Ac mae'n anodd penderfynu pa ymateb sydd orau: chwerthin, neu ddychryn a chwilio'n frysiog am blaned arall i ddianc iddi. Mae 'na fywgraffiad gwych o Michele Bachmann yn y rhifyn diweddaraf o gylchgrawn Rolling Stone. Mae'n werth darllen y cyfan.
Mae hi'n wleidydd eithafol o Minnesotta, sydd wedi datgan ei bod yn bwriadu ymgeisio i fod yn ymgeisydd y Gweriniaethwyr i herio Obama yn yr etholiad flwyddyn nesaf. Mae hi'n gwbl boncyrs. Mae'n aelod balch a gwallgof o'r Dde Gristnogol, a'n fwy na hynny mae'n coleddu pob math o syniadau dwl am bob math o conspiracy theories.
Dw i'n argyhoeddedig bellach bod perygl anferth mai hi fydd yr ymgeisydd. Yr unig ddau difrifol arall yn y ras yw Mitt Romney a Tim Pawlenty. Dau ddyn gwyn canol oed digon diflas; bydd y ddau yma'n brwydro am gefnogaeth yr un bobl, gan hollti'r bleidlais mwy "cymhedrol" (os oes y fath beth yn bodoli o fewn y blaid bellach) gan adael cyfle gwych i Bachmann sleifio i mewn a bachu'r ymgeisyddiaeth. Mae'r ffaith nad yw Sarah Palin yn mynd i ymgeisio (yn fy marn i doedd y peth byth yn fwriad ganddi, ond mae'r peth yn amlwg erbyn hyn) yn ei gadael hi fel yr unig fagnet ar gyfer pleidleisiau'r Dde Gristnogol baranoid (sy'n leiafrif, gwir, ond lleiafrif tanbaid ac eithriadol o frwdfrydig os dim byd arall). Caiff gymorth hefyd gan y ffaith ei bod yn boblogaidd iawn yn Iowa (sydd ddrws nesaf i Minnesotta), y dalaith gyntaf i bleidleisio dros ymgeisydd. Bydd hoelion wyth ei phlaid yn benderfynol o'i hatal, gan eu bod nhw'n gwybod yn iawn nad oes ganddi obaith mul o guro Obama. Ond mae'r Tea Party wedi'u mopio'n lân â hi, ac o ystyried cyn waned yw gweddill yr ymgeiswyr posibl, dydi llwyddiant ddim yn annhebygol.
Fel oeddwn i'n dweud, does ganddi fawr ddim gobaith o gipio'r Ty Gwyn ( oni bai bod yr economi'n mynd i'r diawl yn llwyr rhwng rwan a Thachwedd 2012). Dw i'n siwr y byddai Obama wrth ei fodd petai'n ei gwynebu hi fel gwrthwynebyd. Ond petai hynny'n digwydd, byddai'n ddifyr gweld effaith hynny ar wleidyddiaeth fewnol ei phlaid. Byddai crasfa (sy'n debygol) yn gallu golygu pen llanw ar fudiad y Tea Party a symudiad ei phlaid yn gyffredinol i'r dde eithafol. Ar y llaw arall, gall ei hymgeisyddiaeth gael yr effaith o galedu'r symudiad cyffredinol i'r dde a gwneud shifft pellach byth yn bosibl. Mae'n gwbl rhyfeddol faint mae'r Gweriniaethwyr wedi symud yn ideolegol; mae hyd yn oed George W Bush yn ymddangos yn gymhedrol wrth ei gymharu â naratifau presennol y blaid.
Darllenwch yr erthygl. Mae'n hawdd ei hanwybyddu, neu bwyntio bys a chwerthin, a dweud ei bod yn rhy wallgof i fod yn fygythiad. Ond mae ganddi siawns ryfeddol o dda o fod yn un o ddau ymgeisydd ar gyfer y swydd rymusaf ar y ddaear. Mae'n anodd canfod y geiriau weithiau.
23/06/2011
21/06/2011
Believing Bullshit
Mae 'na lyfr wedi'i gyhoeddi'n ddiweddar sy'n swnio'n rhagorol: Believing Bullshit gan Stephen Law. Dw i'n hoffi beth dw i wedi'i ddarllen amdano, a dw i'n bwriadu ei archebu. Mae'r cyfweliad yma â'r awdur yn werth ei ddarllen.
20/06/2011
Mwy fyth am yr hawl i farw (neu, mae Kevin McKenna yn goc oen afiach)
Mae colofn Kevin McKenna ar wefan Comment Is Free y Guardian yn ffynhonnell ddibynadwy a chyson o hysteria a gwallgofrwydd. Mae gan y dyn obsesiwn am yr SNP, ac mae mwyafrif helaeth ei golofnau yn ymosod ar Alex Salmond neu genedlaetholdeb Albanaidd yn gyffredinol. Mae ei erthygl ddiweddaraf, fodd bynnag, am y ddadl ynglyn â'r frwydr dros yr hawl i farw, yn haeddu'r wobr am y cachu gwaethaf mae o wedi'i 'sgrifennu erioed. Sy'n ddweud mawr.
Mae'n cyfeirio at yr aelod o Senedd yr Alban, Margo MacDonald, sy'n bach o arwres yn fy marn i. Yn ogystal â bod yn genedlaetholwraig danbaid, mae hi'n frwd iawn o blaid caniatáu'r hawl i farw. Bu'n gweithio'n galed, ond aflwyddiannus, i gyflawni hynny yn ystod y tymor diwethaf, ac mae hi'n llawn bwriadu trio eto y tymor hwn. Mae hi'n dioddef o glefyd Parkinson's, ac mae wedi egluro ei hymgyrch o blaid yr hawl i farw fel hyn:
Mae McKenna'n rhoi cynnig digon erchyll arni (gan gyfeirio at Peter Smedley, y dyn y gwelsom yn marw ar raglen Terry Pratchett yr wythnos diwethaf):
Fel dw i wedi sôn o'r blaen, mae dweud bod gwneud hyn yn di-raddio'r bobl yma'n un ffiaidd. Y gwrthwyneb sy'n wir, sef mai eu caethiwo yn eu dioddefaint a gwrthod rhoi'r dewis iddynt sy'n eu di-raddio. Ac yn syth ar ôl y nonsens uchod, mae'n malu cachu ymhellach:
Yn hanner olaf ei erthygl mae McKenna'n colli'r plot yn llwyr a rhoi cynnig poenus ar gomedi.
Mae'n cyfeirio at yr aelod o Senedd yr Alban, Margo MacDonald, sy'n bach o arwres yn fy marn i. Yn ogystal â bod yn genedlaetholwraig danbaid, mae hi'n frwd iawn o blaid caniatáu'r hawl i farw. Bu'n gweithio'n galed, ond aflwyddiannus, i gyflawni hynny yn ystod y tymor diwethaf, ac mae hi'n llawn bwriadu trio eto y tymor hwn. Mae hi'n dioddef o glefyd Parkinson's, ac mae wedi egluro ei hymgyrch o blaid yr hawl i farw fel hyn:
"As someone with a degenerative condition - Parkinson's - this debate is not a theory with me. The possibility of having the worst form of the disease at the end of life has made me think about unpleasant things. I feel strongly that, in the event of losing my dignity or being faced with the prospect of a painful or protracted death, I should have the right to choose to curtail my own, and my family's, suffering."Mae hynny'n gwbl gywir ac amlwg. Does dim modd dadlau'n erbyn hynny hyd y gwelaf i.
