10/08/2017

Ynghylch gorfod cyfiawnhau ein bodolaeth ein hunain drwy'r amser

Ymddengys bod siaradwyr Cymraeg o dan warchae braidd ar hyn o bryd. Efallai bod yr ymosodiadau'n teimlo'n fwy cyson nag yn y gorffennol oherwydd y cyfryngau cymdeithasol. Mae twpsod anwybodus bellach yn ysgrifennu cynnwys eu meddyliau ar y we yn hytrach na'u cadw'n breifat, ac mae'r un rhwydweithiau'n gweithio fel larwm i alw'r Cymry i'r gâd bob tro y gwelwn rywbeth sy'n ein tramgwyddo.

Ond mae'n bosibl hefyd bod yr ymosodiadau'n dwysáu. Yn yr hinsawdd wleidyddol bresennol - mae Brexit yn symptom o greisis hunaniaeth yn Lloegr i raddau helaeth - gellir synhwyro bod drwgdybiaeth tuag at amrywiaethau mewnol yn y Deyrnas Gyfunol yn cynyddu. Beth bynnag sy'n mynd ymlaen, roedd caredigion y Gymraeg yn disgwyl y gwaethaf pan drydarodd y rhaglen Newsnight brynhawn ddoe am eu bwriad i gynnal trafodaeth am yr iaith. Os rywbeth, roedd yr eitem a ddarlledwyd hyd yn oed yn waeth na'r hyn a ddychmygwyd gan y pesimist mwyaf yn ein plith. Dau westai, dim un ohonynt yn siarad Cymraeg, ac un yn ffwl rhagfarnllyd di-nod a'i fryd ar efelychu Katie Hopkins. Efallai bod llawer o siaradwyr yr iaith yn brysur yn yr Eisteddfod ar hyn o bryd, ond roedd hyn yn hurt.

Dylem osgoi theorïau cynllwyn fan hyn. Nid arwydd o elyniaeth bwriadol gan gynhyrchwyr y rhaglen yw eitem fel hwn. Y gwir poenus yw nad ydym yn ddigon pwysig i haeddu hynny. Anwybodaeth lwyr sy'n gyfrifol. Roedd yn amlwg drwy gydol yr eitem nad oedd gan Evan Davis y syniad lleiaf am y pwnc; fe awgrymodd fwy nag unwaith mai hobi yw'r Gymraeg, yn hytrach na chyfrwng naturiol bywyd cannoedd o filoedd o drigolion y wladwriaeth. Mae'n ddealladwy bod newyddiarurwyr, cynhyrchwyr ac ymchwilwyr rhaglenni fel Newsnight yn anwybodus amdanom; Saeson yn byw yn Llundain ydynt, wedi'r cyfan. Nid yw'r iaith Gymraeg yn croesi'u meddyliau fel arfer. Rhaid dweud bod gweld rhaglen o'r fath yn gwneud smonach o bwnc cyfarwydd yn gwneud i mi amau'u hadroddiadau am faterion nad wyf yn gwybod cymaint amdanynt; nid wyf wedi gallu ymddiried yn The Economist yn yr un ffordd ers darllen y llanast llwyr hwn, chwaith.

Rwy'n teimlo'n eithaf diymadferth am hyn i gyd. Creu stwr a chodi ymwybyddiaeth yw'r unig ateb, am wn i. Mae gorfod cyfiawnhau ein bodolaeth fel grwp cymdeithasol dro ar ôl tro yn waith digalon, ond mae'n debyg mai dyna'r unig ddewis. Nid oes unrhyw un arall yn mynd i roi chwarae teg i ni, felly mae fyny i ni ein hunain. Am resymau amlwg, dim ond siaradwyr Cymraeg sy'n deall yn iawn beth sy'n mynd ymlaen yn y byd Cymraeg. Dyna natur ieithoedd gwahanol. Nid ein bai ni yw hynny. Y cyfan allwn ni ei wneud yw esbonio. Trafodwch yr iaith Gymraeg yn Saesneg, a phopeth arall, yn naturiol, yn Gymraeg.

26/07/2017

Trump a Putin

Yn fuan iawn wedi buddugoliaeth Donald Trump ym mis Tachwedd, cyhoeddwyd erthygl wych yn y New York Review Of Books â'r teitl 'Autocracy: Rules for Survival'. Rwyf wedi dychwelyd at yr ysgrif sawl tro dros y misoedd diwethaf. Roedd yr awdur, Masha Gessen, yn berffaith iawn i ddweud mai ffolineb llwyr oedd y gobaith y byddai Trump yn callio ar ôl ymgartrefu yn y Tŷ Gwyn.

