Mae'r ffaith mai malu awyr am hwnnw oedd greddf Livingstone yn hen ddigon o dystiolaeth i'w alw'n dwpsyn hiliol, heb fod angen ffonio hanesydd. Dylid cofio hefyd bod ganddo record hir o ddweud pethau dwl am Iddewon. Nid un sylw unigol yw'r drwg, felly, ond y ffaith mai dyma'r diweddaraf yn unig. Mae'n dipyn o obsesiwn ganddo.

Wrth gwrs ei bod yn wir bod y label 'gwrth-semitiaeth' yn aml cael ei ddefnyddio i bardduo a thawelu beirniadaeth deg o lywodraeth Israel. Ond nid dyna ddigwyddodd yn yr achos yma. Mae Ken Livingstone wedi cael ei gyhuddo o fod yn wrth-semitydd oherwydd ei fod, mewn gwirionedd, yn hilgi gwrth-semitig. Rwy'n amheus iawn o unrhyw un sy'n cael trafferth deall hynny, ac o unrhyw un sy'n gwadu bodolaeth y broblem yn ehangach.

03/04/2016

Rhagrith y gwrth-erthylwyr

Roedd yn hwyl gwylio'r ymateb i sylwadau Donald Trump ynghylch erthyliad ychydig ddyddiau yn ôl. Wrth geisio egluro ei safbwynt ynghylch erthyliad, dywedodd y dylid cosbi menywod sy'n dewis difa'u ffetws (fe dynnodd y sylwadau'n ôl yn fuan wedyn). Mae'r syniad hwnnw'n erchyll, ac fel byddai rhywun yn ei ddisgwyl, cafodd feirniadaeth chwyrn gan bawb sy'n cefnogi hawl menywod i reolaeth dros eu cyfarpar atgenhedlu eu hunain. Ond cafodd ei gondemnio gan lawer o'r garfan gwrth-erthyliad hefyd, gan gynnwys yr ymgeiswyr eraill ar gyfer enwebiad arlywyddol ei blaid, ac roedd eu sylwadau'n ddadlennol.

Mae Ted Cruz yn eithafwr yn ngwir ystyr y gair ynghylch y mater yma. Mae'n gwrthwynebu erthyliad ym mhob senario, gan gynnwys pan gafodd perchennog y groth ei threisio, ac mae wedi brolio cefnogaeth oddi wrth grwpiau sy'n annog trais yn erbyn doctoriaid. Condemnio Trump o'r dde a wna Cruz, gan ddweud bod hyn yn dangos nad yw hwnnw'n deall y pwnc yn iawn ac nad yw, mewn gwirionedd, yn wrth-erthylwr o argyhoeddiad.

Fel mae'n digwydd, mae'r cyhuddiad hwnnw'n berffaith wir. Ychydig flynyddoedd yn ôl, wedi'r cyfan, roedd Trump yn llafar o blaid hawl menywod i erthylu. Er mai apêl Trump i'w gefnogwyr yw ei fod yn 'ei dweud hi fel y mae', mae'n amlwg mai dweud beth bynnag sy'n gyfleus ar y pryd a wna.

Mae ymgyrchwyr gwrth-erthyliad profiadol wedi treulio degawdau lawer yn llunio'u neges yn ofalus. Gwyddant yn iawn bod y syniad o gosbi menywod yn hynod amhoblogaidd, felly ânt i ymdrech fawr i osgoi dilyn y trywydd hwnnw'n gyfan gwbl. Gan fod Trump yn ddyn gwirioneddol dwp, fodd bynnag, nid oedd yn deall hyn, a phan ofynnwyd y cwestiwn, fe syrthiodd yn rhwydd i'r trap. Trwy roi'r fath sylw i'r syniad o gosbi menywod, mae Trump wedi peryglu naratif ofalus yr ymgyrchwyr mwy slic.

Nid oes ryfedd i'r rheiny ddychryn. Eu problem yw bod Trump wedi amlygu gwall anferth yn eu rhesymeg: os yw erthylu gyfystyr â llofruddio, pam gwrthwynebu cosbi'r llofruddwyr? Rydym yn cosbi llofruddwyr ym mhob achos arall. Yr unig wahaniaeth yw amhoblogrwydd y syniad ymysg trwch y boblogaeth. Ond yn rhesymegol, nid yw'r anghysondeb yn dal dŵr o gwbl. Am yr un rheswm, mae safbwynt Cruz, sydd eisiau gwrthod caniatáu eithriadau yn achos trais a llosgach, yn fwy cyson nag un Kasich, sydd am eu caniatáu. Os derbyn mai lladd yw difa ffetws, nid yw amgylchiadau creu'r ffetws hwnnw'n berthnasol o gwbl.

Mae ateb syml iawn i'r anghysondeb yma, wrth gwrs: nid lladd yw erthylu. Hawdd.

31/03/2016

Duw Yw'r Broblem

Nid fy ngeiriau i, ond teitl llyfr newydd gan Aled Jones Williams a Chynog Dafis. Rwyf wedi prynu'r gyfrol (mae'r teitl yn apelio, wedi'r cyfan), ac wedi darllen tua'i chwarter hyd yn hyn.

Mae'r awduron, er yn galw'u hunain yn Gristnogion, yn gwadu bodolaeth y duw personol, Cristnogol, traddodiadol. Cyn i mi ddechrau darllen, fy nhybiaeth oedd eu bod am arddel rhyw fath o ddeistiaeth, ond maent yn mynd ymhellach na hynny, gan wrthod y syniad o fod goruwchnaturiol yn gyfan gwbl. Er eu bod yn gwrthod pob athrawiaeth a gysylltir â'r grefydd honno, maent yn mynnu mai Cristnogion ydynt o hyd, a'n ymwrthod yn gyndyn â'r label 'anffyddiaeth'. Dyma un o'r pynciau a gafodd sylw gan Taro'r Post heddiw, ac roeddwn i'n un o'r cyfranwyr (mae cyfweliad gyda Chynog Dafis yn dechrau ar ôl 37:50, a'm hymateb i a chyfranwyr eraill ar ôl 48 munud).