Mae McKenna'n rhoi cynnig digon erchyll arni (gan gyfeirio at Peter Smedley, y dyn y gwelsom yn marw ar raglen Terry Pratchett yr wythnos diwethaf):
No one can morally second-guess the physical pain and the mental torture that have led Mr Smedley and others who have the financial resources to pay entrepreneurs in another country to poison them. Yet as soon as the UK or the Scottish government enshrines their right to do so under the law of this country, then the status of disabled and terminally ill people will automatically be devalued.Na, na, na.
Fel dw i wedi sôn o'r blaen, mae dweud bod gwneud hyn yn di-raddio'r bobl yma'n un ffiaidd. Y gwrthwyneb sy'n wir, sef mai eu caethiwo yn eu dioddefaint a gwrthod rhoi'r dewis iddynt sy'n eu di-raddio. Ac yn syth ar ôl y nonsens uchod, mae'n malu cachu ymhellach:
Many have applauded and praised Mr Smedley for having the courage to end his life on his terms. It is but a short road to travel between that and criticising those who insist on clinging on to life in their last days for using up expensive NHS resources.Ym mhen McKenna'n unig y mae'r "ffordd fer" yma'n bodoli. Mae gorfodi neu roi bwysau ar ddioddefwr i ddewis un opsiwn dros y llall yn un sy'n gwbl wrthun i bob un ymgyrchydd dros yr achos. Byddai cyfreithloni'r hawl i ddewis marw'n amlwg yn golygu rheoliadau llym iawn, fel sy'n bodoli mewn gwledydd eraill sy'n ei ganiatáu fel yr Iseldiroedd, Gwlad Belg a'r Swistir. Mae nhw'n llwyddo i sicrhau mai dewis annibynnol un person yn unig sy'n cyfri, a chyda goruchwyliaeth gofalus nid oes rheswm i dybio y byddai pethau'n wahanol yn unrhyw le arall.
Yn hanner olaf ei erthygl mae McKenna'n colli'r plot yn llwyr a rhoi cynnig poenus ar gomedi.
Why should the Swiss corner the market in death tourism? In these straitened economic times, Britain may have to compete with other countries which have woken to the possibilities of a themed death experience and the tourist dollars to be raked in. In Florida, you could combine your planned death experience with a trip to Disney World and the chance to star in your favourite fairy tale. My choice would be to have Snow White hand me a poisoned apple, like the one which sent her to sleep, and for a few dollars more I could be interred in a glass coffin.Mae gwneud hwyl o senario mor ddwys yn addas iawn o ystyried ei ymgais flaenorol i hawlio'r tir uchel moesol, dw i'n siwr byddech yn cytyno. Sut mae'r dyn yn cael gwneud bywoliaeth o gyhoeddi'r fath gasineb, tybed?
Russia would provide a more rudimentary end-of-life experience. Theirs would be a typically no-nonsense approach where you would be invited to participate in an all-night vodka binge with real-life locals while doing that dance where they crouch, fold their arms and kick… all at the same time. Death by vodka in an old Cossack village. It has drama and romance.
In Britain, which excels in such things, you could star in your very own customised reality TV show which could be called Suicide Big Brother. This would be an endless production running throughout the year in which terminally ill people would undertake bizarre tasks and interact with each other.
Viewers would be asked to vote off the most unsympathetic character each week and these individuals would be directed into a room where their loved ones would be waiting with Terry Pratchett. Then they would partake of a cheeky wee death cocktail knowing that they had made an important contribution to light entertainment. There would be an endless supply of replacements because the government would give tax allowances to the families of "volunteers".
In Scotland, it would be easy. Simply take your pick of the 30 or so deprived urban housing schemes that our governments have long neglected. And watch transfixed as your life expectancy diminishes before your loving family's eyes.
17/06/2011
Sectyddiaeth
Dw i'n edmygu Alex Salmond yn fawr iawn ond dw i ddim yn siwr am y mesur seneddol mae ei lywodraeth newydd ei chyhoeddi: Offensive Behaviour at Football and Threatening Communications (Scotland) Bill. Mae sectyddiaeth yn broblem gymdeithasol sy'n codi'i phen o bryd i'w gilydd yng Nglasgow, ac mae digwyddiadau diweddar, megis ymosodiad ar Neil Lennon (rheolwr tîm pêl droed Celtic) wedi sbarduno cryn drafod a phwysau ar yr SNP i "wneud rhywbeth".
Y broblem gyda mesurau fel hyn - gwaharddiadau ar "gasineb crefyddol" a.y.y.b. - yw eu bod yn ddi-ffael yn amhosibl o amwys. Dw i wedi mynegi fy ngwrthwynebiad i ddeddfau tebyg o'r blaen. Dw i'n cael y syniad o garchar am ganu cân, neu ddweud pethau gwirion y we, yn rhyfedd iawn (ac eithrio bygythiadau uniongyrchol, wrth gwrs). Does dim amheuaeth bod clywed miloedd o iobs mewn stadiwm pêl droed yn morio canu eu cymeradwyaeth i'r syniad o lofruddio Protestaniaid neu Babyddion yn ddigon brawychus i'r rhai y mae wedi'i anelu atynt, ond gan ei fod yn amhosibl plismona'r fath beth yn synhwyrol, nid yw'r mesur yn ymarferol na'n rhinweddol.
Mae angen egluro fy marn yn llawn. Ni ddylid creu troseddau newydd i ddelio'n benodol â sectyddiaeth. Mae ymosod ar rhywun, neu eu bygwth yn uniongyrchol, yn anghyfreithlon yn barod. Ond mae dadleuon digon synhwyrol tros wneud y gosb am ymosod neu fygwth yn llymach os oes cymhelliad sectyddol iddo. Mae hyn yn debyg i'r hyn sy'n digwydd yn barod gyda "throseddau casineb" (dylid nodi bod y ddeddf honno yn eithrio troseddau sectyddol yn benodol).
Mae rhai pobl yn hoffi bod yn llwythol. Mae pêl droed yn gyfrwng perffaith i'r dyhead hwnnw, yn enwedig pan mae gennych ddinas o faint Glasgow gyda dwy dîm mawr, un sydd â thraddodiad Pabyddol a'r llall yn hanesyddol Brotestannaidd. Go brin bod y rhan fwyaf o'r bobl sy'n mwynhau gweiddi pethau sectyddol mewn gemau pêl droed wir mor chwyrn â hynny am eu fersiwn benodol hwy o'r ffydd Gristnogol. Y cwbl ydyw yw ffordd hawdd o gorddi'r "gelyn". Noder felly fy mod yn gwrthod rhoi'r bai ar grefydd ei hun; mae llawer o gefnogwyr pêl droed jyst yn ddwl ac eisiau ypsétio'u "gelynion", a dyfais gyfleus yw crefydd yn yr achos yma. Ond nes eu bod yn ymosod ar rhywun, neu'n bygwth gwneud hynny, ni ddylai hyn fod yn fater i'r heddlu. Mae angen "gwneud rhywbeth" yn wir, ond er bod y syniad yn ddeniadol weithiau, ni ddylai bod yn thick fod yn anghyfreithlon.