Yn fy marn i, hi yw'r sylwebydd gorau un ar bwnc Trump a Vladimir Putin. Mae'n besimistig ynghylch y niwed mae Trump yn ei achosi, a'n un o feirniaid pennaf Putin, ond mae'n ein cymell ar yr un pryd i wrthsefyll y demtasiwn i ddyfeisio neu gofleidio theorïau cynllwyn di-sail i gysylltu'r ddau ddyn.

Mae'n enedigol o Rwsia, ac roedd yn newyddiadura yn y wlad honno wrth i'w system ddemocrataidd ifanc gael ei datgymalu. Mae bellach wedi ffoi i America, felly mae ei phrofiad yn ei rhoi mewn safle delfrydol i roi'r hyn sy'n digwydd yno (a'r gorllewin) yn ei gyd-destun.

Fe gyhoeddodd fywgraffiad o Putin yn 2012. Fe ddarllenais y gyfrol yn ddiweddar, a'r peth trawiadol yw bod Putin wedi cyrraedd y brig bron trwy ddamwain. Ystyr teitl y llyfr yw nad yw Putin, mewn gwirionedd, yn ddyn hynod o gwbl. Mae'n demtasiwn i ystyried ein gelynion (ac mae Putin yn sicr yn elyn) yn fwy galluog nag ydynt mewn gwirionedd, ond mynna Gessen (sydd wedi'i gyfarfod) ei fod yn ddyn diflas, syml, ac ychydig yn dwp. Os yw'n feistr ar grefft, yna canfod ffyrdd o bocedu symiau anferth o arian trwy ddulliau llwgr yw honno. Mae'n bosibl iawn mai Vladimir Putin yw'r person cyfoethocaf yn y byd ar hyn o bryd.

Nid yw Gessen yn gwadu am eiliad bod Rwsia wedi ymyrryd yn yr etholiad (ac etholiadau eraill ledled y gorllewin). Gwyddom i sicrwydd eu bod wedi dwyn a rhyddhau e-byst mewnol y DNC ac ymgyrch Clinton, a chydlynu ymgyrchoedd propaganda a newyddion ffug arlein. Nod y Kremlin yn hyn i gyd, fwy na thebyg, yw creu helynt a drwgdybiaeth, a thanseilio hygrededd systemau gwleidyddol y gorllewin rhyddfrydol. Dadl Gessen yw bod twf theorïau cynllwyn sy'n mynd ymhellach na hynny heb dystiolaeth yn symptom ynddo'i hun o'r union niwed mae Putin yn ceisio'i wneud i'n cyfundrefnau sifig. Mae awtocratiaeth yn ffynnu pan mae'r gwirionedd ei hun fel cysyniad yn cael ei danseilio. Mae Trump eisoes wedi meddianu'r cyhuddiad 'fake news'; y peth olaf y dylai'i wrthwynebwyr ei wneud yw rhoi sail i'w gwynion.

Rheswm arall i osgoi obsesiynu'n ormodol ynghylch y cysylltiadau honedig â Rwsia, yn ôl Gessen, yw bod hynny'n cuddio'r ffaith mai ffenomen Americanaidd yw Trump. Symptom yw'r dyn, wedi'r cyfan; nid ymddangos o nunlle (neu o'r tu allan) a wnaeth ei fath ef o ymgyrch. Mae miliynau o'i gefnogwyr yn teimlo'n chwerw a drwgdybus, a hynny am resymau perffaith Americanaidd (sef hiliaeth, i raddau helaeth). Hyd yn oed petai modd dangos bod ymgyrch Trump wedi llwyddo i ddwyn yr etholiad diolch yn benodol i gynllwyn pwrpasol gan y Kremlin, beth wedyn? Wedi'r cyfan, fe ofynnodd Trump yn gyhoeddus i Rwsia hacio e-byst Clinton dros flwyddyn yn ôl. Nid yw'n eglur beth fyddai canfod cyd-weithio mwy cyfrinachol yn ei ychwanegu i'r stori, sydd eisoes yn ddigon brawychus.

Ar ben hyn oll, mae Putin yn hapus iawn i gael ei bortreadu fel mastermind holl-ddylanwadol, gan fod hynny'n ei droi'n ffigwr pwysicach (a llawer galluocach) nag ydyw mewn gwirionedd. Fel rwyf wedi'i ddweud o'r blaen, mae ceisio esbonio'r byd trwy greu theorïau cynllwyn cywrain sy'n plethu popeth yn reddf grefyddol. Am wn i, mae llawer yn teimlo cysur o deimlo bod rhywun, yn rhywle, yn rheoli pob dim, hyd yn oed os yw'r person hwnnw'n ddihiryn. Efallai bod Putin fel y Diafol yn syniad mwy apelgar na'r gwir, sef bod popeth yn llanast. A dyna, rwy'n amau, fydd casgliad yr holl ymchwiliadau sydd ar y gweill i'r cysylltiadau rhwng Trump a Rwsia: blerwch a thwpdra.