I bob pwrpas, maent eisoes wedi gwneud y rhan fwyaf o'r gwaith o ddiosg eu crefydd, ac un cam bach pellach yn unig sydd ei angen arnynt er mwyn cyrraedd anffyddiaeth. Er eu bod yn diffinio'r fersiwn gyfarwydd o dduw allan o fodolaeth, maent yn dal eu gafael ar ryw gysyniad annelwig, cymylog, llithrig, trosiadol, a galw hwnnw'n dduw yn ei le. Afraid dweud nad yw hyn yn dal dŵr yn fy marn i. Nid yw'r 'ysbrydol', beth bynnag yw ystyr hynny, yn gysyniad defnyddiol mewn gwirionedd, ac mae'r dystiolaeth o'i blaid yr un mor absennol ag ydyw yn achos y syniadau crefyddol mwy traddodiadol.

Yn ei gyfweliad yntau, un o ddiffiniadau Cynog Dafis ar gyfer 'ffydd' yw 'cydymdeimlad at gyd-ddyn'. Diau bod y diffiniad yna'n un diarth i 99% o Gristnogion, ond dyna'r rheswm am y llyfr, am wn i. Rwy'n credu ei fod yn ddiffiniad digon anghynnes, a bod yn onest. Go brin mai ei fwriad yw awgrymu bod gan grefydd fonopoli dros y syniad o 'fod yn berson dymunol', ond felly mae'n swnio i mi. Rwy'n gwneud fy ngorau i drin fy nghyd-ddyn â pharch ac i fod yn berson da, ond nid yw hynny'n fy ngwneud yn Gristion o fath yn y byd. Nid oes angen ffydd i fod yn dda, ac nid oes gennyf syniad yn y byd sut y byddai derbyn syniadau 'crefyddol' neu 'ysbrydol' yn fy ngwneud yn berson gwell.

Chwarae gemau di-angen yw diffinio 'ffydd' neu 'dduw' fel hyn. Rwy'n hapus i dystio bod y teimlad o ryfeddod wrth syllu ar y sêr ar noson glir, neu'r teimlad o gariad wrth edrych ar wynebau hapus ein plant, yn hynod ddwfn. Gallant deimlo'n anesboniadwy o gryf. Ond nid yw eu mynegi mewn termau 'crefyddol' neu 'ysbrydol' yn ychwanegu unrhyw beth o gwbl. Fflwff ffug-ddwys yw hyn mewn gwirionedd.

Fel y soniais, nid wyf wedi gorffen y llyfr eto. Mae'n bosibl iawn y bydd mwy i'w ddweud amdano'n fuan, felly. Yn benodol, rwy'n edrych ymlaen i gyrraedd y darn eithaf helaeth am yr 'Anffyddiaeth Newydd'. Cawn weld faint o dir cyffredin fydd rhyngom.

24/03/2016

Tony Judt: Postwar

Nid oedd gennyf gymaint â hynny o ddiddordeb mewn hanes yn fy nyddiau ysgol, am ryw reswm, ond erbyn hyn mae'n un o'm hoff bynciau. Rwyf newydd orffen Postwar, campwaith cynhwysfawr y diweddar Tony Judt, ac mae'n glamp o lyfr. Hanes cyfandir Ewrop gyfan rhwng 1945 a 2005 ydyw. Roeddwn wrth fy modd â'r gyfrol o'r dechrau i'r diwedd (er iddi gymryd misoedd o ddarllen gofalus), ac mae'n enwedig o dda wrth ddisgrifio, wlad wrth wlad, sut y dymchwelodd cyfundrefnau comiwnyddol dwyrain y cyfandir. Hoffais hefyd y portread o Gorbachev fel creadur heb lawer o syniad y byddai glasnost a perstroika yn arwain at ddiwedd yr Undeb Sofietaidd. Ni ddeallodd erioed yr hyn a ddechreuodd, yn ôl Judt, ac (er gwaethaf honiadau ceidwadwyr America) nid i bolisïau Ronald Reagan oedd y diolch chwaith; roedd yr Undeb Sofietaidd yn sicr o syrthio o dan ei phwysau ei hun yn hwyr neu'n hwyrach.

Wedi dweud hynny, efallai mai un o themâu'r gyfrol yw nad yw unrhyw sefyllfa'n anochel. Roedd cyfnod y Rhyfel Oer, er y tensiwn, yn eithriadol o sefydlog (mae Judt hyd yn oed yn awgrymu bod ambell lywodraeth gorllewinol wedi ochneidio'u rhyddhad yn dawel bach pan godwyd Wal Berlin ym 1961), i'r graddau bod y rhan fwyaf o bobl wedi dod i dderbyn mai fel hynny fyddai pethau am byth. Dywed Judt:
For forty-five years - beyond the living memory of most Europeans - the uneasy outcome of World War Two had been frozen in place. The accidental division of Europe, with all that it entailed, had come to seem inevitable. And now it had been utterly swept away. In retrospect the post-war decades took on a radically altered significance. Once understood as the onset of a new era of permanent ideological polarization they now appeared for what they were: an extended epilogue to the European civil war that had begun in 1914, a forty-year interregnum between the defeat of Adolf Hitler and the final resolution of the unfinished business left behind by his war. (t.749)
Yn hynny o beth, roedd rhaid i chwyldroadau 1989 newid sut yr edrychasai Ewropeaid ar eu gorffennol yn ogystal ag ar eu dyfodol. Yn yr un modd, rwyf wedi dadlau droeon yn erbyn y syniad bod hanes yn datblygu, yn anochel, tuag at fwy o gyfiawnder. Mae perygl i ni fod yn ymfodlonus a thybio bod rhaid i ddatblygiad er gwell ein cymdeithas ers 1945 fod yn barhaol. Ond ers cyhoeddi Postwar yn 2005, mae Twrci, Hwngari ac (yn enwedig) Rwsia wedi dilyn trywydd mwy awtocrataidd a sinistr. Am yr un rheswm, rwy'n gwrthod y syniad bod mwy o seciwlariaeth yn anochel; heb ymdrech barhaus, hawdd iawn fyddai i ni lithro'n ôl.

Os oedd gan Judt un thema fawr wrth ysgrifennu'r llyfr, yna'r broses o gofio yw honno. Cyn darllen, roeddwn eisiau gwybod sut y bu i Orllewin yr Almaen newid o fod yn wlad Natsïaidd i fod yn wlad ryddfrydol a democrataidd mor sydyn. Yr ateb syml, mae'n debyg, yw i'r wlad fynd ati'n fwriadol i 'anghofio' beth ddigwyddodd yn ystod y rhyfel, a dyfeisio'r myth bod y wlad wedi cael ei herwgipio gan Hitler a'i griw, fel petai'r Natsïaid yn estroniaid a ymddangosodd yn ddi-rybudd allan o ryw fath o wagle. Mewn gwirionedd, roedd 8 miliwn o boblogaeth y wlad yn aelodau o'r Blaid Natsïaidd wrth i'r rhyfel ddirwyn i ben, a'r unig beth amdani ar ôl i bawb gallio oedd cytuno i arddel rhyw fath o amnesia torfol.