Er mwyn dangos nad ydw i'n credu bod Cristnogion byth yn gallu bod yn iawn, dw i'n cymeradwyo'r geiriau yma:
Y broblem gyda mesurau fel hyn - gwaharddiadau ar "gasineb crefyddol" a.y.y.b. - yw eu bod yn ddi-ffael yn amhosibl o amwys. Dw i wedi mynegi fy ngwrthwynebiad i ddeddfau tebyg o'r blaen. Dw i'n cael y syniad o garchar am ganu cân, neu ddweud pethau gwirion y we, yn rhyfedd iawn (ac eithrio bygythiadau uniongyrchol, wrth gwrs). Does dim amheuaeth bod clywed miloedd o iobs mewn stadiwm pêl droed yn morio canu eu cymeradwyaeth i'r syniad o lofruddio Protestaniaid neu Babyddion yn ddigon brawychus i'r rhai y mae wedi'i anelu atynt, ond gan ei fod yn amhosibl plismona'r fath beth yn synhwyrol, nid yw'r mesur yn ymarferol na'n rhinweddol.
Mae angen egluro fy marn yn llawn. Ni ddylid creu troseddau newydd i ddelio'n benodol â sectyddiaeth. Mae ymosod ar rhywun, neu eu bygwth yn uniongyrchol, yn anghyfreithlon yn barod. Ond mae dadleuon digon synhwyrol tros wneud y gosb am ymosod neu fygwth yn llymach os oes cymhelliad sectyddol iddo. Mae hyn yn debyg i'r hyn sy'n digwydd yn barod gyda "throseddau casineb" (dylid nodi bod y ddeddf honno yn eithrio troseddau sectyddol yn benodol).
Mae rhai pobl yn hoffi bod yn llwythol. Mae pêl droed yn gyfrwng perffaith i'r dyhead hwnnw, yn enwedig pan mae gennych ddinas o faint Glasgow gyda dwy dîm mawr, un sydd â thraddodiad Pabyddol a'r llall yn hanesyddol Brotestannaidd. Go brin bod y rhan fwyaf o'r bobl sy'n mwynhau gweiddi pethau sectyddol mewn gemau pêl droed wir mor chwyrn â hynny am eu fersiwn benodol hwy o'r ffydd Gristnogol. Y cwbl ydyw yw ffordd hawdd o gorddi'r "gelyn". Noder felly fy mod yn gwrthod rhoi'r bai ar grefydd ei hun; mae llawer o gefnogwyr pêl droed jyst yn ddwl ac eisiau ypsétio'u "gelynion", a dyfais gyfleus yw crefydd yn yr achos yma. Ond nes eu bod yn ymosod ar rhywun, neu'n bygwth gwneud hynny, ni ddylai hyn fod yn fater i'r heddlu. Mae angen "gwneud rhywbeth" yn wir, ond er bod y syniad yn ddeniadol weithiau, ni ddylai bod yn thick fod yn anghyfreithlon.
Er mwyn dangos nad ydw i'n credu bod Cristnogion byth yn gallu bod yn iawn, dw i'n cymeradwyo'r geiriau yma:
And the moderator of the General Assembly of the Church of Scotland, The Right Rev David Arnott, said he was "nervous" about the plan to see the bill approved by 30 June.Mae'r dyn yn y coler gwyn yn llygad ei le!
"Whilst we are not against the ideas in this bill, we remain unconvinced of the wisdom of this approach," he said.
"The speed at which it is being rushed through means it appears to lack scrutiny and clarity.
"The government is rightly asking for support from across civic Scotland, but is not giving civic Scotland much time to make sure they are happy with the content."
14/06/2011
Mwy am yr hawl i farw
Dyma ymhelaethiad ar fy mhost ddoe ar raglen Terry Pratchett am farw â chymorth, a hefyd ymateb i sylw Alwyn ar ei ddiwedd.
Fel mae'n digwydd, hoffwn ddiolch i grwpiau fel Care Not Killing am dynnu fy sylw at y rhaglen yn y lle cyntaf. Doeddwn i ddim yn ymwybodol o'r rhaglen tan iddyn nhw gondemnio'r BBC am feiddio dangos y fath beth. Fel sy'n digwydd efo'r Streisand Effect, eu prif lwyddiant oedd denu llawer iawn mwy o sylw at y darllediad.
Yn ei ymateb yntau, fe hoeliodd Alwyn ei sylw ar un darn o'm post blaenorol, sef "mai crefydd sydd wrth wraidd y gwrthwynebiad [i'r hawl i ddewis marw] fel arfer". Fel y dywdodd, mae llawer o bobl grefyddol yn gefnogol i'r hawl hwnnw ac mae rhai anffyddwyr yn anghytuno. Ond dw i'n credu bod yr hyn a ddywedais yn parhau'n wir. Dw i ddim yn amau o gwbl bod llawer iawn o bobl grefyddol yn cytuno y dylai pobl gael yr hawl i reoli'u marwolaethau eu hunain, ac ni honnais yn wahanol. Dw i'n falch bod Alwyn yn cytuno â mi a'n cefnogi'r hawl i ddewis.
Mae'n wir bod yna anffyddwyr (cymharol brin) sy'n bryderus am yr hawl hwnnw. Ond fel mae'n digwydd dw i'n tybio mai nid anghytuno o ran egwyddor y mae'r rhain, ond yn hytrach maent yn petruso gan eu bod angen eu darbwyllo na fyddai modd i ddihirod gamfanteisio ar bobl bregus. Wrth bob rheswm, mae hwnnw'n bryder pwysig sydd angen datrysiad call a chynhwysfawr. Afraid dweud na ddylid caniatáu marw â chymorth heb reoliadau llym eithriadol er mwyn sicrhau mai penderfyniad un person, ac un person yn unig, sy'n dyngedfennol. Hyd y gwelaf i, mater o ymarferoldeb ydi hyn, a dw i'n credu bod modd, gyda digon o ofal a goruchwyliaeth, i sicrhau tegwch ac urddas.
Dw i'n hyderu bod anffyddwyr sy'n anghytuno ar lefel egwyddorol gyda'r cysyniad sylfaenol, sef yr hawl i farw, yn brinach byth. Dw i wedi bod yn Gwglo i chwilio am greaduriaid o'r fath ond yn aflwyddiannus. Os ydi rhywun yn anghytuno â'r egwyddor y dylai fod gan bobl hawl i farw, yna mae'n synhwyrol darogan bod eu barn wedi'i seilio ar eu crêd mewn rhyw fath o dduw, sy'n credu bod pob bywyd yn "sanctaidd" (darllener: duw sy'n berchen ar eich bywyd, nid chi).