15/06/2017

Y DUP

Gan fod y DUP ar hyn o bryd mewn trafodaethau ffurfiol i gefnogi llywodraeth Prydain, mae safbwyntiau crefyddol gwirion a hyll y blaid yn cael cryn dipyn o sylw. Dyma erthygl gennyf ar y wefan newydd (ac ardderchog) Nation.Cymru ar y pwnc hwnnw.

04/05/2017

Diddymwch y frenhiniaeth

Mae'r Tywysog Philip wedi cyhoeddi ei fod am 'ymddeol', felly dyma amser cystal ag unrhyw un i ladd ar gysyniad dwl y frenhiniaeth. Cefais gyfle i wneud hynny ar Taro'r Post heddiw (ewch i 24:30).

Mae Philip ei hun yn embaras llwyr, wrth gwrs. Hawdd yw chwerthin am lawer o'r pethau gwirion mae wedi'u dweud dros y blynyddoedd, ond mae rhai ohonynt yn gywilyddus. Dyma ddyn sydd wedi bod yn 'cynrychioli' Prydain ers 65 o flynyddoedd bellach, a hynny heb i'r un ohonom ofyn iddo.

Nid oes gennyf lawer o amynedd â seremonïau a defodau ac ati'n gyffredinol, felly rwy'n aml yn cwestiynu'r angen o gwbl ar gyfer pennaeth ar y wladwriaeth sydd ar wahan o'r llywodraeth. Ond gan dderbyn bod galw am y math yna o rôl, dylem fabwysiadu system debyg i un yr Iwerddon. Mae'r Gwyddelod, ar ôl eu penderfyniad doeth ym 1948 i dorri pob cysylltiad â theulu rhyfedd Windsor, yn ethol eu harlywydd eu hunain, a rhaid iddo neu hi roi'r gorau iddi ar ôl dau dymor. Maent felly'n gallu ethol pobl sy'n addas ar gyfer y swydd, yn hytrach na dioddef bron i saith degawd o ffŵl fel y Dûg sydd wedi cyflawni dim o werth yn ei fywyd ond priodi ei gyfnither.

04/04/2017

Erledigaeth ffug y Cristion

Stori wirion y dydd yw'r honiad bod Cadbury's wedi hepgor y gair 'Easter' o'u deunydd marchnata ar gyfer helfa wyau pasg ar y cyd â'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Roeddwn yn trafod yr helynt ar Taro'r Post yn gynharach (yr eitem gyntaf, ar ôl 2 funud). Fel sy'n aml yn wir pan mae Cristnogion yn cwyno am bethau fel hyn, lol llwyr yw'r stori, fel y dengys eiliad neu ddwy o bori gwefan y cwmni.

Mae'n debyg bod gan lawer o Gristnogion ryw fath o complex merthyrdod (sy'n addas, am wn i, o gofio'r chwedl sy'n sail i'r Pasg). Mae rhyw fath o urddas mewn cael eich herlid ar gam, ac rwy'n credu bod nifer o Gristnogion yn awyddus i hawlio peth o'r urddas hwnnw heb wneud y gwaith caled o ddioddef unrhyw erledigaeth go iawn eu hunain. Gan nad yw Cristnogion ym Mhrydain yn profi unrhyw ormes o gwbl - i'r gwrthwyneb, maent yn garfan grymus a breintiedig iawn - rhaid iddynt ei ddyfeisio. Dyma sydd hefyd yn gyfrifol am y 'rhyfel' chwedlonol blynyddol yn erbyn y Nadolig, sy'n draddodiad arbennig o amlwg yn America. Ysywaeth, yn yr hinsawdd wleidyddol hurt sydd ohoni, gallwn ddisgwyl mwy o hyn ym Mhrydain hefyd.

Yn wahanol i'r Nadolig, sy'n ddim byd o gwbl i'w wneud â Christnogaeth, mae'n anodd gwadu mai stori Iesu Grist oedd sail y Pasg i ddechrau. I'r mwyafrif helaeth o bobl erbyn hyn, fodd bynnag, gan gynnwys fy hun, nid yw'n ddim mwy na phenwythnos hirach na'r arfer i ffwrdd o'r gwaith ac esgus i fwyta siocled. A bod yn blaen, rwy'n croesawu'r ffaith bod llai a llai o bobl yn rhoi lle creiddiol i chwedl y croeshoelio, gan fod y stori honno, a'r athrawiaethau sy'n deillio ohoni, yn ffiaidd. Mae pob croeso i Gristnogion wneud hynny, yn naturiol, ond nid oes ganddynt hawl i ddisgwyl i bawb arall eu dilyn (a llai fyth o hawl i ddisgwyl cydymdeimlad pan maent yn creu helynt ffug). Mae'n beth iach eu bod yn prysur golli'r frwydr honno, ond bydd eu cwynion parhaus yn syrffedus iawn yn y cyfamser.