Er i lywodraeth newydd Konrad Adenauer ddechrau proses o 'ddadnatsïeiddio', sef gwahardd cyn-Natsïaid o'r gwasanaeth sifil, maes addysg, yr heddlu a phroffesiynau pwysig eraill, y gwir amdani oedd bod llawer gormod ohonynt i'r wlad allu parhau hebddynt. Roedd y rhan fwyaf ohonynt yn ôl yn eu swyddi o fewn ychydig o flynyddoedd, mae'n debyg. Ar ben hynny, yn ôl arolwg ym 1946,
one German in three agreed with the proposition that ‘Jews should not have the same rights as those belonging to the Aryan race’. This is not especially surprising, given that respondents had just emerged from twelve years under an authoritarian government committed to this view. What does surprise is a poll taken six years later in which a slightly higher. percentage of West Germans—37 percent—affirmed that it was better for Germany to have no Jews on its territory. But then in that same year (1952) 25 percent of West Germans admitted to having a ‘good opinion’ of Hitler. (t.58)
Canlyniadau tebyg oedd i arolygon yn Awstria hefyd, er i'r wlad honno lwyddo i bortreadu'i hun fel 'Hitler's first victim'. Roedd y rhagrith yn rhyfeddol, ond efallai mai'r amnesia oedd yr unig ateb ymarferol. Roedd cosbi pawb yn amhosibl, a fwy na thebyg yn wrth-gynhyrchiol.

Yn ei epilog, mae Judt yn pwysleisio pwysigrwydd dysgu'r gorffennol o'r newydd i bob cenhedlaeth. Fel hyn mae'r gyfrol yn cloi:
Unlike memory, which confirms and reinforces itself, history contributes to the disenchantment of the world. Most of what it has to offer is discomforting, even disruptive—which is why it is not always politically prudent to wield the past as a moral cudgel with which to beat and berate a people for its past sins.  But history does need to be learned—and periodically re-learned. In a popular Soviet-era joke, a listener calls up ‘Armenian Radio’ with a question: ‘Is it possible’, he asks, ‘to foretell the future?’ Answer: ‘Yes, no problem. We know exactly what the future will be. Our problem is with the past: that keeps changing’.  So it does—and not only in totalitarian societies. 

All the same, the rigorous investigation and interrogation of Europe’s competing pasts—and the place occupied by those pasts in Europeans’ collective sense of themselves—has been one of the unsung achievements and sources of European unity in recent decades. It is, however, an achievement that will surely lapse unless ceaselessly renewed. Europe’s barbarous recent history, the dark ‘other’ against which post-war Europe was laboriously constructed, is already beyond recall for young Europeans. 
Within a generation the memorials and museums will be gathering dust—visited, like the battlefields of the Western Front today, only by aficionados and relative.
If in years to come we are to remember why it seemed so important to build a certain sort of Europe out of the crematoria of Auschwitz, only history can help us. The new Europe, bound together by the signs and symbols of its terrible past, is a remarkable accomplishment; but it remains forever mortgaged to that past.  If Europeans are to maintain this vital link—if Europe’s past is to continue to furnish Europe’s present with admonitory meaning and moral purpose—then it will have to be taught afresh with each passing generation. ‘European Union’ may be a response to history, but it can never be a substitute. (t.830-1)
Yn anffodus, bu farw Judt yn rhy gynnar yn 2010, felly nid oes modd i ni wybod ei farn am sefyllfa Ewrop heddiw. Teg fyddai dweud bod pethau wedi newid yn sylweddol mewn degawd. Mae'r 'prosiect Ewropeaidd' o dan straen aruthrol. Mae ansicrwydd mawr o hyd yn dilyn yr argyfwng economaidd a helynt Gwlad Groeg, gan beryglu'r arian sengl. Ar ben hynny, fel mae'r ymosodiadau ym Mrwsel yr wythnos hon wedi'n hatgoffa eto, mae terfysgaeth islamaidd yn bygwth llawer mae Ewropeaid wedi dod i'w cymryd yn ganiataol, megis yr hawl i symud yn rhydd a'n ddi-ffwdan ar draws y cyfandir. Yn y bôn, mae rhyddfrydiaeth ddemocrataidd amlddiwylliannol ei hun yn y fantol. Fe oroesodd Ewrop am fron hanner canrif yng nghysgod y llen haearn; yn wir, fe ffynnodd. Ond yr her bresennol, efallai, yw'r un fwyaf, ac efaĺlai nad cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith bod y cwestiynau hyn yn codi wrth i'n cof uniongyrchol am y rhyfeloedd mawr bylu. Bydd ein hymateb i'r terfysg - ac mae hwnnw'n sicr o barhau - yn diffinio Ewrop yn union fel y gwnaeth y ddau Ryfel Byd.

19/03/2016

Protestio Trump

Mae'r protestio'n erbyn Donald Trump yn cynyddu eto, gyda lonydd sy'n arwain at ei ralïau'n cael eu blocio. Rydym eisoes wedi gweld protestwyr yn amharu ar ei ddigwyddiadau trwy weiddi (a chael eu taflu allan yn ddisymwth am eu trafferth). Rwy'n cytuno'n frwd â hwy ynghylch yr angen i wrthwynebu'r ffasgydd twp oren, wrth reswm, ond mae gennyf bryderon am eu dulliau.

Fel mater o egwyddor, rwy'n credu bod gan Trump bob hawl i leisio'i farn a bod gan ei gefnogwyr, yn eu tro, bob hawl i fynd i wrando arno. Digwyddiadau wedi'u trefnu gan Trump ei hun yw'r rhain, wedi'r cyfan, ac mae atal pobl sy'n dymuno gwrando arno rhag gwneud hynny, yn fy marn i, yn amharu ar eu hawliau. Mae Trump yn erchyll, a ffyliaid yw ei gefnogwyr, ond holl bwynt rhyddid mynegiant yw gwarchod yr hawl i ddweud pethau gwrthun (ac i wrando arnynt). Nid oes pwrpas gwarchod safbwyntiau mae pawb yn cytuno â hwy.