Cafwyd dadl banel Newsnight (ar gael tan 20 Mehefin) yn syth wedi'r rhaglen neithiwr, ac fel mae'n digwydd doedd safon y trafod ddim cynddrwg ag yr oeddwn wedi'i hanner-ddisgwyl. Roedd un coler gwyn ar y panel - Michael Langrish, esgob Caerwsg - ond tra roeddwn yn anghytuno ag o, fe lwyddodd i beidio dweud unrhyw beth arbennig o wrthun. Ond dw i am ei feirniadu am un peth a ddywedodd yn benodol, sef nad oedd Pratchett wedi rhoi digon o sylw i un dyn a ymddangosodd yn y rhaglen. Roedd y dyn yma wedi dwys ystyried teithio i'r Swistir ond wedi penderfynu yn y diwedd ei fod am fyw mewn cartref gofal tan ei farwolaeth naturiol. Wrth gwrs bod hynny'n eithriadol o bwysig, ond y pwynt yw bod pawb yn gwybod bod gofal gwych ar gael i bobl sy'n dioddef yn y modd hwnnw. Dydi hynny ddim yn fater dadleuol. Rhaglen am ddewis marw ydoedd. Dadlau dros ganiatáu'r hawl i ddewis marw y gwneir, nid dadlau y dylid gwneud hynny ar draul y dewis arall amlwg hwnnw. Mae'n bwysig bod modd dewis. Dydi caniatáu'r hawl i farw ddim yn di-raddio'r gofal sydd ar gael i bobl sy'n dymuno byw tan y diwedd naturiol; os rhywbeth mae'n ei wneud gymaint â hynny'n fwy gwerthfawr. Yn wir, fel y crybwyllwyd yn y rhaglen, byddai gwybod bod y dewis o farw ar gael yn gysur i bobl sy'n dioddef, gan hyd yn oed roi nerth iddyn nhw i fyw'n hirach! Gan ail-adrodd fy hun (ond dim ots, oherwydd mae'n amhosibl pwysleisio'r peth ormod), y dewis sy'n hanfodol.
Efallai mai'r peth mwyaf trawiadol yn y rhaglen (neu o leiaf, dyma â'm trawodd i) oedd cystal roedd y ddau a ddewisodd farw'n edrych a'n swnio, o ystyried. Ond yn hytrach na dychryn gwylwyr rhag casglu eu bod wedi marw'n ddi-angen, dylai hyn ategu dau bwynt. Y cyntaf yw nad yw dioddefaint person bob amser yn amlwg i eraill. Mae hyn yn ei dro'n amlinellu pa mor bwysig yw'r egwyddor mai eu dymuniad nhw'u hunain sy'n bwysig ac na ddylai fod gan eraill hawl i fynd yn groes i'r dymuniad hwnnw. Yr ail yw mai'r ffaith bod eu dymuniad yn anghyfreithlon ym Mhrydain yw'r rheswm eu bod wedi gorfod teithio i'r Swistir yn y lle cyntaf er mwyn cyflawni'r weithred. Trwy aros yn hirach, byddai perygl iddynt basio'r tipping point hwnnw pan fyddent yn rhy sâl neu wan i deithio. Byddai cyfreithloni marw â chymorth ym Mhrydain yn sicrhau misoedd gwerthfawr ychwanegol.
Yn anffodus, dyhead Care Not Killing ac ymgyrchwyr gwrth-ddewis eraill yw gwrthod y mymryn hwn o hunan-barch iddynt. Dadleuon digon annifyr yn erbyn yr hawl i ddewis yw bod cefnogwyr yn credu bod pobl ag anableddau neu afiechydon difrifol rhywsut yn is-raddol neu'n faich ar y gweddill ohonom, neu bod rhoi'r dewis o farw iddynt yn awgrymu bod eu bywydau'n llai gwerthfawr. Gobeithio fy mod wedi gallu dangos pam bod hynny'n gelwydd ofnadwy. Ac os nad ydw i'n darbwyllo'n ddigonol, yna unwaith eto dw i'n argymell Choice In Dying, a'r dudalen hon yn benodol, lle mae Eric MacDonald yn esbonio raison d'être y blog.
Fel mae'n digwydd, does gen i ddim syniad beth fyddai fy newis i petawn yn cael fy hun mewn sefyllfa lle byddai'r angen i wneud un yn codi. Dw i'n rhyw amau efallai mai ceisio gohirio marwolaeth cyn hired â phosibl y byddwn. Ond wedi dweud hynny, mae Alzheimer's wirioneddol yn hunllef sy'n fy nychryn yn lân. Y pwynt yw ei bod yn amhosibl dweud o flaen llaw. Nid oes modd i unrhyw un ddweud o sicrwydd heb fod yn y sefyllfa hwnnw. A dyna pam (am y tro olaf rwan) does gan neb yr hawl foesol i atal rhywun arall rhag cael y dewis.
Fel mae'n digwydd, hoffwn ddiolch i grwpiau fel Care Not Killing am dynnu fy sylw at y rhaglen yn y lle cyntaf. Doeddwn i ddim yn ymwybodol o'r rhaglen tan iddyn nhw gondemnio'r BBC am feiddio dangos y fath beth. Fel sy'n digwydd efo'r Streisand Effect, eu prif lwyddiant oedd denu llawer iawn mwy o sylw at y darllediad.
Yn ei ymateb yntau, fe hoeliodd Alwyn ei sylw ar un darn o'm post blaenorol, sef "mai crefydd sydd wrth wraidd y gwrthwynebiad [i'r hawl i ddewis marw] fel arfer". Fel y dywdodd, mae llawer o bobl grefyddol yn gefnogol i'r hawl hwnnw ac mae rhai anffyddwyr yn anghytuno. Ond dw i'n credu bod yr hyn a ddywedais yn parhau'n wir. Dw i ddim yn amau o gwbl bod llawer iawn o bobl grefyddol yn cytuno y dylai pobl gael yr hawl i reoli'u marwolaethau eu hunain, ac ni honnais yn wahanol. Dw i'n falch bod Alwyn yn cytuno â mi a'n cefnogi'r hawl i ddewis.
Mae'n wir bod yna anffyddwyr (cymharol brin) sy'n bryderus am yr hawl hwnnw. Ond fel mae'n digwydd dw i'n tybio mai nid anghytuno o ran egwyddor y mae'r rhain, ond yn hytrach maent yn petruso gan eu bod angen eu darbwyllo na fyddai modd i ddihirod gamfanteisio ar bobl bregus. Wrth bob rheswm, mae hwnnw'n bryder pwysig sydd angen datrysiad call a chynhwysfawr. Afraid dweud na ddylid caniatáu marw â chymorth heb reoliadau llym eithriadol er mwyn sicrhau mai penderfyniad un person, ac un person yn unig, sy'n dyngedfennol. Hyd y gwelaf i, mater o ymarferoldeb ydi hyn, a dw i'n credu bod modd, gyda digon o ofal a goruchwyliaeth, i sicrhau tegwch ac urddas.
Dw i'n hyderu bod anffyddwyr sy'n anghytuno ar lefel egwyddorol gyda'r cysyniad sylfaenol, sef yr hawl i farw, yn brinach byth. Dw i wedi bod yn Gwglo i chwilio am greaduriaid o'r fath ond yn aflwyddiannus. Os ydi rhywun yn anghytuno â'r egwyddor y dylai fod gan bobl hawl i farw, yna mae'n synhwyrol darogan bod eu barn wedi'i seilio ar eu crêd mewn rhyw fath o dduw, sy'n credu bod pob bywyd yn "sanctaidd" (darllener: duw sy'n berchen ar eich bywyd, nid chi).