31/03/2017

Pwy sy'n nawddoglyd?

Mae pawb sy'n cefnogi Donald Trump yn hiliol. Pawb, yn ddi-eithriad.

Mae'r datganiad uchod yn aml yn ennyn ymateb chwyrn, a hynny gan lawer o ryddfrydwyr yn ogystal â chefnogwyr y ffasgydd oren twp. Efallai mai'r mwyaf cyffredin yw gofyn yn rhethregol 'felly mae bron hanner poblogaeth America'n hiliol?' fel petai'r cwestiwn ei hun yn abswrd a bod ateb yn gadarnhaol yn golygu colli hygrededd yn anorfod. Ond 'ydyn' yw'r ateb yr un fath. Nid yw'r ffaith bod canran sylweddol o'r boblogaeth yn arddel daliadau hiliol yn gwneud y daliadau hynny'n llai hiliol.

Rwy'n credu bod llawer hefyd yn camddeall y cyhuddiad. Nid yw dweud bod rhywun yn hiliol o reidrwydd yn golygu eu bod yn casáu pawb â chroen tywyll. Mae hiliaeth yn ffenomen gynilach na hynny (er mae'n llai cynnil bellach nag yr oedd flwyddyn yn ôl, gan fod buddugoliaeth Trump wedi rhoi 'caniatâd' i bobl arddel eu hiliaeth yn fwy agored yn hytrach na chadw'n dawel).

Fel rheol, mynnir mai dadrithiad economaidd oedd yn bennaf gyfrifol am ganlyniad yr etholiad. Nid yw hynny'n hollol anghywir, o reidrwydd; fe chwaraeodd ran, yn enwedig mewn taleithiau ôl-ddiwydiannol fel Michigan ac Ohio. Ond mae'n anghyflawn, a hefyd yn gamarweiniol o gofio bod cefnogwyr Trump, ar gyfartaledd, yn gyfoethocach na rhai Clinton. Y gwir plaen yw bod arolygon academaidd wedi dangos dro ar ôl tro mai'r hyn sy'n esbonio'r canlyniad orau yw 'pryderon' ynghylch amrywiaeth ethnig. Os oes un peth sy'n rhagweld cefnogaeth unigolyn tuag at Trump, yna'u safbwyntiau am hil yw hwnnw. Mae'r patrwm yn hollol glir.

Nid yw'r syniad bod cyni economaidd yn troi pobl yn hiliol yn dal dŵr beth bynnag. Fe all wneud y rhagfarn sydd eisoes yn llechu ynddynt yn fwy amrwd, am wn i, ond mae hynny'n amlwg yn golygu bod yr hiliaeth yn bodoli'n dawel yn barod. Yn ogystal, roedd ymgyrch Trump ei hun mor amrwd hiliol, mae'n berffaith synhwyrol dweud bod pawb oedd yn fodlon anwybyddu hynny'n hiliol hefyd, hyd yn oed os oedd ganddynt flaenoriaethau eraill.

Cwyn cyffredin yw bod galw cefnogwyr Trump i gyd yn hiliol yn nawddoglyd. Mae'n anodd gwadu hynny mewn gwirionedd. Mae hiliaeth yn dwp, felly mae'n dilyn bod galw pobl yn hiliol gyfystyr â'u galw'n dwp. Ni wadaf chwaith fy mod yn llawn dirmyg tuag at gefnogwyr Trump i gyd, er fy mod ar yr un pryd yn cydymdeimlo i raddau helaeth â syniadau Chris Arnade ynghylch y 'rhes flaen' a'r 'rhes gefn'. Mae Arnade yn dadlau'n gryf yn erbyn datganiadau fel yr un sy'n agor y blogiad hwn. Ond onid yw dadansoddi ymddygiad cefnogwyr Trump mewn termau anthropolegol a sosio-economaidd hefyd yn nawddoglyd, os nad hyd yn oed yn fwy felly? Fel petaem ni bobl addysgiedig yn deall y trueiniaid hyn yn well na hwy eu hunain. Rwy'n credu ei bod yn amhosibl osgoi bod yn nawddoglyd y naill ffordd na'r llall fan hyn. Weithiau mae'r gwir ei hun yn nawddoglyd.