Er ei bod yn anodd peidio cydymdeimlo rywfaint â'r protestwyr oherwydd natur y gelyn, mae glynu at yr egwyddor hwn yn hawdd gan fy mod yn amau bod eu dulliau hefyd yn wrth-gynhyrchiol ar lefel ymarferol. Fel rwyf wedi'i ddweud, mae taflu protestwyr allan bellach yn ran o'r sioe yn ralïau Trump. Os rywbeth, mae'r protestiadau'n cryfhau ei gefnogaeth (a dyma'n union pam mae Trump bellach yn mynd ati'n fwriadol i annog gwrthdaro yn ei ddigwyddiadau). Creadur y cyfryngau yw Trump, ac mae'n awchu am sylw; mae'r dyn yn ystyried unrhyw beth sy'n ei gadw yn y newyddion yn fuddugoliaeth. Mae'n bur sicr nad yw blocio prif-ffyrdd yn mynd i ennyn llawer o gydymdeimlad tuag at y protestwyr, chwaith.

Mae'n bwysig protestio, ond ni ddylent wneud hynny yn y ralïau eu hunain. Mae protestio tu allan i'r digwyddiadau'n berffaith iawn, ac efallai byddai'n syniad iddynt gynnal eu ralïau eu hunain. Er bod mawr angen gwrthwynebu'r ffasgydd twp oren, mae'n debygol bod y tactegau presennol yn gwneud mwy o ddrwg nag o dda.

14/03/2016

Donald Trump, ffasgydd

Wrth drafod Donald Trump yn ddiweddar, rhestrais rai o'r nodweddion sy'n gyffredin rhyngddo a ffasgwyr hanesyddol, ond fe ymataliais rhag ei alw'n ffasgydd o'r iawn ryw, yn rhannol gan fod y cyhuddiad hwnnw'n gallu bod yn un diog. Erbyn hyn, fodd bynnag, mae'r label yn addas. Mae Trump yn ffasgydd o ddifrif.

Y trais cynyddol yn ei ralïau sy'n ei gario dros y trothwy. Mae awyrgylch lled-fygythiol wedi bod yno ers y cychwyn, ac mae taflu protestwyr allan wedi bod yn ran o'r sioe. Ond mae wedi gwaethygu'n arw dros yr wythnosau diwethaf, ac mae bellach yn amlwg bod Trump yn defnyddio trais fel arf wleidyddol. Nid rhywbeth sy'n digwydd ar y cyrion ydyw, bellach, ond elfen ganolog o'r ymgyrch ei hun. Erbyn hyn, mae Trump, o'r podiwm, yn rhoi sêl clir ei fendith i'w gefnogwyr ymosod ar brotestwyr. Nid oes amwysedd, mwyach.

Gohirwyd ei rali yng nghanol Chicago nos Wener. Dywedodd ei ymgyrch eu bod wedi dod i'r penderfyniad hwnnw ar ôl derbyn cyngor gan yr heddlu bod perygl o drais oherwydd protestiadau. Mae'r heddlu, serch hynny, yn gwadu hynny'n llwyr. Penderfyniad ymgyrch Trump yn unig oedd gohirio. Rwy'n cytuno'n llwyr â Rachel Maddow, sy'n dweud mai dyma'n union oedd bwriad Trump o'r dechrau. Roedd cynnal rali yng nghanol Chicago, ardal â llawer iawn o bobl o leiafrifoedd ethnig, yn fwriadol bryfoclyd, a gobaith Trump oedd denu protestwyr (mae'n debyg ei bod wedi bod yn llawer haws cael mynediad i'r digwyddiad hwn o'i gymharu â'i ralïau eraill). Roedd Trump yn gobeithio gweld pobl yn ymladd, a dyna a fu (ac nid mater o 'fai ar y ddwy ochr' mo hynny chwaith; cefnogwyr Trump sydd bennaf ar fai).

Pam y bwriad yma? Un o hoff dechnegau ffasgwyr yw annog trais, ac wedyn honni bod angen person cryf (dyfalwch pwy?) er mwyn adfer cyfraith a threfn, ac i gael gwared ar yr union drais y maent hwy eu hunain yn gyfrifol am ei gorddi. Mae hefyd yn ei alluogi i bortreadu'i hun fel dioddefwr, yn groes i'r dystiolaeth, ac i honni bod protestwyr yn ei sensro a'n ymosod ar ei gefnogwyr. Mae'n hen dric. Mae'n bosibl bod Trump yn ddyn rhy dwp i ddeall ei fod yn efelychu ffasgwyr - mae'n sicr yn rhy dwp i ddeall a thrafod polisi - ond dyna'r union draddodiad y mae'n ei ddilyn, ac mae'n ddigon craff i wneud hynny'n llwyddiannus. Go brin mai cyd-ddigwyddiad yw'r tebygrwydd. Mae hefyd yn mynd yn anos ac anos ei ddychmygu'n troi tua'r canol cymhedrol ar ôl cipio'r enwebiad (y pivot bondigrybwyll). Y ffaith ryfeddol yw bod ffasgydd erbyn hyn yn debygol o gynrychioli un o ddwy brif bleidiau America mewn etholiad arlywyddol. Mae'r jôc drosodd ers talwm.

Y consensws yw y byddai'n sicr o golli ym mis Tachwedd. Dyna, yn wir, sy'n debygol; mewn amgylchiadau cyffredin, ni fyddai ganddo obaith. Ond mae'n hawdd dychmygu amgylchiadau anghyffredin. Beth os yw'r economi'n ffrwydro eto? Neu (yn fwy tebygol yn fy marn i) beth os oes ymosodiad terfysgol yn fuan cyn yr etholiad? Petawn i'n strategydd ar ran y Wladwriaeth Islamaidd, buaswn i'n gwneud fy ngorau glas i sicrhau bod Trump yn dod yn arlywydd, gan eu bod bron â marw (yn llythrennol) eisiau brwydr fawr apocalyptaidd rhwng y 'gorllewin' a'r byd mwslemaidd. Awn mor bell â mentro y byddai'n syndod pe na bai terfysgwyr mwslemaidd yn ceisio ymosod ar America yn wythnosau olaf mis Hydref. Ni fyddai raid iddynt fod yn llwyddiannus, hyd yn oed; gall y bygythiad fod yn ddigon i ddychryn digon o Americanwyr i gorlan Trump. Rwy'n credu bod Arlywydd Trump yn annhebygol ar y cyfan, ond rwy'n cael trafferth diystyru'r senario yma. Mae'r posibilrwydd yn hollol frawychus.