Cafwyd dadl banel Newsnight (ar gael tan 20 Mehefin) yn syth wedi'r rhaglen neithiwr, ac fel mae'n digwydd doedd safon y trafod ddim cynddrwg ag yr oeddwn wedi'i hanner-ddisgwyl. Roedd un coler gwyn ar y panel - Michael Langrish, esgob Caerwsg - ond tra roeddwn yn anghytuno ag o, fe lwyddodd i beidio dweud unrhyw beth arbennig o wrthun. Ond dw i am ei feirniadu am un peth a ddywedodd yn benodol, sef nad oedd Pratchett wedi rhoi digon o sylw i un dyn a ymddangosodd yn y rhaglen. Roedd y dyn yma wedi dwys ystyried teithio i'r Swistir ond wedi penderfynu yn y diwedd ei fod am fyw mewn cartref gofal tan ei farwolaeth naturiol. Wrth gwrs bod hynny'n eithriadol o bwysig, ond y pwynt yw bod pawb yn gwybod bod gofal gwych ar gael i bobl sy'n dioddef yn y modd hwnnw. Dydi hynny ddim yn fater dadleuol. Rhaglen am ddewis marw ydoedd. Dadlau dros ganiatáu'r hawl i ddewis marw y gwneir, nid dadlau y dylid gwneud hynny ar draul y dewis arall amlwg hwnnw. Mae'n bwysig bod modd dewis. Dydi caniatáu'r hawl i farw ddim yn di-raddio'r gofal sydd ar gael i bobl sy'n dymuno byw tan y diwedd naturiol; os rhywbeth mae'n ei wneud gymaint â hynny'n fwy gwerthfawr. Yn wir, fel y crybwyllwyd yn y rhaglen, byddai gwybod bod y dewis o farw ar gael yn gysur i bobl sy'n dioddef, gan hyd yn oed roi nerth iddyn nhw i fyw'n hirach! Gan ail-adrodd fy hun (ond dim ots, oherwydd mae'n amhosibl pwysleisio'r peth ormod), y dewis sy'n hanfodol.
Efallai mai'r peth mwyaf trawiadol yn y rhaglen (neu o leiaf, dyma â'm trawodd i) oedd cystal roedd y ddau a ddewisodd farw'n edrych a'n swnio, o ystyried. Ond yn hytrach na dychryn gwylwyr rhag casglu eu bod wedi marw'n ddi-angen, dylai hyn ategu dau bwynt. Y cyntaf yw nad yw dioddefaint person bob amser yn amlwg i eraill. Mae hyn yn ei dro'n amlinellu pa mor bwysig yw'r egwyddor mai eu dymuniad nhw'u hunain sy'n bwysig ac na ddylai fod gan eraill hawl i fynd yn groes i'r dymuniad hwnnw. Yr ail yw mai'r ffaith bod eu dymuniad yn anghyfreithlon ym Mhrydain yw'r rheswm eu bod wedi gorfod teithio i'r Swistir yn y lle cyntaf er mwyn cyflawni'r weithred. Trwy aros yn hirach, byddai perygl iddynt basio'r tipping point hwnnw pan fyddent yn rhy sâl neu wan i deithio. Byddai cyfreithloni marw â chymorth ym Mhrydain yn sicrhau misoedd gwerthfawr ychwanegol.
Yn anffodus, dyhead Care Not Killing ac ymgyrchwyr gwrth-ddewis eraill yw gwrthod y mymryn hwn o hunan-barch iddynt. Dadleuon digon annifyr yn erbyn yr hawl i ddewis yw bod cefnogwyr yn credu bod pobl ag anableddau neu afiechydon difrifol rhywsut yn is-raddol neu'n faich ar y gweddill ohonom, neu bod rhoi'r dewis o farw iddynt yn awgrymu bod eu bywydau'n llai gwerthfawr. Gobeithio fy mod wedi gallu dangos pam bod hynny'n gelwydd ofnadwy. Ac os nad ydw i'n darbwyllo'n ddigonol, yna unwaith eto dw i'n argymell Choice In Dying, a'r dudalen hon yn benodol, lle mae Eric MacDonald yn esbonio raison d'être y blog.
Fel mae'n digwydd, does gen i ddim syniad beth fyddai fy newis i petawn yn cael fy hun mewn sefyllfa lle byddai'r angen i wneud un yn codi. Dw i'n rhyw amau efallai mai ceisio gohirio marwolaeth cyn hired â phosibl y byddwn. Ond wedi dweud hynny, mae Alzheimer's wirioneddol yn hunllef sy'n fy nychryn yn lân. Y pwynt yw ei bod yn amhosibl dweud o flaen llaw. Nid oes modd i unrhyw un ddweud o sicrwydd heb fod yn y sefyllfa hwnnw. A dyna pam (am y tro olaf rwan) does gan neb yr hawl foesol i atal rhywun arall rhag cael y dewis.
13/06/2011
Yr hawl i farw
Fe wyliais Terry Pratchett: Choosing to Die heno. Mae Pratchett (awdur y gyfres Discworld) yn dioddef o glefyd Alzheimer's ers dros tair blynedd. Mae meddwl am y dyfodol, a datblygiad creulon yr afiechyd hwnnw, yn ei ddychryn, ac mae wedi bod yn ystyried yn ddwys y posibilrwydd o gael marw cyn i bethau fynd yn annioddefol. Roedd y rhaglen yn deimladol uffernol: mae Pratchett yn archwilio'r pwnc (sy'n ddadleuol a dweud y lleiaf) trwy gwrdd â phobl sy'n dioddef yn enbyd ac sy'n ystyried sbarduno'u marwolaeth cyn iddynt waethygu ymhellach. Mae dau o'r bobl y mae'n cwrdd â hwy yn gwneud hynny. Yn wir, mae'n teithio gydag un o'r dynion, Peter Smedley, sy'n dioddef o glefyd motor neuron, i'r Swistir lle mae hwnnw'n gofyn am help gan y grŵp Dignitas i'w helpu i farw. Mae Dignitas wedi cynorthwyo dros 160 o Brydeinwyr i farw ers 1998. Ar ddiwedd y rhaglen, mae Peter yn cael ei ddymuniad ac mae'n cyflawni hunan-laddiad trwy yfed cwpan o wenwyn. Mae'n marw ym mreichiau ei wraig, a'r camerâu'n rowlio. Dirdynnol iawn.
Mae'r hawl i gael marw yn amlwg ac angenrheidiol. Mae'n anhygoel a chwbl wrthun i mi bod cynifer o bobl yn mynnu gwrthod yr hawl i eraill gael rheolaeth dros eu marwolaeth eu hunain, yn enwedig pan maent mewn poen a/neu anghysur annioddefol. Afraid dweud, wrth gwrs, mai crefydd sydd wrth wraidd y gwrthwynebiad fel arfer (o feddwl bod Cristnogion yn haeru mai eu duw yw craidd ein moesoldeb, mae'n drawiadol bod Cristnogaeth ar ochr anghywir dadleuon moesol mor fynych). Mae'n debyg bod eu duw mor greulon, nid yn unig y mae'n creu pobl er mwyn rhoi afiechydon erchyll iddyn nhw, ond mae hefyd yn mynnu eu caethiwo yn eu cyrff gan wrthod ffordd allan iddyn nhw o'u trallod. Yn ôl dadl y gwrthwynebwyr crefyddol, dylai'r trueuniaid yma barhau'n wystlon a dioddef yn eu poen hyd y diwedd un, yn druenus a'n ddiymadferth.