Cwyn arall yw bod galw cefnogwyr Trump yn hiliol yn annhebygol iawn o'u darbwyllo i droi'u cefnau arno a throi'n rhyddfrydwyr da. Mae'n siwr bod hynny'n gywir (er yn achos y rhan fwyaf ohonynt, rhaid gofyn a oes unrhyw beth all newid eu meddyliau?). Eto i gyd, erys y ffaith eu bod yn hiliol, ac mae anwybyddu hynny'n beryglus. Yr hiliaeth ei hun yw'r broblem. Mae mynd i'r afael â dirywiad sosio-economaidd yn orchwyl hanfodol ynddi'i hun, ond mater ar wahan yw hwnnw (a Trump yw'r person gwaethaf un i ddatrys y broblem honno beth bynnag).

Os mai'r nod yw newid meddyliau cefnogwyr Trump, mae angen osgoi eu galw'n hilgwn er mai dyna ydynt mewn gwirionedd (fel y dysgodd Clinton wedi helynt y 'basket of deplorables'). Y broblem felly yw bod dweud y gwir weithiau'n strategaeth annoeth. Nid yw hynny'n sefyllfa anghyffredin. Er enghraifft, wrth drafod â chreadyddion, mae nifer o anffyddwyr yn awgrymu nad oes rhaid ymwrthod â Duw er mwyn credu mewn esblygiad. Mae rhai o'r anffyddwyr yn credu hynny'n ddidwyll, ond diau mai strategaeth sydd ar feddwl y rhan fwyaf. Mae'n hynod annhebygol bod ffwndamentalwyr Cristnogol yn mynd i droi'n anffyddwyr mewn chwinciad, felly mae'n gwneud synnwyr i geisio'u darbwyllo bod modd iddynt ddal eu gafael ar ryw fath o dduw tra'n diosg rhai o'u hathrawiaethau mwy eithafol. Ond y gwir yw nad yw esblygiad theistaidd yn gwneud y mymryn lleiaf o synnwyr mewn gwirionedd, ac mae rhaid dewis: Duw ynteu esblygiad. Rwy'n cael trafferth cyfaddawdu â'r gwirionedd am resymau strategol, a hynny'n rhannol oherwydd ei fod yn...nawddoglyd. Dyna reswm arall, am wn i, na allwn i fod yn wleidydd.

08/03/2017

Osgoi'r demtasiwn i ystyried ein gelynion gwleidyddol yn athrylithwyr strategol

Fel rwyf wedi'i ddweud droeon, mae yna esboniad syml a chyffredinol sy'n esbonio popeth am Donald Trump: mae'n ddyn eithriadol o dwp. Am y rheswm hwnnw, mae angen i bawb stopio dweud bod popeth sy'n tasgu o'i geg neu'i fysedd yn ymgais fwriadol i dynnu'n sylw oddi ar faterion eraill. Y cyfan sydd ei angen er mwyn deall beth sy'n digwydd yw i ni gydnabod bod arlywydd newydd America'n blentyn 70 oed hollol anwybodus a chroen-denau heb ronyn o hunan-ddisgyblaeth. Wedi i ni werthfawrogi hynny, nid oes angen cyflwyno unrhyw hypotheses ychwanegol.

Mae modd deall pam mae cynifer yn parhau i lynu wrth y syniad bod rhaid meddu ar hyn a hyn o ddeallusrwydd a dawn strategol er mwyn cyrraedd y Tŷ Gwyn, ac felly mae'n rhaid bod rhyw fath o method in the madness. Wedi'r cyfan, mae ymgyrchu gwleidyddol, yn enwedig ar lefel arlywyddol, i fod yn hynod anodd. Ond yn achos Trump: nagoedd. Roedd Trump yn ffodus i ddewis amser lle roedd ymddiriedaeth Americanwyr yn eu system wleidyddol wedi plymio i'r fath ddyfnderoedd, felly roedd bwlch yn y farchnad ar gyfer ymgeisydd anghonfensiynol. Ond wedi hynny, y cyfan yr oedd ei angen arno oedd y math o ddiffyg cywilydd sydd ond yn bosibl mewn twpsyn. Yn wir, byddai unrhyw un llai anwybodus wedi methu rhedeg ymgyrch fel ei un ef; byddai'r embaras o ddweud y fath bethau yn y fath ffordd wedi bod yn drech na hwy. Yn yr un modd, nid yw dinistrio system ddemocrataidd a'i throi'n awtocrataeth o reidrwydd yn anodd. Os rywbeth, mae bod yn dwp yn help. Mae yna lawer iawn mwy o ffyrdd o dorri rhywbeth nag o'i gadw'n gyfan.