17/02/2016

Theorïau cynllwyn

Roeddwn yn westai ar Dan Yr Wyneb gyda Dylan Iorwerth neithiwr, yn trafod theorïau cynllwyn (mae'r eitem yn dechrau ar ôl 27:20).

Mae miloedd o'r rheiny'n hedfan o gwmpas, wrth gwrs. Gofynwyd yn benodol am lofruddiaeth John F Kennedy, a'n anffodus mae'n sbel go hir ers i mi astudio manylion yr achos hwnnw felly roedd yn anodd ymateb i honiadau penodol am yr hyn a ddigwyddodd. Y prif bwynt (ac rwy'n gresynu i mi beidio'i wneud yn gliriach ar y rhaglen) yw bod bywyd yn flêr. Hynny yw, mae cymaint o wybodaeth (a mwy fyth o gamwybodaeth) ar gael am bob digwyddiad o dan haul, mae'n ddigon hawdd dewis a dethol y darnau sy'n cefnogi'ch hoff naratif. Roedd hyn eisoes yn ddigon gwir yn y blynyddoedd wedi saethu JFK, ond mae'n amlwg yn llawer i awn gwaeth ers dyfodiad yr we.

Byddai optimydd wedi gobeithio byddai'r we, gyda'r holl wybodaeth am y byd ar flaen ein bysedd, yn ei gwneud yn haws lledaenu'r gwir ffeithiau ac felly'n ei gwneud yn anos i theorïau amgen ac ecsentrig ffynnu. Y gwrthwyneb sydd wedi troi i fod yn wir, wrth gwrs: mae'r rhyngrwyd wedi'i gwneud yn llawer haws i bobl od ganfod pobl od eraill, gan eu galluogi i atgyfnerthu eu rhagdybiaethau ei gilydd mewn siambr eco. Os rywbeth, mae'r we wedi lleihau ein dibyniaeth ar y cyfryngau prif lif, ac mae hynny'n hwb mawr i rith-gymunedau sydd fel petaent yn byw mewn bydysawd amgen.

Mae pobl yn credu yn y theorïau hanner pan yma am resymau seicolegol, neu sosio-wleidyddol, neu gyfuniad o'r ddau. Y gwir yw bod person sy'n arddel un yn tueddu i dderbyn llawer o rai eraill hefyd, hyd yn oed os ydynt yn gwrthddweud ei gilydd. Mae'n ffenomen ddiddorol, ac roedd yn ddiddorol clywed yr hyn yr oedd gan y seicolegydd Dr Mair Edwards i'w ddweud. Fel anffyddiwr, yr hyn sydd wedi fy nharo ers tro yw bod greddf grefyddol iawn yn amlwg yn y sawl sy'n hyrwyddo'r theorïau mwy cynhwysfawr, (fel David Icke a'i ddilynwyr, er enghraifft) sy'n beio popeth, yn llythrennol ar yr Illuminati bondigrybwyll. Mae pobl felly'n methu'n lân ag amgyffred y syniad bod pethau anffodus weithiau'n digwydd heb fod yna reswm ehangach. Weithiau, mae twysogesau'n marw mewn damweiniau car. Weithiau, mae terfysgwyr yn ymosod. Weithiau, mae pobl yn marw'n annisgwyl. Maent yn ddigwyddiadau anarferol ar lefel unigol, ond y paradocs (yn arwynebol, o leiaf) yw bod pethau anarferol yn digwydd drwy'r amser. Yn union fel y mae'n dra annhebygol i chi ennill y loteri, eto i gyd, bron bob wythnos, mae rhywun yn rhywle'n llwyddo i wneud hynny. Ond i Icke a'i debyg, rhaid bod popeth yn ran o gynllwyn bwriadol. Mewn ffordd, mae'r Illuminati (neu bwy bynnag) yn chwarae rhan y Diafol.

Felly ydw, rwy'n ddrwgdybus o theorïau cynllwyn ar y cyfan. Fel y trafodwyd, mae angen sceptigiaeth; byddai derbyn gair swyddogol y llywodraeth yn ddi-gwestiwn bob tro'n gofyn am drafferth. Pan mae newyddiadurwyr yn y broses o ymchwilio i awgrymiadau bod y llywodraeth wedi camymddwyn, 'theori gynllwyn' yw honno ar y pryd, mewn rhyw ystyr. Ond pan ddaw cadarnhad ei bod yn wir, mae'n colli'r label hwnnw ac mae angen ei alw'n rywbeth arall. 'Sgandal', er enghraifft. Mewn gwirionedd, pan mae pobl yn sôn am theorïau cynllwyn, sôn y maent am honiadau lle nad oes tystiolaeth o'u plaid (a'n aml, lle mae llawer o dystiolaeth yn eu herbyn). Mae cadw meddwl agored yn iawn, ond nid i'r graddau bod eich hymennydd yn syrthio allan.

20/01/2016

Donald Trump a chyflwr y Gweriniaethwyr

Cefais fy synnu pan gyhoeddodd Donald Trump ei fwriad i ymgyrchu i fod yn arlywydd UDA. Roedd wedi chwarae â'r syniad yn gyhoeddus ers blynyddoedd, ond tybiais cyn hynny mai tacteg i gadw'i enw yn y newyddion oedd hynny, ac nad oedd ganddo unrhyw fwriad i ymgymryd â'r gwaith caled o redeg ymgyrch go iawn. Wrth gwrs, nid yn unig yr oedd y dybiaeth honno'n anghywir, ond mae'n bosibl iawn y bydd yn ennill yr enwebiad.

Ers iddo ymuno â'r ras, mae'r sylwebyddion wedi bod yn proffwydo'i dranc, a'n enwedig felly ar ôl iddo ddweud pethau twp (sy'n ddigwyddiad wythnosol). Y gwrthwyneb sydd wedi bod yn wir, wrth gwrs: mae cefnogaeth Trump, os rywbeth, wedi cryfhau gyda phob sarhad hyll a ddaw o'i enau. Yn groes i bob disgwyl, erbyn heddiw, lai na phythefnos cyn yr etholiadau cynradd cyntaf yn Iowa, mae ei sefyllfa'n gryfach nag erioed. Mae ymhell ar y blaen yn yr arolygon cenedlaethol. Ni ddylid canolbwyntio'n ormodol ar rheiny mewn gwirionedd, gan mai fesul taleithiau unigol y daw'r pleidleisiau, ond er ei bod yn wir mai Ted Cruz sydd ar y blaen yn Iowa, mae Trump yn ail agos (a'n bell ar y blaen yn y taleithiau nesaf, sef New Hampshire a De Carolina). Mae llawer, gan gynnwys Nate Silver, yn mynnu ei fod yn annhebygol o gipio'r enwebiad yn y pen draw, ond rwy'n credu bod ganddo siawns ryfeddol o dda. Gobaith mawr ei wrthwynebwyr yw bod ei ddiffyg profiad gwleidyddol yn golygu nad oes ganddo'r drefniadaeth - y ground game bondigrybwyll - i sicrhau bod ei gefnogwyr i gyd yn llwyddo i bleidleisio drosto (gall y system fod yn gymhleth, diflas ac affwysol o hir mewn rhai taleithiau).