Efallai i chi sylwi bod dolen i'r blog ardderchog Choice In Dying ar dde'r dudalen hon. Mae'r awdur, Eric MacDonald, o Ganada ac yn ysgrifennu er teyrnged i'w ddiweddar wraig hoff. Bu hi farw yn ei freichiau yng nghlinig Dignitas yn 2007. Dw i'n ei chael yn amhosibl dychmygu darllen y blog yna a pheidio gwerthfawrogi pa mor sylfaenol a hanfodol ydi'r hawl i beidio gorfod dioddef.
Dw i'n bwriadu trafod hyn ymhellach yfory. Ond am y tro, gwyliwch y rhaglen (mae ar-lein tan 20 Mehefin) a darllenwch flog Mr MacDonald.
Mae'r hawl i gael marw yn amlwg ac angenrheidiol. Mae'n anhygoel a chwbl wrthun i mi bod cynifer o bobl yn mynnu gwrthod yr hawl i eraill gael rheolaeth dros eu marwolaeth eu hunain, yn enwedig pan maent mewn poen a/neu anghysur annioddefol. Afraid dweud, wrth gwrs, mai crefydd sydd wrth wraidd y gwrthwynebiad fel arfer (o feddwl bod Cristnogion yn haeru mai eu duw yw craidd ein moesoldeb, mae'n drawiadol bod Cristnogaeth ar ochr anghywir dadleuon moesol mor fynych). Mae'n debyg bod eu duw mor greulon, nid yn unig y mae'n creu pobl er mwyn rhoi afiechydon erchyll iddyn nhw, ond mae hefyd yn mynnu eu caethiwo yn eu cyrff gan wrthod ffordd allan iddyn nhw o'u trallod. Yn ôl dadl y gwrthwynebwyr crefyddol, dylai'r trueuniaid yma barhau'n wystlon a dioddef yn eu poen hyd y diwedd un, yn druenus a'n ddiymadferth.
Efallai i chi sylwi bod dolen i'r blog ardderchog Choice In Dying ar dde'r dudalen hon. Mae'r awdur, Eric MacDonald, o Ganada ac yn ysgrifennu er teyrnged i'w ddiweddar wraig hoff. Bu hi farw yn ei freichiau yng nghlinig Dignitas yn 2007. Dw i'n ei chael yn amhosibl dychmygu darllen y blog yna a pheidio gwerthfawrogi pa mor sylfaenol a hanfodol ydi'r hawl i beidio gorfod dioddef.
Dw i'n bwriadu trafod hyn ymhellach yfory. Ond am y tro, gwyliwch y rhaglen (mae ar-lein tan 20 Mehefin) a darllenwch flog Mr MacDonald.
08/06/2011
Gweriniaetholdeb, anffyddiaeth ac egwyddorion
Dw i wastad wedi bod yn weriniaethwr. Ond nid o reidrwydd yn un eithriadol o danbaid. Hynny yw, pe baech wedi gofyn y cwestiwn i mi a ydw i o blaid y frenhiniaeth, ni fyddwn wedi oedi erioed cyn ateb "na, ddim o gwbl", ond ni fyddwn wedi gwneud llawer mwy o'r peth. Pe byddech wedi gofyn i mi ymhelaethu, byddwn wedi codi f'ysgwyddau a dweud fy mod yn weriniaethwr o ran egwyddor ond bod pethau pwysicach i boeni amdanynt.
Dw i wedi newid fy meddwl.
Mae fy marn wedi caledu a miniogi'n sylweddol dros y misoedd diwethaf. Mae'n siwr gen i bod sbloets y briodas fawr wedi chwarae rhan yn fy ymstyfnigo. Ond mae'r malu cachu ddoe am y frenhines yn agor ein Senedd, neu'r ymateb i absenoldeb rhai aelodau yn enwedig, wedi'm corddi. Mae 2011 hyd yma wedi creu bastard lot mwy chwyrn ohonof lle mae'r frenhiniaeth o dan sylw.
Wrth ystyried y sylweddoliad yma, cefais fy nharo gan elfennau o debygrwydd rhwng y sefyllfa y mae gwrthfreniaethwyr ac anffyddwyr yn eu cael eu hunain ynddi. Fel y gwyddoch, dw i'n anffyddiwr eithaf penderfynol a thanbaid. Rwan, mae yna gryn anghytuno wedi bod dros y cwpl o flynyddoedd diwethaf rhwng dwy garfan (os gellir cyfeirio atynt fel hynny) o anffyddwyr. Mae rhai yn ceisio bod yn neis-neis a'n gwneud sioe fawr o geisio darbwyllo pobl grefyddol bod modd credu mewn bodau goruwchnaturiol a gwyrthiau rhyfedd ar un llaw, a derbyn esboniadau gwyddonol a naturiolaidd o'r byd o'n cwmpas ar y llaw arall. Mae'r math hwn o anffyddiwr, megis Michael Ruse a Chris Mooney, yn canolbwyntio'u dadleuon mwyaf ffyrnig nid ar grefydd ond yn hytrach ar y garfan arall o anffyddwyr, sef y rhai swnllyd fel fi. Ein barn ni yw bod credoau crefyddol yn mynd yn groes i wirioneddau natur ym mhob un ffordd, nad oes felly modd (heb sôn am ddiben) cyfaddawdu, a bod hynny'n golygu mai'r unig strategaeth ystyrlon ydi gwneud y dadleuon yn erbyn crefydd mor fynych a swnllyd â phosibl. Fel mae erthygl Ruse yn y ddolen yna'n honni, dadl yr accomodationists (gwobr i bwy bynnag all fathu cyfieithiad Cymraeg call!) yw ein bod ni'r anffyddwyr swnllyd yn gwneud mwy o ddrwg nag o dda i'r achos. Mae nhw'n gwbl anghywir, yn amlwg, ond dim ond braslunio ychydig o'r hanes ydw i fan hyn. Mae esboniad llawnach o pam mai fi sy'n iawn a nhw sy'n rong yn fater ar gyfer blogiad arall.
Gyda llaw, cyn i rhywun gellwair ac awgrymu bod y drafodaeth yma (pur angerddol ar brydiau) yn dystiolaeth o rhyw fath o schism o fewn anffyddiaeth, sylwer mai anghytundeb ynglyn â mater o strategaeth wleidyddol yn unig ydyw.
Ta waeth. Fy mhwynt, fel y soniais ar y dechrau, yw bod lle i gymharu'r ddadl yma a'r drafodaeth gyhoeddus ynglyn â'r frenhiniaeth. Dw i'n tybio bod unrhyw ddarllenwyr yn gyfarwydd â'r dadleuon yn erbyn cael aelod o deulu brenhinol fel pennaeth y wladwriaeth yn barod - maent yn amlwg a hysbys - felly ni wastraffaf amser yn eu hadrodd. Ond mae safiad egwyddorol Leanne Wood, Llyr Huws Gruffydd, Bethan Jenkins a Lindsay Whittle o wrthod cymryd rhan yn seremoni agoriadol y Cynulliad efo brenhines Prydain wedi'i ddilorni fel ymgais "blentynnaidd" i ddenu sylw (gan Chris Bryant. Chris Bryant!) ond y gwrthwyneb sy'n wir. Mae'r Hen Rech Flin wedi gwneud y pwynt, a hynny'n ardderchog, mai'r aelodau amharchus mewn gwirionedd yw'r rheiny sy'n ddigon parod i alw'u hunain yn sosialwyr, yn genedlaetholwyr neu'n ddemocratiaid rhyddfrydol, ond sy'n fodlon cefnu â'r "egwyddorion" hynny er mwyn mwynhau ychydig o amser yng nghwmni Elizabeth the Second, by the Grace of God, of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, and of her other Realms and Territories Queen, Head of the Commonwealth, Defender of the Faith (a sylwer ar y rhan olaf o'r teitl mawreddog yna!).