Temtasiwn gyffredin yw tybio bod ein gelynion gwleidyddol yn fwy deallus nag ydynt mewn gwirionedd. Diffyg parodrwydd i dderbyn bod modd i ynfytyn gael ei afael ar awennau gwlad fel America (a'i sefydliadau gwydn, honedig) sydd i gyfrif yn bennaf am hynny. Efallai hefyd bod yna reddf siwdo-grefyddol debyg i'r hyn sydd ar waith yn achos theorïau cynllwyn, sef dyhead i feddwl bod pethau'n digwydd am resymau pwrpasol. I lawer, mae'r syniad bod polisïau America'n cael eu llywio gan y rhechfeydd hap a damwain sy'n digwydd chwythu trwy feddwl Trump o funud i funud hyd yn oed yn fwy hunllefus na'r syniad bod ganddo gynllun bwriadol, hyd yn oed os yw'r cynllun hwnnw'n ddieflig.

Am resymau tebyg, rwy'n amheus o'r syniad bod popeth mae Trump yn ei wneud yn cael ei lywio gan Vladimir Putin. Mae'r syniad mai prosiect cyfrwys hir-dymor o eiddo Rwsia oedd hwn o'r dechrau'n deg yn gofyn i ni gredu bod Putin yn mastermind. Mae llawer yn credu hynny, am wn i, ond mae'n debygol iawn mai myth ydyw mewn gwirionedd. Fel mae Masha Gessen (y sylwebydd doethaf, yn fy marn i, ar faterion Trump, Putin a'u cysylltiadau honedig) wedi'i ddweud, mae Putin ei hun yn ddyn digon symol ac analluog yn y pen draw. Mae'n graffach na Trump, yn sicr (mae hynny'n wir am bawb), ond dylem osgoi'r demtasiwn i'w ystyried yn ddihiryn cartŵn hollalluog (er ei fod, wrth gwrs, yn ddihiryn). Bu Rwsia'n ymyrryd yn yr etholiad, do, mewn ymdrech i ddirywio hygrededd democratiaeth ryddfrydol, ond hwyluso proses oedd eisoes ar waith oedd hynny. Nid yw'n amhosibl chwaith bod Rwsia'n blacmêli  Trump mewn rhyw ffordd, ond y pwynt yw nad oes angen i hynny fod yn wir er mwyn esbonio beth sy'n digwydd. Nid bod hynny'n gysur o fath yn y byd.

01/02/2017

Blogio am anffyddiaeth tra mae'r byd yn mynd i'r gwellt

Blog am anffyddiaeth yw hwn. Gan fod y pwnc hwnnw'n eang iawn, mae'n caniatáu i mi drafod gwleidyddiaeth yn fynych. Yn wir, rwyf wedi dweud droeon nad yw gwrthwynebu crefydd heb drafod gwleidyddiaeth yn gwneud synnwyr. Mae hyrwyddo hawliau sifil, cydraddoldeb, democratiaeth a rhyddid yn ran annatod o anffyddiaeth; yn hanesyddol crefydd, sydd wedi bod yn bennaf gyfrifol am amharu ar y pethau da hynny.

Yn anffodus, mae fy mlogiadau wedi mynd ychydig yn llai rheolaidd yn ddiweddar, ac er bod hynny i raddau helaeth oherwydd y ffaith bod gennyf fabi, rwy'n rhoi llawer o'r bai ar Donald Trump. Pan rwyf wedi blogio tros y flwyddyn ddiwethaf, y ffasgydd twp oren oedd y pwnc yn amlach na pheidio. Ers iddo gyhoeddi'i fwriad i ymgeisio, mae twf Trumpaeth wedi datblygu'n dipyn o obsesiwn i mi. Rwy'n treulio llawer mwy o amser nag sy'n iach yn darllen am yr hyn sy'n digwydd yn America, a'n colli gobaith yn gyffredinol am gyfeiriad y byd yn ehangach. Ni fynnaf ddiflasu'r ychydig ddarllenwyr sydd gennyf, fodd bynnag, a chan fod Trump ymhob man yn barod, rwy'n ceisio osgoi swnio fel tôn gron am y peth fan hyn (mae fy ffrwd Twitter yn fater arall).

Mae'n wir hefyd bod rôl crefydd yn yr hyn sy'n digwydd yn gymhleth. Petai rhywun wedi dweud wrthyf ddegawd yn ôl y byddai'r dde eithafol yn cipio grym yn America, buasai wedi bod yn rhesymol i mi dybio mai ffwndamentaliaid Cristnogol fyddai wrthi. Ond fel y digwyddodd pethau, nid yw Trumpaeth mor syml â hynny. Mae llawer iawn o bleidleisiwyr Trump yn ffitio'r disgrifiad hwnnw, wrth reswm, ond go brin bod y ffasgydd twp oren ei hun yn gwneud. Nid yw Trump yn ddigon deallus i ffurfio safbwyntiau diwinyddol y naill ffordd na'r llall, ond nid oes cysur yn hynny, gan y bydd yn berffaith hapus i daflu cig coch at y ffwndamentaliaid er mwyn cadw'u cefnogaeth. Hiliaeth a misogynistiaeth - panig ynghylch tranc arfaethedig statws goruchafol y dyn gwyn - yw craidd Trumpaeth mewn gwirionedd, ac er bod crefydd yn chwarae rhan fawr yn hynny, rwy'n gorfod derbyn nad dyna lle mae'r bai i gyd. Ysywaeth, mae llawer o'r 'alt-right', yn enwedig y rhai ifainc, yn ddigon seciwlar.