Rhethreg gwrth-fewnfudwyr yw ei brif thema, wrth gwrs. Wrth lansio'i ymgyrch, fe ddywedodd bod Mecsico'n 'anfon' eu troseddwyr rhyw dros y ffin. Dyna'i ddymuniad hefyd i fonitro  mwslemiaid yn America, a hyd yn oed i'w gwahardd rhag cael mynediad i'r wlad yn gyfan gwbl. Mae hefyd wedi ymfalchïo bod rhai o'i gefnogwyr wedi rhoi cweir i brotestwyr croenddu, ac mae'n hoff o bardduo a sarhau menywod. Er hynny, neu, fwy na thebyg, o'r herwydd, mae wedi mwynhau mwy o sylw yn y cyfryngau na'r ymgeiswyr eraill i gyd gyda'i gilydd.

Ai ffasgydd yw Trump?  Mae'n gyhuddiad a deflir yn rhy rhwydd yn aml, ond yn yr achos hwn mae'n gwestiwn teg. Yn sicr, mae'n ticio nifer o'r bocsys. Ei arfer o godi bwganod senoffobaidd yw'r un amlwg: fel y dywedais, mae Trump wedi mynd i ymdrech arbennig i ddieithrio'r 'arall', gan fwydo paranoia llawer o'i ddilynwyr (hiliol, gwyn) ynghylch y newidiadau demograffig sy'n digwydd mor gyflym i'r boblogaeth ar hyn o bryd. Ceir hefyd y rhethreg ffasgaidd glasurol ynghylch palingenesis, yr angen i 'ad-ennill y wlad', sydd wedi dirywio i'r graddau bod angen ei ail-godi'n llwyr (teitl llyfr newydd Trump yw Crippled America).

Mae machismo yn elfen berthnasol arall. Ateb Trump i bopeth yw ei fod am gyflawni campau trwy wydnwch  a grym pur ei bersonoliaeth (nid oes sôn o fath yn y byd am fanylion na sylwedd yn ei areithiau). Ei hoff sarhad yw galw'r ymgeiswyr eraill yn 'wan' a dweud bod ganddynt 'ddiffyg egni'. Mae'r misogynistiaeth yn rhan o hyn hefyd, wrth gwrs, a cheir awgrym clir o reddf unbeniaethol. Bwli ydyw, i bob pwrpas.

Wedi dweud hyn i gyd, oedaf cyn ei alw'n ffasgydd o'r iawn ryw. Yn un peth, mae gan ffasgwyr fel arfer adain barafilwrol. Mae'n ddychrynllyd pa mor agos mae Trump yn dod at dicio'r bocs yma hefyd, oherwydd mae Trump wedi annog trais yn erbyn protestwyr, ac mae sawl ciwed o ffug-filwyr hunan-benodedig hanner-pan asgell-dde (fel yr Oath Keepers) wedi datgan eu cefnogaeth. Ond (am y tro!) mae digon o bellter rhyngddo a'r ffyliaid sinistr hyn fel nad oes modd eu galw'n fyddin bersonol. Fodd bynnag, y prif reswm nad yw Trump yn ffasgydd yw ei fod, yn llythrennol, yn rhy dwp. Nid dyn ideolegol ydyw, mewn gwirionedd. Rwy'n gyndyn nad oes ganddo syniadaeth wleidyddol ystyrlon. Yn wir, awn mor bell â mynnu nad oes ganddo'r gallu i ffurfio'r fath beth. Beth bynnag eich barn am arweinwyr ffasgaidd hanner cyntaf yr ugeinfed ganrif, roeddent yn bobl ddeallusol gyda gweledigaeth bendant a thrwyadl.

Cofier bod 'Y Donald' yn ffigwr cyhoeddus ers degawdau. Nes yn gymharol ddiweddar, bu'n weddol ryddfrydol ynghylch materion cymdeithasol (yn wir, fe roddodd arian i'r Clintoniaid yn y 90au). Mae'r ffaith ei fod bellach yn smalio bod yn Gristion o argyhoeddiad yn adrodd cyfrolau; mae'n amlwg nad oes ganddo'r syniad cyntaf am y ffydd. Ysywaeth, mae'r ffars, rywsut, yn plesio. Mae'n amlwg felly mai'r unig bethau sy'n gyrru Trump yw ei ego, a'r dyhead i gipio grym er ei fwyn ei hun. Os oes y fath beth â Thrwmpiaeth, yna'r diffiniad yw 'beth bynnag sy'n dda i Donald Trump'. Y jôc yw mai un o'i brif rinweddau, yn ôl llawer o'i gefnogwyr, yw ei 'barodrwydd i'w dweud hi'n blaen fel ag y mae hi'. Dyna wrthwyneb llwyr y gwir.

Demagog poblyddol ydyw felly, fwy na ffasgydd. Ni ddylai hynny gynnig cysur, gyda llaw. Rhaid holi sut y daeth y fath gymeriad yn ffigwr mor amlwg yng ngwleidyddiaeth gwlad rymusaf y byd. Y broblem yw bod yr holl sylw i Trump, a'r modd y mae'r cyfryngau'n ei drafod, yn awgrymu ei fod yn bodoli mewn rhyw fath o wacter, fel petai wedi ymddangos o nunlle; roedd y modd y tybiodd y cyfryngau ar y pryd bod ei sylwadau ymfflamychol yn debygol o'i niweidio yn dangos yn glir nad ydynt wedi deall y ffenomen. Y gwir amdani yw mai symptom o broblem ddyfnach yw Trump. Nid y dyn ei hun yw'r drwg, ond bodolaeth cynifer o bobl sydd mor barod i'w gefnogi. Dyma ffaith y mae'n hanfodol i America ymgynefino â hi: mae cyfran anferth o'i phoblogaeth yn arswydus o dwp a rhagfarnllyd. A bai'r Gweriniaethwyr yw'r ffaith bod y garfan yma bellach mor swnllyd.