Dydi safiad Leanne Wood na Bethan Jenkins ddim yn newydd. Fe wnaeth Wood union yr un peth yn 2003 a 2007, a Jenkins yn 2007. Dw i'n amau bod dau reswm pam bod y boicot wedi denu cymaint mwy o sylw y tro hwn. Y cyntaf yn amlwg ydi absenoldeb rhyfedd Ieuan Wyn Jones. Mae cyfiawnhad hwnnw am fethu'r agoriad yn niwlog; nid gwneud safiad ydoedd (o leiaf nid yw wedi dweud hynny'n gyhoeddus, ac roedd wedi ymddiheuro o flaen llaw), ond yn hytrach mae ar wyliau. Ei gyfiawnhad oedd bod y gwyliau wedi'i gynllunio ymhell o flaen llaw ac nad oedd yn hysbys ar y pryd beth fyddai dyddiad yr agoriad. Dydi hynny ddim yn dal dŵr o gwbl ac mae'n gwneud i arweinydd un o bleidiau'r Cynulliad edrych yn rhyfeddol o analluog a thrwsgl. Mae'r ail reswm posibl, ar y llaw arall, yn ddifyr. Mewn ffordd od, gall y ffws fod yn arwydd bod y Cynulliad fel sefydliad, sydd bellach yn ddeddfwriaeth gall ac aeddfed yn dilyn y refferendwm, o'r diwedd yn dechrau ennill ei blwyf. Mae'n bosibl bod llawer o bobl sy'n gefnogol i'r sefydliad yn gweld sêl bendith y frenhines fel rhywbeth sy'n dod â bri, urddas a hygrededd iddo, ac felly bod y boicotwyr wedi difetha hynny. Os ydi hynny'n wir, dw i ddim yn siwr iawn beth i'w wneud am y peth. Ond dyna ni. Beth sydd yn sicr, fodd bynnag, yw ei bod yn anfaddeuol bod rhaid i aelodau Cynulliad dyngu llw i Mrs Windsor. Mae hyd yn oed Dafydd Êl yn cytuno â mi ar y mater yma. Mae'n gwbl wallgof bod hynny'n parhau.
Dw i'n fodlon mentro bod mwyafrif o aelodau'r Cynulliad yn anghytuno â'r frenhiniaeth fel y system wleidyddol gallaf a thecaf. Petawn yn berchen tŷ byddwn yn barod i fetio'r morgais bod mwyafrif o'r aelodau, yn eu calonau, yn cytuno efo'r boicotwyr. Mae'r gweriniaethwyr swnllyd yma yn debyg i anffyddwyr swnllyd am eu bod yn fodlon dweud beth mae llawer iawn iawn o bobl yn ei feddwl ond sy'n gyndyn o'i fynegi oherwydd ofn pechu. Ond fel yn achos crefydd ac fel mae cipolwg ar hanes yn dangos yn glir, ni cheir gwell heb i unrhyw un fod yn fodlon gwneud safiad. Roedd y suffragetes yn cael eu hwfftio a'u galw'n blentynnaidd am flynyddoedd maith, wedi'r cyfan. Mae cyfaddawdu'n anorfod mewn gwleidyddiaeth ac mae gwneud hynny'n anochel a phwysig mewn sawl maes. Ond mae'n anodd gweld sut mae cyfaddawdu ar fater mor sylfaenol, amlwg-anghywir â chael brenhines yn eich teyrnasu a'n mynnu llw o ffyddlondeb.
Dyma gyfaddef felly fy mod hwyrach wedi bod yn euog o ragrith i raddau. Dw i'n anffyddiwr brwd ers blynyddoedd, ond hyd yn ddiweddar digon tila oedd fy ymroddiad i weriniaetholdeb a'm cefnogaeth i safiadau tebyg i'r hyn a gafwyd gan Y Pedwar. Yn y gorffennol, rhyw agwedd fel hyn byddwn wedi'i fynegi: "ah ia wel, mae nhw'n iawn am wn i, ond beth ydi'r pwynt gwneud ffws?" Hyd yn oed pan rydych yn anghytuno o ran egwyddor â rhywbeth fel brenhiniaeth, gan ei fod yn cael ei gymryd yn ganiataol gan bawb o'ch cwmpas mae'n anodd camu'n ôl a gwerthfawrogi'n llawn pa mor wallgof ydyw. Roeddwn i'n gwybod bod hynny'n wir am grefydd yn barod, ond dw i'n gwerthfawrogi pa mor wir ydyw am y frenhiniaeth hefyd bellach.
Mae God Save The Queen yn anthem ryfeddol ar sawl cyfri. Dyna anthem waetha'r byd o gryn dipyn, yn un peth. Ond yn fwy na hynny, mae'n llwyddo i gynnwys, yn y llinell gynta'n unig, nid un ond dau gysyniad cwbl farwaidd. Mae angen gweiddi: twll tin i'r ddau.
Dw i wedi newid fy meddwl.
Mae fy marn wedi caledu a miniogi'n sylweddol dros y misoedd diwethaf. Mae'n siwr gen i bod sbloets y briodas fawr wedi chwarae rhan yn fy ymstyfnigo. Ond mae'r malu cachu ddoe am y frenhines yn agor ein Senedd, neu'r ymateb i absenoldeb rhai aelodau yn enwedig, wedi'm corddi. Mae 2011 hyd yma wedi creu bastard lot mwy chwyrn ohonof lle mae'r frenhiniaeth o dan sylw.
Wrth ystyried y sylweddoliad yma, cefais fy nharo gan elfennau o debygrwydd rhwng y sefyllfa y mae gwrthfreniaethwyr ac anffyddwyr yn eu cael eu hunain ynddi. Fel y gwyddoch, dw i'n anffyddiwr eithaf penderfynol a thanbaid. Rwan, mae yna gryn anghytuno wedi bod dros y cwpl o flynyddoedd diwethaf rhwng dwy garfan (os gellir cyfeirio atynt fel hynny) o anffyddwyr. Mae rhai yn ceisio bod yn neis-neis a'n gwneud sioe fawr o geisio darbwyllo pobl grefyddol bod modd credu mewn bodau goruwchnaturiol a gwyrthiau rhyfedd ar un llaw, a derbyn esboniadau gwyddonol a naturiolaidd o'r byd o'n cwmpas ar y llaw arall. Mae'r math hwn o anffyddiwr, megis Michael Ruse a Chris Mooney, yn canolbwyntio'u dadleuon mwyaf ffyrnig nid ar grefydd ond yn hytrach ar y garfan arall o anffyddwyr, sef y rhai swnllyd fel fi. Ein barn ni yw bod credoau crefyddol yn mynd yn groes i wirioneddau natur ym mhob un ffordd, nad oes felly modd (heb sôn am ddiben) cyfaddawdu, a bod hynny'n golygu mai'r unig strategaeth ystyrlon ydi gwneud y dadleuon yn erbyn crefydd mor fynych a swnllyd â phosibl. Fel mae erthygl Ruse yn y ddolen yna'n honni, dadl yr accomodationists (gwobr i bwy bynnag all fathu cyfieithiad Cymraeg call!) yw ein bod ni'r anffyddwyr swnllyd yn gwneud mwy o ddrwg nag o dda i'r achos. Mae nhw'n gwbl anghywir, yn amlwg, ond dim ond braslunio ychydig o'r hanes ydw i fan hyn. Mae esboniad llawnach o pam mai fi sy'n iawn a nhw sy'n rong yn fater ar gyfer blogiad arall.