Efallai bod fy mlaenoriaethau yn newid, felly. Nid yw fy safbwyntiau yngylch crefydd wedi newid o gwbl: lol yw'r cwbl o hyd. Ond yr hyn sy'n fy mhryderu fwy na dim yn y byd erbyn hyn yw dirywiad democratiaeth, a thwf y dde adweithiol. Awtocrat yw Trump, ac mae'r difrod a gyflawnodd yn ei wythnos gyntaf, heb sôn am beth sy'n mynd i ddigwydd dros bedair blynedd, yn frawychus. Nid dim ond America sy'n wynebu'r broblem hon, wrth gwrs. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae democratiaeth wedi cilio yn Rwsia, Twrci, Yr India, Gwlad Thai, Y Philipinau a De Affrica. Mae hyd yn oed gwledydd o fewn yr Undeb Ewropeaidd, fel Hwngari, Gwlad Pwyl, Slofacia a'r Weriniaeth Siec wedi dechrau dilyn trywydd anrhyddfrydol, ac mae'r dde senoffobig ar gynnydd mewn sawl gwlad gorllewinol arall, gan gynnwys Prydain. Ar ben hynny, mae gwledydd nad oedd hyd yn oed yn ddemocrataidd o gwbl yn y lle cyntaf, fel China, wedi dechrau canoli a thynhau grym drachefn yn hytrach na chymryd camau i'r cyfeiriad arall. Mae pethau'n edrych yn dduach o lawer nag yr oeddent ddegawd yn ôl.

Rwyf o hyd wedi gwrthod y syniad bod democratiaeth a rhyddid yn anochel o gynyddu gydag amser, ac rwy'n gofidio bod y degawd presennol yn fy mhrofi'n gywir. Mae gobaith mai blip dros dro - ochenaid olaf yr hen ddyn gwyn blin cyn i rymoedd demograffig ei drechu - yw hyn. Gallaf ddeall y demtasiwn i obeithio y bydd popeth yn gwella ar ôl i'r baby boomers hunanol farw allan ymhen degawd neu ddau. Ond gochelwn rhag disgwyl yn ddiog i'r gwellhad hwnnw ddigwydd yn awtomatig. Mae am fod yn frwydr, ac yn hynny o beth, mae llawer o grefyddwyr rhyddfrydol am fod ar yr un ochr â mi.

22/01/2017

Arlywydd Trump

Daeth y dydd. Mae Donald Trump bellach yn arlywydd Unol Daleithiau America. Fe ddywedais drannoeth yr etholiad fy mod yn anobeithio am gyflwr y byd; nid oes unrhyw beth wedi digwydd ers hynny i godi fy nghalon. Os rywbeth, rwy'n argyhoeddedig bod pethau hyd yn oed yn fwy trychinebus nag mae llawer o bobl yn ei sylweddoli. Os oedd unrhyw un dal i gydio yn y ffantasi bod Arlywydd Trump yn mynd i fod yn greadur gwahanol i'r ymgyrchydd Trump, dylai heddiw ddryllio hynny: mae'r dyn wedi bod yn obsesiynu am faint y dorf wrth iddo dyngu llw ddoe, gan gyhuddo'r cyfryngau o ddweud celwydd er ein bod i gyd wedi gweld y lluniau. Mae'r ffaith bod y mater yma mor bitw'n rybudd difrifol ynddo'i hun: os yw'n fodlon neilltuo bron diwrnod cyfan i falu cachu yn gelwyddog am bethau di-nod, mae'n ddychrynllyd meddwl sut fydd pethau pan ddaw materion sylweddol ar yr agenda.

Heb ail-adrodd fy hun yn ormodol, mae'r dyn yn fwli hollol dwp, ansefydlog, narsisitig, llwgr a rhagfarnllyd. Os oes llygedyn o obaith o gwbl, yna hwnnw yw bod ei weinyddiaeth am fod yn eithriadol o ddi-glem a bod eu diffyg crebwyll am eu rhwystro rhag cyflawni llawer o'u hagenda. Nid yw hynny'n gysur i gyd, fodd bynnag, oherwydd mae'r cyfuniad hwnnw o ddiffyg gallu, ar y naill law, a hyder haerllug ar y llaw arall, yn debygol o niwieidio hygrededd sefydliadau a strwythurau sifil y wlad (a'r byd, o ran hynny). Yn wir, mae creu llanast a dryswch yn un o'u prif amcanion.