Mae hanes y dde adweithiol yn America yn hysbys. Gwyddom bod hiliaeth yn broblem anferthol yno hyd heddiw, hyd yn oed os nad yw bellach yn dderbyniol i'w fynegi yn yr un termau amrwd ag y bu yn y gorffennol. Yn hytrach, defnyddir y 'chwiban ci', sef math o gôd sy'n swnio'n gymharol ddi-niwed a didwyll ar un olwg ond sy'n glir ei oblygiadau hiliol i'r gynulleidfa darged. Dyma oedd craidd Strategaeth y De, o gyfnod Nixon ymlaen. Mynegwyd y syniad orau yn 1981 gan un o'i arloeswyr, Lee Atwater, a oedd ar y pryd yn ymgynghorydd yng ngweinyddiaeth Reagan:
You start out in 1954 by saying, "Nigger, nigger, nigger." By 1968 you can't say "nigger"—that hurts you. Backfires. So you say stuff like forced busing, states' rights and all that stuff. You're getting so abstract now [that] you're talking about cutting taxes, and all these things you're talking about are totally economic things and a byproduct of them is [that] blacks get hurt worse than whites. And subconsciously maybe that is part of it. I'm not saying that. But I'm saying that if it is getting that abstract, and that coded, that we are doing away with the racial problem one way or the other. You follow me—because obviously sitting around saying, "We want to cut this," is much more abstract than even the busing thing, and a hell of a lot more abstract than "Nigger, nigger."
Dyma sut mae llywodraethau Gweriniaethol wedi llwyddo i hyrwyddo polisïau hiliol tra'n cadw'r gallu i wadu'r peth (gyda winc). Mae'r pleidleisiwyr hiliol yn gwybod yn iawn beth yw'r amcan, ac felly'n eu cefnogi'n frwd. Mae'r blaid wedi bod yn bwydo a meithrin yr hiliaeth 'gudd' yma ers blynyddoedd. Nid ymddangos o nunlle y mae cefnogwyr Trump wedi'i wneud, eithr magu hyder (a dychryn o weld arlywydd croenddu yn y Tŷ Gwyn). Digwyddiad allweddol yn y broses hon, efallai, oedd penderfyniad hollol anghyfrifol John McCain - aelod o sefydliad 'cymhedrol' y blaid - i ddewis Sarah Palin fel ei ddarpar-is-arlywydd yn 2008. Fel Trump, mae hi'n glown llwyr, ac fe fanteisiodd i'r eithaf ar y sylw gan ddod yn un o arwyr ysbrydol y Tea Party. Fel mae'n digwydd, fe ddatganodd Palin ei chefnogaeth i Trump heno; mae'r ffaith ei bod yn gwneud hynny er i Trump ymosod yn hyll ar McCain yn symbol berffaith o'r modd y creodd y blaid fwystfil sydd wedi tyfu tu hwnt i'w rheolaeth. Mae arweinwyr sefydliadol y Gweriniaethwyr bellach mewn panig.

Y perygl yw bod eithafiaeth Trump wedi gwthio ffenestr Overton hyd yn oed ymhellach i'r dde nag yr oedd yn barod, gan wneud i rywun fel Ted Cruz edrych yn dderbyniol mewn cymhariaeth. A dweud y gwir, buaswn i'n awgrymu bod Cruz hyd yn oed yn waeth na Trump mewn sawl ffordd. Er mai Trump sy'n cael y rhan fwyaf o'r sylw oherwydd ei ymgyrch anghonfensiynol a'i ddiffyg urddas, mae Cruz yn cytuno ag ef ynghylch y materion mwyaf dadleuol. Efallai bod y ffaith bod Cruz yn Seneddwr, a'n wleidydd medrusach, yn gwneud iddo swnio'n llai eithafol. Mae hefyd, yn wahanol i Trump, yn ddyn deallus a chanddo weledigaeth ac egwyddorion clir (er hollol frawychus). Yn hynny o beth, gellir dadlau bod Cruz hyd yn oed yn nes at fod yn ffasgydd nag yw Trump. Beth bynnag, mae'r ddau'n arddel y math o wleidyddiaeth sy'n cael ei neilltuo, fwy neu lai, yn Ewrop, i bleidiau penodol lled neo-ffasgaidd. Y ffaith bod Trump a Cruz yn gweithredu o fewn system wleidyddol dwybleidiol America sy'n niwlogi'r ffin.

Fe ddywedais yn gynharach nad ffasgydd mo Trump. Ond mae'n hawdd dychmygu ei gefnogwyr yn cefnogi ffasgydd go iawn petai un o'r rheiny'n ymddangos. Mae arwyddion mai Cruz yw ail ddewis llawer o gefnogwyr Trump. Felly'r gwir plaen amdani yw bod oddeutu 60% o gefnogwyr y Gweriniaethwyr yn cefnogi rhywbeth tebyg i ffasgaeth. Mewn geiriau plaen, mae mwyafrif o gefnogwyr un o ddwy brif blaid America yn agos at fod yn ffasgwyr. Ni fyddai'n cymryd llawer iddynt gymryd y naid olaf yna, yn fy marn i. Mae'r deunydd crai yno.

Oni bai bod cefnogaeth Marco Rubio - unig obaith y sefydliad erbyn hyn - yn cynyddu'n sydyn, ymddengys yn fwyfwy tebygol mai dewis rhwng Trump a Cruz fydd raid. Y ffaith ryfeddol yw ei bod yn bosibl, yn fy marn i, y byddai'n well gan sefydliad y Gwerinaiethwyr weld Trump yn ennill yr enwebiad na Cruz. Mae hyd yn oed llawer o gyd-weithwyr Cruz, gan gynnwys rhai o aelodau'r Tea Party, yn casáu Cruz oherwydd ei unplygrwydd a'i drahauster. Mewn etholiad cyffredinol, mae'n bosibl dychmygu Trump - sy'n fodlon dweud beth bynnag sy'n gyfleus iddo - yn anghofio popeth am ei ddaliadau blaenorol a smalio bod yn greadur y canol drachefn. Nid yw hynny'n wir o gwbl yn achos Cruz. Ar ben hynny, mae posibilrwydd cryf y byddai Trump yn pwdu'n arw petai'n colli, a'n sefyll fel ymgeisydd annibynnol. Byddai hynny'n gwneud pethau hyd yn oed yn haws i'r Democratiaid.