Gyda llaw, cyn i rhywun gellwair ac awgrymu bod y drafodaeth yma (pur angerddol ar brydiau) yn dystiolaeth o rhyw fath o schism o fewn anffyddiaeth, sylwer mai anghytundeb ynglyn â mater o strategaeth wleidyddol yn unig ydyw.
Ta waeth. Fy mhwynt, fel y soniais ar y dechrau, yw bod lle i gymharu'r ddadl yma a'r drafodaeth gyhoeddus ynglyn â'r frenhiniaeth. Dw i'n tybio bod unrhyw ddarllenwyr yn gyfarwydd â'r dadleuon yn erbyn cael aelod o deulu brenhinol fel pennaeth y wladwriaeth yn barod - maent yn amlwg a hysbys - felly ni wastraffaf amser yn eu hadrodd. Ond mae safiad egwyddorol Leanne Wood, Llyr Huws Gruffydd, Bethan Jenkins a Lindsay Whittle o wrthod cymryd rhan yn seremoni agoriadol y Cynulliad efo brenhines Prydain wedi'i ddilorni fel ymgais "blentynnaidd" i ddenu sylw (gan Chris Bryant. Chris Bryant!) ond y gwrthwyneb sy'n wir. Mae'r Hen Rech Flin wedi gwneud y pwynt, a hynny'n ardderchog, mai'r aelodau amharchus mewn gwirionedd yw'r rheiny sy'n ddigon parod i alw'u hunain yn sosialwyr, yn genedlaetholwyr neu'n ddemocratiaid rhyddfrydol, ond sy'n fodlon cefnu â'r "egwyddorion" hynny er mwyn mwynhau ychydig o amser yng nghwmni Elizabeth the Second, by the Grace of God, of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, and of her other Realms and Territories Queen, Head of the Commonwealth, Defender of the Faith (a sylwer ar y rhan olaf o'r teitl mawreddog yna!).
Dydi safiad Leanne Wood na Bethan Jenkins ddim yn newydd. Fe wnaeth Wood union yr un peth yn 2003 a 2007, a Jenkins yn 2007. Dw i'n amau bod dau reswm pam bod y boicot wedi denu cymaint mwy o sylw y tro hwn. Y cyntaf yn amlwg ydi absenoldeb rhyfedd Ieuan Wyn Jones. Mae cyfiawnhad hwnnw am fethu'r agoriad yn niwlog; nid gwneud safiad ydoedd (o leiaf nid yw wedi dweud hynny'n gyhoeddus, ac roedd wedi ymddiheuro o flaen llaw), ond yn hytrach mae ar wyliau. Ei gyfiawnhad oedd bod y gwyliau wedi'i gynllunio ymhell o flaen llaw ac nad oedd yn hysbys ar y pryd beth fyddai dyddiad yr agoriad. Dydi hynny ddim yn dal dŵr o gwbl ac mae'n gwneud i arweinydd un o bleidiau'r Cynulliad edrych yn rhyfeddol o analluog a thrwsgl. Mae'r ail reswm posibl, ar y llaw arall, yn ddifyr. Mewn ffordd od, gall y ffws fod yn arwydd bod y Cynulliad fel sefydliad, sydd bellach yn ddeddfwriaeth gall ac aeddfed yn dilyn y refferendwm, o'r diwedd yn dechrau ennill ei blwyf. Mae'n bosibl bod llawer o bobl sy'n gefnogol i'r sefydliad yn gweld sêl bendith y frenhines fel rhywbeth sy'n dod â bri, urddas a hygrededd iddo, ac felly bod y boicotwyr wedi difetha hynny. Os ydi hynny'n wir, dw i ddim yn siwr iawn beth i'w wneud am y peth. Ond dyna ni. Beth sydd yn sicr, fodd bynnag, yw ei bod yn anfaddeuol bod rhaid i aelodau Cynulliad dyngu llw i Mrs Windsor. Mae hyd yn oed Dafydd Êl yn cytuno â mi ar y mater yma. Mae'n gwbl wallgof bod hynny'n parhau.
Dw i'n fodlon mentro bod mwyafrif o aelodau'r Cynulliad yn anghytuno â'r frenhiniaeth fel y system wleidyddol gallaf a thecaf. Petawn yn berchen tŷ byddwn yn barod i fetio'r morgais bod mwyafrif o'r aelodau, yn eu calonau, yn cytuno efo'r boicotwyr. Mae'r gweriniaethwyr swnllyd yma yn debyg i anffyddwyr swnllyd am eu bod yn fodlon dweud beth mae llawer iawn iawn o bobl yn ei feddwl ond sy'n gyndyn o'i fynegi oherwydd ofn pechu. Ond fel yn achos crefydd ac fel mae cipolwg ar hanes yn dangos yn glir, ni cheir gwell heb i unrhyw un fod yn fodlon gwneud safiad. Roedd y suffragetes yn cael eu hwfftio a'u galw'n blentynnaidd am flynyddoedd maith, wedi'r cyfan. Mae cyfaddawdu'n anorfod mewn gwleidyddiaeth ac mae gwneud hynny'n anochel a phwysig mewn sawl maes. Ond mae'n anodd gweld sut mae cyfaddawdu ar fater mor sylfaenol, amlwg-anghywir â chael brenhines yn eich teyrnasu a'n mynnu llw o ffyddlondeb.
Dyma gyfaddef felly fy mod hwyrach wedi bod yn euog o ragrith i raddau. Dw i'n anffyddiwr brwd ers blynyddoedd, ond hyd yn ddiweddar digon tila oedd fy ymroddiad i weriniaetholdeb a'm cefnogaeth i safiadau tebyg i'r hyn a gafwyd gan Y Pedwar. Yn y gorffennol, rhyw agwedd fel hyn byddwn wedi'i fynegi: "ah ia wel, mae nhw'n iawn am wn i, ond beth ydi'r pwynt gwneud ffws?" Hyd yn oed pan rydych yn anghytuno o ran egwyddor â rhywbeth fel brenhiniaeth, gan ei fod yn cael ei gymryd yn ganiataol gan bawb o'ch cwmpas mae'n anodd camu'n ôl a gwerthfawrogi'n llawn pa mor wallgof ydyw. Roeddwn i'n gwybod bod hynny'n wir am grefydd yn barod, ond dw i'n gwerthfawrogi pa mor wir ydyw am y frenhiniaeth hefyd bellach.
Mae God Save The Queen yn anthem ryfeddol ar sawl cyfri. Dyna anthem waetha'r byd o gryn dipyn, yn un peth. Ond yn fwy na hynny, mae'n llwyddo i gynnwys, yn y llinell gynta'n unig, nid un ond dau gysyniad cwbl farwaidd. Mae angen gweiddi: twll tin i'r ddau.
Subscribe to:
Posts (Atom)