Ar lawr gwlad, mae Arlywydd Trump am gael effaith anferth ar un maes yn arbennig heb orfod gwneud unrhyw beth: heddlua. Mae adrannau heddlu America eisoes yn hynod asgell-dde, ac mae eisoes yn amlwg bod hiliaeth yn eu mysg yn broblem anferth. Yn fuan iawn, rhywle yn America, mae swyddog heddlu yn mynd i saethu dyn ifanc croenddu di-euog yn farw. Mae hynny wrth gwrs eisoes wedi digwydd sawl tro dros y blynyddoedd diwethaf. Yn yr hinsawdd wleidyddol newydd, fodd bynnag, rwy'n credu ei fod hyd  yn oed yn fwy tebygol, a diolch i'r ffŵl yn y Tŷ Gwyn mae'r ymateb i'r protestio anochel fydd yn dilyn yn sicr o fod yn llanast. Mae'n hawdd dychmygu Trump yn troi'r sefyllfa yn greisis, boed yn fwriadol neu trwy dwpdra, gan beryglu hawliau sifil a lleiafrifoedd ethnig ymhellach eto.

Rhywbeth arall sydd bron yn sicr o ddigwydd yn fuan yw ymosodiad terfysgol gan y Wladwriaeth Islamaidd. Buaswn i'n tybio bod hyn yn flaenoriaeth strategol i IS, gan fod ymateb twp anochel Trump - sef ymosod ar fwslemiaid a datgymalu hawliau sifil - yn sicr o fod yn fuddiol iddynt. Byddaf yn synnu'n fawr os na fydd ymosodiad, neu ymdrech amlwg i gyflawni un, ar dir mawr America erbyn yr haf.

Dyma pam rwy'n sicr bod Trump am fod hyn yn oed yn waeth na'r disgwyl. Mae heddiw - ei ddiwrnod llawn cyntaf, ei fis mêl, heb unrhyw ddigwyddiad cas iddo orfod ymateb iddo - wedi bod yn drychinebus. Dychmygwch, mewn difrif, ei greisis cyntaf. Ac wedyn dychmygwch ei ugeinfed. Doed a ddelo, mae pethau anffodus yn mynd i ddigwydd. Ym mhob un senario rwy'n gallu'i ddychmygu, mae Trump am eu gwneud yn waeth.

Ar ben hynny, wrth gwrs, mae Trump yn mynd i lenwi o leiaf un sedd wag ar Oruchaf Lys America, wedi i'r Gweriniaethwyr, heb gywilydd yn y byd, wrthod gadael i Obama wneud am bron i flwyddyn gyfan. Mae Trump yn sicr o ddefnyddio'r cyfle yma i daflu cig coch at y ffwndamentalwyr eithafol ymysg ei gefnogwyr. Mae'n dweud cyfrolau na fuaswn yn synnu o gwbl petai'n enwebu rhywun fel Roy Moore, ffasgydd theocrataidd o'r iawn ryw.

Cefais fy ngeni ym 1984. Am y tro cyntaf erioed, rwyf wedi dechrau dychmygu fy marwolaeth fy hun mewn rhyfel niwclear. Mae'n annhebygol iawn o hyd, wrth reswm, ond mae'r posibilrwydd wedi rhoi'r gorau i fod yn chwerthinllyd. Mae Rwsia a China ill dau'n fwy tebygol o geisio manteisio a gwthio'u lwc yn y gêm fawr geopoliticaidd, ac mae sawl senario trychinebus, a fu gynt fwy neu lai'n amhosibl diolch i gytundebau amlochrog y mae Trump yn ddirmygus iawn ohonynt, bellach yn gredadwy. Mae Wcraniaid, a hyd yn oed Latfiaid, yn teimlo'n nerfus, ac mae ganddynt resymau i wneud. Mae dyfodol NATO a'r Undeb Ewropeaidd yn edrych yn ddu, ac af mor bell ag awgrymu bod obsesiwn macho Trump â delio â phobl mano a mano, ar draul trafodaethau amlochrog pwyllog a gofalus, yn mynd i beryglu'r Cenhedloedd Unedig hefyd. Mae ei gefnogwyr craidd, wedi'r cyfan, yn casáu'r sefydliad hwnnw â chas perffaith. Pwy a ŵyr?

Dim ond crafu'r wyneb yw hyn. Mae trychinebau ar y gorwel, i bob cyfeiriad. Rwy'n besimistig dros ben.