Pwy bynnag sy'n ennill yr enwebiad, mae'n anodd iawn dychmygu Arlywydd Trump neu Arlywydd Cruz. Er eu poblogrwydd o fewn eu plaid eu hunain, nid yw gweddill y boblogaeth yn meddwl rhyw lawer o'r naill na'r llall. Ond yn y wlad ryfedd yna, ni ddylid bod yn ddi-hid am y posibilrwydd, a dylai'r syniad godi braw ar bawb call. Beth bynnag yw'r canlyniad ym mis Tachwedd, mae'r broblem ar ochr y Gweriniaethwyr yn achosi niwed aruthrol i wleidyddiaeth America.

23/11/2015

Hysbyseb Eglwys Loegr

Roeddwn ar Taro'r Post yn gynharach heddiw (31 munud i mewn), yn trafod y penderfyniad i beidio dangos hysbyseb gan Eglwys Loegr yn sinemâu Odeon, Cineworld a Vue. Mae'n ffrae ffug mewn sawl ffordd. Nid gwahardd hysbyseb unigol a wnaed. Yn hytrach, mae gan y cwmnïau bolisi cyffredinol, ers tro, o beidio dangos unrhyw hysbysebion o natur gwleidyddol neu grefyddol. Yn hynny o beth, mae cynnwys yr hysbyseb benodol - sef pobl amrywiol yn adrodd llinell yr un o Weddi'r Arglwydd - yn hollol amherthnasol (mae rhywbeth bron yn annwyl, gyda llaw, am y syniad mai problem yr Eglwys yw nad yw pobl rywsut yn gyfarwydd â'r weddi honno).

Dau ddewis sydd gan y cwmnïau hyn mewn gwirionedd: y polisi presennol, neu agor y drws i hysbysebion gwleidyddol a chrefyddol o bob math. Byddai polisi o ddewis a dethol hysbysebion crefyddol neu wleidyddol unigol yn creu problemau ymarferol dyrys (a chyfreithiol, fwy na thebyg), felly chwarae'n saff yw peidio'u derbyn o gwbl.

Penderfyniad masnachol llwyr yw hynny. Mae'r mwyafrif o'r cwsmeriaid, wedi'r cyfan, yno'n unswydd er mwyn mwynhau awr a hanner o adloniant di-feddwl. Pryder perchnogion y sinemâu yw y byddai'u gorfodi i eistedd drwy bregeth, neu i wrando ar rywun ar ei focs sebon gwleidyddol, yn diflasu, dadrithio neu dramgwyddo'r cwsmeriaid hynny, gan beri iddynt aros adref yn y dyfodol. Efallai bod hynny'n wir; efallai ddim. Ond cytuno neu beidio, mae gofid y cwmnïau'n berffaith ddealladwy, a gallaf weld y ddwy ochr. Yn bersonol, petawn yn berchen ar sinema, rwy'n credu buaswn i'n fodlon derbyn arian yr Eglwys; ni welaf wahaniaeth egwyddorol o bwys rhwng hysbysebion 'gwleidyddol' a rhai ar gyfer unrhyw gynnyrch cyfalafol; mewn ffordd, mae pob hysbyseb yn wleidyddol. Ond y pwynt yw mai mater o chwaeth bersonol yw hyn, yn y pen draw.

Un peth sy'n sicr: nid mater o ryddid mynegiant mohono, o fath yn y byd. Nid yw rhyddid mynegiant yn golygu hawl awtomatig i fynnu bod rhywun arall yn darparu'r platfform. Roedd Taro'r Post yn ddigon caredig i'm gwahodd i gyfrannu heddiw, ond petawn i'n dechrau mynnu bod rhaid i Garry Owen ddarparu slot deg munud i mi bob dydd, nid amharu ar fy rhyddid mynegiant fyddai gwrthod, eithr penderfyniad golygyddol synhwyrol. Yr un yw'r egwyddor yn union yn achos y sinemâu.

Y peth hanfodol am ryddid barn, wrth gwrs, yw'r hawl i gwyno am farn pobl eraill. Oes, wrth gwrs, mae gan gwsmeriaid Cristnogol y sinemâu bob hawl i roi pwysau arnynt i ail-ystyried y polisi. Ac mae gan y cwmnïau wedyn yr hawl unai i gyd-synio neu i barhau i'w hanwybyddu. Yr hyn sy'n fy nghorddi, fodd bynnag, yw tuedd barhaus a syrffedus gormod o Gristnogion i gwyno bod achosion fel hyn yn symptom o ryw fath o erledigaeth yn eu herbyn. Dyma rwy'n ei gasáu fwyaf am Gristnogaeth fodern: mae gan y ffydd statws breintiedig a gor-barchus yn ein cymdeithas o hyd, ond nid yw hynny'n ddigon i rai o'i lladmeryddion. Yn eu tyb hwy, mae trin Cristnogaeth yr un fath â phob ffydd arall (neu fel unrhyw ideoleg arall o ran hynny) gyfystyr â'u herlid a'u croeshoelio. Mae llawer iawn o'r ymateb i'r stori yma (megis ymdriniaeth ragweladwy'r Daily Mail) yn drewi o'r persecution complex pathetig yma. Yn absenoldeb unrhyw annhegwch go iawn yn erbyn Cristnogion, rhaid iddynt ei ddychmygu.

Mae'n bur amlwg, a dweud y gwir, mai ffrwyth ymgyrch PR ddigon sinigaidd gan yr Eglwys yw hyn i gyd. Mae polisïau o'r fath yn gyffredin dros ben. Wedi'r cyfan, mae cyfyngiadau llym ar y math o hysbysebion y mae modd eu darlledu ar y teledu. Ni fyddai'n syndod petai'r Eglwys yn deall hynny'n iawn o flaen llaw, ac mai'r bwriad o'r cychwyn cyntaf oedd manteisio ar gyfle i bortreadu'u hunain fel merthyrod. O gofio'r holl sylw - a hynny'n rhad ac am ddim - teg dweud bod yr ymgyrch wedi bod yn llwyddiannus. A dyma fi fy hun yn cyfrannu i'r sylw hwnnw.

Dyma ddolen i'r hysbyseb, gyda llaw; mae'r teitl a roddwyd i'r clip yn profi fy mhwynt.